II SA/Ol 751/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odroczenia usunięcia barakowozu postanawia odmówić przyznania K.B. prawa pomocy. We wniosku z dnia 7 kwietnia 2008 r. (data nadania pocztowego), K.B. – uczestniczka postępowania w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]", wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, strona przesłała wniosek z dnia 24 kwietnia 2008 r. W jego uzasadnieniu podniosła, iż jest uczennicą "[...]" i pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy "są chorzy i wymagają dużych pieniędzy na opiekę i lekarstwa". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Do jej majątku należy nieruchomość rolna "[...]", której jest współwłaścicielką. Do majątku rodziców należą natomiast dwa mieszkania "[...]" oraz nieruchomość "[...]", wykazana w rubryce nr 7.1. formularza wniosku pod pozycją "inne nieruchomości". W rubryce nr 7.2.1. ("posiadane zasoby pieniężne") strona wpisała, iż "rodzice nie chcą ujawnić ich wysokości". W rubryce nr 10 ("dochody"), wykazała dochody rodziców "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych wyżej przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać Sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych, kosztów postępowania. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko w sytuacji, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje zatem także sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony. Dzięki ich pomocy strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe. Rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie i pomagać w trudnych sytuacjach życiowych, a obowiązek ten znajduje swoje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 87 i 128 KRO). Ocena, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstaw do przyznania jej prawa pomocy, dokonywana jest w oparciu o uzasadnienie wniosku złożonego na urzędowym formularzu oraz złożone w tym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. Zauważyć jednocześnie należy, iż rodzaje dokumentów źródłowych, które w opisanych wyżej przypadkach mogą potwierdzać przedstawione przez stronę dane o jej majątku, dochodach i stanie rodzinnym, zostały określone w sposób przykładowy w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Są to m.in. wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat. W niniejszej sprawie, w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji materialnej strony i jej rodziców powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, pismem z dnia 30 kwietnia 2008 r., wezwana została ona do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Pomimo pouczenia, zgodnie z którym ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, strona nie zastosowała się w pełni do przedmiotowego wezwania. Wskazać należy, iż do pisma procesowego z dnia 17 maja 2008 r. (data nadania pocztowego), strona nie załączyła przede wszystkim dokumentów potwierdzających wysokość, ponoszonych przez jej rodziców, wydatków na opiekę i lekarstwa oraz dokumentów, z których wynika wysokość netto ich dochodów. W oświadczeniu, złożonym w tym piśmie, podniosła jedynie, iż dokumentów wskazanych jako pierwsze nie posiada, natomiast wysokość dochodów podała już we wniosku, a żądanie innych dokumentów jest w tych warunkach bezzasadne. Pomimo wezwania, strona nie przedłożyła również wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy zarówno własnych, jak i rodziców, wskazując, iż zasoby znajdujące się na rachunkach bankowych są objęte tajemnicą i ich ujawnienie może nastąpić tylko za zgodą właściciela rachunku. Strona nie wskazała ponadto wysokości i przeznaczenia ponoszonych miesięcznie przez nią i osoby, pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wydatków oraz nie uwiarygodniła faktu ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości. Oświadczyła jedynie, iż koszty jej utrzymania wynoszą "[...]". Wezwana do złożenia wyjaśnień, dotyczących posiadanych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe, itp.) poprzez wskazanie wysokości posiadanych przez nią zasobów pieniężnych oraz wskazanie, czy z zasobów pieniężnych posiadanych przez jej rodziców możliwe jest sfinansowanie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w niniejszej sprawie, oświadczyła natomiast, iż nie ma wiedzy na ten temat. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy strona nie wykazała, że spełnia przesłankę do otrzymania prawa pomocy, czy to we wnioskowanym przez nią zakresie całkowitym, czy też nawet częściowym. Zauważyć należy, iż strona jest uczennicą "[...]". Pozostaje na utrzymaniu rodziców, gdyż nie posiada żadnych własnych dochodów. Brak osiągania własnych dochodów nie stanowi jednak automatycznie uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy z wnioskiem w tym przedmiocie występuje pełnoletnie dziecko, które uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców, o przyznaniu prawa pomocy decydują bowiem możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców, którzy powinni wyłożyć środki pieniężne na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w którym dziecko bierze udział z uwagi na swój interes, jeśli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie, wobec braku przedłożenia przez stronę dokumentów, w oparciu o które można byłoby ustalić dokładną wysokość dochodów jej rodziców (wykazane w formularzu wniosku kwoty dochodu miesięcznego brutto nie są bowiem precyzyjne, ponadto z treści oświadczenia strony złożonego na wezwanie w piśmie procesowym z dnia 17 maja 2008 r. wynika, iż mogą to być kwoty dochodu netto) oraz oświadczenia o wysokości i przeznaczeniu ponoszonych przez 3-osobową rodzinę wydatków, a ponadto wysokości posiadanych przez stronę i jej rodziców oszczędności, nie jest w istocie możliwa ocena ich rzeczywistej sytuacji finansowej. Zauważyć należy, iż generalnie sytuacja materialna rodziny strony nie świadczy o tym, że jej członkowie należą do grona osób ubogich. Strona jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej. Rodzice strony są również właścicielami nieruchomości rolnej oraz dwóch mieszkań. Dysponują stałym miesięcznym dochodem "[...]" oraz posiadają oszczędności, których wysokości nie chcieli ujawnić. "[...]". W tych natomiast warunkach można uznać, że ich sytuacja materialna umożliwia udzielenie stronie pomocy finansowej także na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny. Strona nie wykazała bowiem, że cały miesięczny dochód oraz posiadane oszczędności służą zaspokojeniu jej niezbędnych potrzeb. Zauważyć jednocześnie należy, iż strona nie próbowała nawet wykazać, że pokrycie tych kosztów nie jest możliwe, czy to ze stałych dochodów rodziców, czy też z posiadanych przez nich oszczędności. Nie wskazała również żadnych przeszkód, które uniemożliwiają udzielenie jej dodatkowej pomocy finansowej przez rodziców na przedmiotowy cel. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, strona nie wykazała, że nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pomimo braku własnych dochodów może ona bowiem z pomocą rodziców uiścić wskazane koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.