II SA/Ol 748/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Gminy na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego I. uchyla zaskarżone zarządzenie zastępcze; II. orzeka, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu. W dniu "[...]" Wojewoda, na podstawie art. 98a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw (Dz. U. z 2003r., Nr 159, poz. 1547 ze zm.), wydał zarządzenie zastępcze nr "[...]"w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego Rady Gminy S. W. B. Uzasadniając powyższe organ nadzoru podniósł, iż przepis art. 190 ust. 1 pkt 3 Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw stanowi, że utrata prawa wybieralności lub brak tego prawa w dniu wyborów skutkuje wygaśnięciem mandatu radnego. Natomiast zgodnie z art. 7 ust 2 pkt 1 tej ustawy, nie mają prawa wybieralności osoby karane za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Wojewoda wskazał, iż wyrokiem z dnia 27 listopada 2007r., sygn. akt VK 380/07, Sąd Rejonowy w G. V Wydział Grodzki skazał radnego Rady Gminy S. W. B. za przestępstwo popełnione umyślnie. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 28 grudnia 2007r. W związku z tym Rada Gminy S., zgodnie z art. 190 ust. 2 w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy, powinna była stwierdzić wygaśnięcie mandatu radnego w drodze uchwały, najpóźniej w 3 miesiące od wystąpienia przyczyny wygaśnięcia mandatu, tj. do dnia 28 marca 2008r. Ponieważ uchwała taka nie została podjęta w w/w terminie, organ nadzoru wszczynając procedurę wynikającą z art. 98a ustawy o samorządzie gminnym, wezwał Radę Gminy S. pismem z dnia 21 kwietnia 2008r., znak "[...]", do podjęcia uchwały w sprawie wygaszenia mandatu radnemu W. B., w terminie 30 dni od otrzymania niniejszego wezwania. Przedmiotowe pismo doręczono adresatowi w dniu 22 kwietnia 2008r. Wyznaczony termin upłynął jednak bezskutecznie. Z tych też względów Wojewoda wydał przedmiotowe zarządzenie zastępcze, po uprzednim powiadomieniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Rozstrzygnięcie powyższe zaskarżyła Rada Gminy S., wnosząc o stwierdzenie jego nieważności. Strona skarżąca podniosła, iż radny W. B. wystąpił do Ministra Sprawiedliwości o wniesienie kasacji wymienionego wyroku, o czym Przewodniczący Rady poinformował Wojewodę pismem z dnia 7 kwietnia 2008r. Podano, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt VII Ko 182/08 Sąd Okręgowy w O. VII Wydział Karny Odwoławczy, na skutek wznowienia postępowania karnego, uchylił wyrok skazujący i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpatrzenia. Zaznaczono, iż wyeliminowanie z obrotu prawnego wyroku, z którego Wojewoda wywodził fakt popełnienia przez radnego przestępstwa, nastąpiło przed wydaniem zaskarżonego zarządzenia. O dacie wydania aktu nie decyduje bowiem data opatrzenia pisma, lecz data wysłania pisma. Te zaś wysłane zostało dnia 21 lipca b.r. i doręczone adresatowi 22 lipca b.r. Oznacza to, zdaniem strony skarżącej, że zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, albowiem w chwili jego wydania nie istniał obowiązek Rady Gminy, o którym stanowi art. 190 ust. 2 cytowanej ustawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda, reprezentowany przez radcę prawnego E. S., wniósł o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego przeciwko W. B., a w przypadku ponownego prawomocnego jego skazania o oddalenie skargi. Organ nadzorczy podtrzymał stanowisko i argumenty powołane w zaskarżonym zarządzeniu. Odnosząc się do zarzutów skargi zauważył, iż informacja przekazana Wojewodzie pismem z dnia 7 kwietnia b. r., o wystąpieniu radnego do Ministra Sprawiedliwości o wniesienie kasacji wyroku, nie przesądzała o uchyleniu wyroku Sądu Rejonowego w G. W ocenie organu nadzoru, podjęte działanie było uzasadnione. W chwili bowiem wydania zaskarżonego zarządzenia, t.j. w dniu 18 lipca 2008r., organ nie posiadał informacji, że Sąd Okręgowy w O. uchylił wyrok skazujący i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w G.do ponownego rozpoznania. Pismem procesowym z dnia 26 września 2008r. Przewodniczący Rady wniósł o oddalenie wniosku dotyczącego zawieszenia postępowania, wobec niezaistnienia przesłanek z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdził, iż brak wiedzy organu nadzorczego co do uchylenia wyroku skazującego nie stanowi przesłanki utrzymywania w obrocie prawnym wadliwego rozstrzygnięcia, albowiem faktem bezspornym jest, że w chwili orzekania przez Wojewodę, radny W. B. nie był karany za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zdaniem Przewodniczącego Rady skutki ewentualnego ponownego prawomocnego skazania radnego nie mogą objąć stanu faktycznego sprzed wydania zaskarżonego zarządzenia. Kolejnym pismem z dnia 9 października 2008r. Przewodniczący Rady Gminy S. zawiadomił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, iż Sąd Rejonowy w G. V Wydział Grodzki, postanowieniem z dnia 29 września 2008r. umorzył postępowanie przeciwko W. B. wobec stwierdzenia, iż zarzucany mu czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Przedłożył w załączeniu kserokopię tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga, jako zasadna, zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż poddane kontroli zarządzenie zastępcze Wojewody, wydane zostało z naruszeniem art. 98 a ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U z 2001 nr 142, poz.1591 ze zm.). Na podstawie tego przepisu organ nadzoru wydaje zarządzenie zastępcze w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego, jeżeli, wbrew spełnieniu przesłanek, o których mowa w art. 190 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1998r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw (Dz. U. z 2003r., Nr 159, poz. 1547 ze zm.), organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie stwierdza wygaśnięcia mandatu radnego, mimo ustawowego obowiązku, wynikającego z art. 190 ust. 2 i 6 i art. 194 ust. 1 powyższej ustawy. W rozpoznawane sprawie prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 listopada 2007r., radny W. B. został zaocznie skazany za popełnienie czynu z art. 144 kk i art. 224 pkt. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 11 § 2 kk. Sąd ten uznał radnego winnym działania na szkodę interesu obronnego Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z niestawieniem się do odbycia ćwiczeń wojskowych i przebywaniem za granicą bez wymaganego zezwolenia organów wojskowych, nie dopełniając tym samym obowiązku meldunkowego. Z akt sprawy wynika, że radny nie złożył apelacji od tego wyroku, gdyż przebywał w tym czasie za granicą, ale pismem z dnia 7 marca 2008r. wystąpił do Ministra Sprawiedliwości o spowodowanie wzruszenia tego wyroku w ramach sprawowanego nadzoru. Podniósł wówczas, iż jako radny nie powinien być powoływany do odbycia ćwiczeń wojskowych dla rezerwistów. Z tego też powodu Rada Gminy S.wstrzymała się z podjęciem uchwały wygaszającej radnemu mandat. O okolicznościach powyższych Przewodniczący Rady poinformował Wojewodę, który uznał, iż mimo wystąpienia radnego do Ministra Sprawiedliwości, obowiązkiem Rady jest podjecie stosownej uchwały. Bezspornie, w świetle obowiązujących przepisów, rada gminy ma trzy miesiące na stwierdzenie wygaśnięcia mandatu w drodze uchwały, licząc od dnia wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu. Natomiast w sytuacji, gdy organ gminy wbrew temu obowiązkowi nie podejmuje prawnie nakazanych działań, obowiązkiem ustawowym wojewody jest wydanie zarządzenia zastępczego w sprawie wygaśnięcia mandatu. Zgodnie bowiem z przepisem art. 98a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, w razie bezskutecznego upływu terminu określonego w ust. 1 wojewoda, po zawiadomieniu ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wydaje zarządzenie zastępcze, a zatem wydanie takiego zarządzenia ma charakter obligatoryjny. Od wykonania ustawowego obowiązku wojewoda nie może odstąpić tylko z uwagi na okoliczność, iż radny (skazany) podjął działania mające na celu wzruszenie prawomocnego wyroku. Ustawowa procedura stwierdzenia wygaśnięcia mandatu musi być przeprowadzona w sytuacji wydania prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo umyślne. Oczywistym jest również, że co do zasady nie podlega ocenie organu zasadność wyroku skazującego. Jednak w rozpoznawanej sprawie właśnie ze względu na okoliczności przypisanego radnemu czynu oraz w związku z wystąpieniem przez radnego z wnioskiem do Ministra Sprawiedliwości o wzruszenie wyroku, działanie Wojewody należy uznać za przedwczesne. Skoro organ orzekał po upływie ponad trzech miesięcy od wezwania Rady do podjęcia uchwały, a posiadał wymienione informacje, to zasadnym było przed podjęciem rozstrzygnięcia ustalić, czy podanie radnego zostało rozpatrzone i z jakim skutkiem. Jak wynika z załączonych do skargi dokumentów Prokurator Okręgowy w O. w dniu 4 lipca 2008r. wystąpił do Sądu Okręgowego w O. z wnioskiem o wznowienie postępowania karnego w sprawie W. B. Następnie wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. Sąd Okręgowy uchylił wyrok skazujący i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w G.do ponownego rozpoznania. Ostatecznie, postanowieniem z dnia 29 września 2008r. Sąd Rejonowy w G. V Wydział Grodzki umorzył postępowanie p-ko W. B. wobec niestwierdzenia popełnienia przestępstwa. Z powyższego wynika, iż w dacie podjęcia przez Wojewodę zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego, brak było podstaw do zastosowania art. 98 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, ponieważ w dniu orzekania wyrok skazujący radnego został wzruszony i w momencie wejścia zarządzenia do obrotu prawnego już nie wywoływał skutków prawnych. Zatem w tym czasie radny nie był osobą karaną za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego i tym samym nie utracił on prawa wybieralności (art. 7 ust. 2 Ordynacji wyborczej do rad gmin), a w konsekwencji nie zachodziła przesłanka do wygaszenia temu radnemu mandatu na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 3 cytowanej ustawy. Rację ma strona skarżąca podnosząc, iż brak wiedzy organu, co do uchylenia wyroku skazującego, nie uzasadniał utrzymywania w obrocie prawnym rozstrzygnięcia o wygaśnięciu mandatu wydanego w oparciu o ten wyrok. Słusznym jest również stanowisko Przewodniczącego Rady, iż ewentualne późniejsze ponowne prawomocne skazanie radnego nie mogłoby uzasadniać wydania zaskarżonego zarządzenia zastępczego, skoro w dacie orzekania brak było przesłanek do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżony akt nadzoru, na podstawie art. 148 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie zaś do art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zarządzenie zastępcze nie podlega wykonaniu. Oznacza to, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od chwili wydania wyroku, mimo iż jest on nieprawomocny.