II SA/Ol 754/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 8 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie doprowadzenia budynku mieszkalnego do stanu poprzedniego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. T.H., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz adwokata. W jego uzasadnieniu podał, że: "jest(-) rencistą bez prawa zarobkowania. Rentę otrzymuj(e) w kwocie 993 zł i 70 gr. miesięcznie (netto). Wydatki za gaz, telewizję kablową, wodę, energię elektryczną i lekarstwa wyniosły łącznie w m-cu lipcu 2009 roku 616 zł i 47 gr. Taka sytuacja materialna uniemożliwia (...) ustanowienie adwokata z wyboru." Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada wartościowego majątku, a jego dochód miesięczny brutto wynosi 1173,30 zł (k. 12-14 akt). Wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: oświadczenia wskazującego, na jakiej podstawie i na jakich warunkach korzysta z mieszkania "[...]"; dokumentacji wszystkich opłat związanych z tym lokalem - za sierpień 2009 r.; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 sierpnia 2009 r. do dnia odbioru wezwania (k. 17). W odpowiedzi (k. 20) oświadczył, iż: "mieszanie (...) zajmuj(e) (...) na podstawie umowy użyczenia bezpłatnie. Jednak do obowiązków (jego) należy utrzymanie tego lokalu w należytym stanie technicznym oraz utrzymanie czystości przynależnej części posesji." Dostarczył dokumentację wydatków na gaz (k. 23-24), leki (k. 25-27), wodę (k. 28), telewizję (k. 29), energię elektryczną (k. 30-31), a także zaświadczenie lekarskie (k. 22) i wyciąg z rachunku bankowego za okres od 4 sierpnia do 1 września 2009 r (k. 21). Nadmienił, iż: "Koszt wykupu leków obecnie bardzo wzrośnie, ponieważ zamiast 7 jednostek insuliny lekarz specjalista zalecił dzienną dawkę 12 jednostek co stanowi około 216 zł miesięcznie. (...) (K)wota ta jeśli zostanie (...) wydana doprowadzi (go) do całkowitej ruiny finansowej, dlatego nie jest(-) w stanie tego leku wykupić. (...) Zgodnie z wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2009 roku nadal podtrzymuj(e), iż z nikim nie prowadz(i) wspólnie gospodarstwo domowe. Natomiast z A.H. ma(-) wspólne konto bankowe. I to ona ma oszczędności z dochodów jakie otrzymuje". Skarżący został zobowiązany do wyjaśnienia: czy pozostaje w związku małżeńskim z A.H. i zamieszkuje z nią pod wspólnym adresem; kto i w jakiej wysokości pokrywa comiesięczne zobowiązania względem wspólnoty mieszkaniowej; jak kształtuje się sytuacja materialna jego córki - B.G.; czy ma jeszcze inne dzieci, zdolne do udzielenia mu pomocy materialnej (k. 34). W odpowiedzi oświadczył, iż: "Pozostaj(e) w związku małżeńskim z A.H. od "[...]" roku co nie znaczy, że prowadz(ą) wspólne gospodarstwo domowe. Z uwagi na to, że nie ma wspólnoty mieszkaniowej to nikt nie dokonuje comiesięcznych zobowiązań finansowych. Odnosząc się do sytuacji materialnej (...) córki (...) to nie mo(że) się do tej kwestii odnieść, dlatego że nie zna(-) jej sytuacji materialnej jak i pozostałych dzieci" (k. 37). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; w skrócie: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Do sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego, należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, sąd musi wniosek oddalić. Tak więc w interesie strony leży rzetelne uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak środków finansowych, z których mogłaby pokryć koszty postępowania sądowego, wszczynanego z własnej inicjatywy. W wyniku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego ustalono, iż w czasie, w którym skarżący został wezwany do uiszczenia 500 zł tytułem wpisu od skargi, na jego rachunku bankowym znajdowało się 5500,99 zł. Środki te zostały wypłacone przez A.H. w dniu 21 sierpnia 2009 r. Jak już wskazano, fakt ów skarżący skomentował stwierdzeniem, iż są to jej oszczędności. W tej sytuacji celowym było uzyskanie bezpośrednio od skarżącego informacji o relacjach łączących go z tą osobą (na związek małżeński i wspólne zamieszkiwanie wskazywały m.in. adnotacje na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłek pocztowych). Ograniczając się jedynie do przyznania, iż pozostaje z nią w związku małżeńskim oraz ponownego podkreślenia, że prowadzi osobne gospodarstwo domowe, skarżący zaniechał podania jakichkolwiek dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji i przebywający pod tym samym adresem* (*skarżący temu nie zaprzeczył), nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (nawet w zakresie pokrywania wydatków mieszkaniowych). Kwestia ta jest szczególnie istotna w niniejszej sprawie, jako że zgodnie z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zmianami), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej). Należy nadmienić, iż obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny. Wynika on również z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 w/w ustawy). Toteż uzasadnione było także zasięgnięcie informacji na temat sytuacji materialnej dzieci skarżącego (z akt administracyjnych wynika, iż korzysta on z mieszkania córki). Bierność skarżącego w zakresie wyjaśnienia wskazanych uwarunkowań należało zinterpretować na jego niekorzyść. Skoro to bowiem na stronie ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy, to jej uchylanie od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji skutkuje uznaniem, że nie został spełniony żaden z warunków określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z tej przyczyny orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 tejże ustawy, powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.