II SA/Ol 774/11
WyrokWSA w Olsztynie2011-11-15
Skład orzekający: Hanna Raszkowska, Katarzyna Matczak, Tadeusz Lipiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim wyklucza prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki?Ratio decidendi
Sąd uznał, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie może automatycznie wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, która rezygnuje z zatrudnienia, aby tę opiekę sprawować. Organ błędnie interpretował art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ignorując konstytucyjne zasady ochrony małżeństwa i równości wobec prawa. Ponadto, świadczenie przysługuje osobie, która rezygnuje z pracy w celu opieki nad osobą niepełnosprawną, nawet jeśli w chwili rezygnacji stopień niepełnosprawności nie był jeszcze orzeczony jako znaczny, pod warunkiem że w dniu rozpatrywania wniosku osoba ta legitymuje się takim orzeczeniem.Stan faktyczny
J.B. złożył wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z powodu opieki nad niepełnosprawną żoną H.B., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, powołując się na fakt, że H.B. pozostaje w związku małżeńskim, co według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza prawo do świadczenia. Organ odwoławczy utrzymał decyzję w mocy, kwestionując związek przyczynowy między rezygnacją J.B. z pracy a koniecznością opieki nad żoną. J.B. zaskarżył decyzję do WSA.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję organu I instancji i zasądził od SKO na rzecz skarżącego kwotę 35 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II.zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. B. kwotę 35 zł (słownie: trzydzieści pięć złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie polega wykonaniu.
W dniu 30 czerwca 2011 r. J.B. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną H.B., wobec której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, oraz która wymaga pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do wniosku załączono także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności H.B., kserokopie świadectw pracy wnioskodawcy i małżonki oraz decyzję przyznającą świadczenie rentowe.
Po rozpatrzeniu wniosku, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z dnia "[...]" orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną – H.B. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1 i 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992, ze zm.).
W uzasadnieniu zacytowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśniono, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07 w orzecznictwie sądów administracyjnych został ugruntowany pogląd, że obowiązek sprawowania opieki spoczywa, na podstawie art. 23 i 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na małżonku jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego. Stwierdzono, że H.B. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w O. z dnia "[...]" została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z uwagi na "[...]","[...]","[...]","[...]"oraz "[...]". Z tego powodu pozostaje pod stałym nadzorem poradni specjalistycznych tj. neurologicznej, urologicznej, endokrynologicznej i reumatoidalnej. W związku z takim stanem zdrowia małżonka wymaga opieki i pomocy we wszystkich czynnościach pielęgnacyjnych oraz gospodarczych, porusza się przy pomocy laski. Rodzina nie może liczyć na pomoc innych jej członków, gdyż jedyny syn T. zamieszkuje w P., a obecnie przebywa na misji wojskowej poza granicami kraju. Ustalono, iż wnioskodawca pracował zawodowo do 25 czerwca 2008r, przy czym ostatnia umowa o pracę zawarta została na okres od 23 maja 2008r. do 22 maja 2010 r z firmą A - praca w Niemczech, jednakże z uwagi na zły stan zdrowia małżonki została rozwiązana w dniu 17 czerwca 2008 r. za porozumieniem stron. Od tego czasu wnioskodawca nie poszukiwał pracy z uwagi na konieczność opieki nad żoną. Wskazano, iż w chwili rezygnacji z zatrudnienia małżonka nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz była osobą niezdolną do pracy. Jej stan zdrowia ulegał znacznemu pogorszeniu od 2005 r., a od 2008r. wymagała opieki i pielęgnacji drugiej osoby. W ocenie organu nie sposób zakwestionować wyjaśnień strony, iż rezygnacja z zatrudnienia i nie podejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad żoną znacznie ogranicza możliwości zarobkowe strony. Pomimo tych ustaleń stwierdzono jednakże, iż w sprawie tej zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z uwagi na ten wymóg zainteresowany nie mógł otrzymać wnioskowanego świadczenia, gdyż pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagająca opieki.
Od decyzji tej J.B. złożył odwołanie wnosząc o pozytywne rozpoznanie jego odwołania. Wyjaśnił, iż w 2008 r. zrezygnował z pracy aby opiekować się żoną, która wymagała stałej opieki. W jego ocenie to właśnie dla osób takich jak on przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Nie można bowiem wymagać aby się rozwiódł by wszystkie przesłanki zostały spełnione.
Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazano, iż zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: ustawa ś.r.).
Przepis ten określa pozytywne przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznać wnioskowane świadczenie. W odwołaniu strona podnosi okoliczność, iż w 2008r musiała zrezygnować z zatrudnienia aby sprawować opiekę nad chorą żoną, umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Organ odwoławczy nie neguje okoliczności, iż w 2008 r. J.B. na mocy porozumienia stron zaprzestał pracy zarobkowej w firmie A, jak również okoliczności, iż pani H.B. w roku 2008r. chorowała, gdyż w aktach sprawy znajduje się jej zwolnienie lekarskie na okres od 24 czerwca do 22 grudnia 2008r., a następnie przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym.
Analizując materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie organ odwoławczy powziął jednakże wątpliwości czy faktycznie wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy ś.r., jak przyjął to organ I instancji, a konkretnie tę przesłankę dotyczącą rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalono bowiem w toku postępowania, iż Pani H.B. choruje od 2005 r. i jej stan uległ znacznemu pogorszeniu w 2006, natomiast od 2008 r osoba ta wymagała już stałej opieki i pielęgnacji oraz nadal stan jej sukcesywnie ulegał pogorszeniu. Kolegium wskazało, iż z tym twierdzeniem organu I instancji nie sposób się zgodzić, gdyż z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia "[...]" wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w O. wynika, iż w dniu "[...]" orzeczono wobec pani B. umiarkowany stopień niepełnosprawności, zaś od daty tego orzeczenia dopiero ustalono znaczny stopień niepełnosprawności. Wobec powyższego Kolegium doszło do przekonania, że brak jest bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia odwołującego się w 2008 r. a koniecznością sprawowania opieki nad chorą żoną, skoro w 2009 r. żona miała orzeczony jedynie umiarkowany stopień niepełnosprawności, zaś znaczny stopień orzeczono dopiero w 2011 r.
Na tę decyzję J.B. złożył "pozew" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w którym wniósł o pozytywne rozpoznanie jego sprawy, gdyż brak zaplecza finansowego ogromnie utrudnia życie z uwagi na konieczność ponoszenia ogromnych kosztów związanych z chorobą żony, a w jej stanie zdrowia nie jest w stanie pracować, gdyż wymaga ona ciągłej pomocy. Po raz kolejny wyjaśnił, iż zmuszony był zrezygnować z zatrudnienia na mocy porozumienia stron w związku z koniecznością zapewnienia pomocy chorującej małżonce. W sytuacji, gdy w 2008 r. nie była już w stanie samodzielnie egzystować i poruszać się musiał zapewnić jej opiekę. Nie mógł liczyć na pomoc syna, który będąc żołnierzem zawodowym pracuje w P., a obecnie przebywa na misji wojskowej w "[...]". Po raz kolejny wyraził zdziwienie, że organy nie przyznały mu świadczenia pielęgnacyjnego kiedy to właśnie w takiej sytuacji w jakiej on się znalazł świadczenie to winno być przysługujące.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzono, że rozwiązanie umowy o prace na zasadzie porozumienia stron miało miejsce w dniu 17 czerwca 2008 r. zaś orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności H.B. w dniu "[...]" 2011 r., zatem rezygnacja z zatrudnienia nie nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy ś.r., skoro w 2009 r. orzeczono wobec niej jedynie umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. J.B. wniósł o uwzględnienie jego skargi. Dodatkowo podał, iż w 2008 r. właśnie z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia małżonki musiał zrezygnować z intratnego zatrudnienia na terenie Niemiec i powrócić do kraju aby zaopiekować się chorą żoną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej: ustawą ppsa.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej z powodu opieki nad żoną H.B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagającą opieki osoby drugiej, pozostającą w związku małżeńskim ze skarżącym J.B. Podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, o którym stanowi art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej: ustawa ś.r., było uznanie przez organ I instancji, że w sprawie tej wystąpiła przesłanka negatywna, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) powołanej ustawy tj. fakt pozostawania w związku z małżeńskim osoby wymagającej opieki, natomiast w ocenie Kolegium brak jest przesłanki pozytywnej, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, tzn. nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z uwagi na charakter rozpoznawanej sprawy, w której w ocenie Sądu organy orzekające dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy ś.r. oraz w odniesieniu do organu I instancji także art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy ś. r., Sąd uznał za niezbędne uchylenie zarówno orzeczenia Kolegium, jak i utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu I instancji wobec naruszenia, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy ppsa.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, organ I instancji dokonał niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy ś. r. na co nie zwrócił uwagi organ odwoławczy. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela bowiem pogląd, przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych i zaaprobowany przez Trybunał Konstytucyjny (w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09, OTK 2010, Nr 5, poz. 53), zgodnie z którym stosowanie do przytoczonego przepisu wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową.
Nadmienić bowiem należy, iż wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w poprzednim brzmieniu) w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten, co prawda, odnosił się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu, dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r., jednakże - zdaniem Sądu - wywody w nim zawarte pozostają nadal aktualne dla właściwej interpretacji zapisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" tej ustawy. Ten ostatni przepis nie został wprawdzie poddany kontroli Trybunału, jednakże - zdaniem Sądu - jego wykładnia musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości. Poza tym przepis ten należy interpretować w taki sposób, aby nie niweczyć skutku powołanego wyżej orzeczenia Trybunału, który w uzasadnieniu swego wyroku akcentował fakt niezgodnego z prawem pominięcia możliwości nabycia prawa do świadczenia przez osobę rezygnującą z zatrudnienia, aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad, innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego osoba taka jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. W ocenie Trybunału bowiem wybranie, spośród osób zobowiązanych do alimentacji, jedynie rodziców i przyznanie, wyłącznie tej grupie, prawa do świadczenia naruszało konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości. Ponadto w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05) Trybunał zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny, pozostającej w trudnej sytuacji (materialnej i faktycznej), ale także zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych i zinstytucjonalizowanych.
Ustawodawca, uwzględniając stanowisko Trybunału zawarte w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., w nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, poszerzył krąg osób, które nabyły uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wobec konieczności sprawowania opieki nad innymi osobami, poza dziećmi, w stosunku do których, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie uległ zmianie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tych warunkach Sąd stoi na stanowisku, które znajduje odzwierciedlenie, chociażby w wyroku NSA z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1699/09, wyroku NSA z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt l OSK 533/08, dostępne (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Podzielając powyższe stanowisko, Sąd orzekający uznał zatem, że choć literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych może być podstawą do twierdzenia, że w przypadku osób wymagających stałej opieki, które pozostają w związku małżeńskim, wyłączone zostało prawo ubiegania się o świadczenie przez osobę, która sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, rezygnując z zatrudnienia, to jednak takie rozumienie powołanego przepisu niweczyłoby możliwość przyznania świadczenia osobie, która sprawuje opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim. W związku z powyższym tego rodzaju interpretacja omawianej regulacji, zwłaszcza w kontekście uzasadnienia wyroku Trybunału z dnia 18 lipca 2008 r. – w ocenie Sądu orzekającego w tej sprawie nie zasługuje na akceptację.
W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie może stanowić automatycznie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jej opiekunowi.
W toku ponownego rozpoznawania niniejszej sprawy organ I instancji powinien ocenić ustalone okoliczności faktyczne, które pozostają poza sporem, mając na uwadze zaprezentowaną przez Sąd wyżej wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W dalszej kolejności odnieść należy się do poruszonej przez organ odwoławczy kwestii braku spełnienia przez skarżącego warunku, o którym stanowi art. 17 ust. 1 in fine ustawy ś.r., a mianowicie niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą, legitymującą się określonym w tym przepisie orzeczeniem lekarskim. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą, legitymującą się określonym w tym przepisie orzeczeniem lekarskim.
W ocenie organów orzekających w sprawie pomiędzy niepodejmowaniem pracy lub rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się odpowiednim orzeczeniem lekarskim, konieczne jest istnienie związku przyczynowego, dla którego ustalenia konieczne jest zbadanie, czy rzeczywistym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest konieczność sprawowania opieki, czy też powody takiego stanu rzeczy były lub są inne. Istotne są zatem okoliczności i intencje niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Mając też na uwadze powyższe, organ odwoławczy uznał, że w warunkach niniejszej sprawy, bezpośrednią przyczyną rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego nie jest konieczność opieki nad żoną, która legitymuje się odpowiednim stopniem niepełnosprawności tj. znacznym. Jak ustalono bowiem rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego miała miejsce w czerwcu 2008 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności p. H.B. uzyskała dopiero w dniu "[...]" 2011 r., zaś wcześniej tj. w dniu "[...]" 2009 r. została uznana za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, organ odwoławczy dokonał niewłaściwej wykładni przytoczonego przepisu. Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 in fine ustawy o ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli osoba, wskazana w pkt 1-3, nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się określonym w tym przepisie orzeczeniem lekarskim. W świetle tego przepisu istotne jest zatem, aby niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej służyło opiece nad osobą niepełnosprawną. Celem tego przepisu jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Powyższe nie oznacza jednak, jak przyjmuje to organ odwoławczy, że przedmiotowe świadczenie przysługuje jedynie w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie rzeczywiście rezygnuje z pracy zarobkowej, którą aktualnie wykonuje, czy też z realnej propozycji takiej pracy, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
W świetle tego przepisu, przyjąć bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje generalnie osobie zdolnej do pracy zarobkowej, co oznacza, że ubiegając się o przedmiotowe świadczenie nie musi dowodzić ona, że odrzuciła konkretne oferty pracy w celu opieki nad osobą niepełnosprawną w konkretnym przedziale czasu. W tym też kontekście bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie miała okoliczność, iż w dacie rezygnacji z zatrudnienia, która to okoliczność w tej sprawie wystąpiła w czerwcu 2008 r. osoba wymagająca opieki nie legitymowała się jeszcze znacznym stopniem niepełnosprawności, skoro małżonek z uwagi na ogólny stan zdrowia był zmuszony się nią opiekować na codzień. Dopiero w dacie wystąpienia o wskazane świadczenie osoba ubiegającą się o nie musi wykazać, iż osoba nad którą sprawuje opiekę legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, co w tej sprawie ma miejsce. Skoro bowiem już wcześniej z uwagi na zły stan zdrowia skarżący zaprzestał świadczenia pracy to tym bardziej, gdy obecnie małżonka już legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności spełnia tą przesłankę, gdyż ewidentnie nie może podjąć żadnego zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania nad nią opieki. Skoro bowiem wywiązuje się ze swoich obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych, wobec wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej, rezygnując w tym celu z aktywności zawodowej, to powinien otrzymać od państwa wsparcie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu i w przypadku uznania, iż materiał dowodowy sprawy jest pełny rozpoznać merytorycznie wniosek skarżącego.
W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, należało uchylić zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęte zostało stosownie do art. 152 ustawy ppsa. Sąd orzekł o zwrocie kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw skarżącego obejmujących koszt dojazdu do sądu w wysokości 35 zł środkiem transportu publicznego, stosownie do art. 200 w związku z art. 205 § 1 ustawy ppsa.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło