II SA/Ol 777/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 14 lipca 2017 r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta "[...]" Kierownik ds. Realizacji Świadczeń Socjalnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w "[...]" odmówił przyznania "[...]" pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie opłaty za wynajem pokoju. Organ I instancji wskazał, że w dniu 3 lipca 2017 r. wpłynął do organu wniosek "[...]" o udzielenie powyższego świadczenia za wynajem lokalu mieszkalnego przy ul. Bydgoskiej w Elblągu w kwocie 400 zł. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu ustalono, że dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 1.007 zł. Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe, samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy okresowo do 30 listopada 2019 r. Uznany został przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, okresowo do dnia 30 września 2020 r. Wnioskodawca cierpi na wiele schorzeń: "[...]". Posiada świadczenie rentowe w kwocie 854 zł i otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł – do dnia 30 września 2020 r. Dochód miesięczny pomniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne i podatek dochodowy wyniósł 1.007 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, to jest kwotę 634 zł. Wskazano na art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe określone przez ustawę może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Podano, że organ ma tu możliwość wyboru określonego rozstrzygnięcia, bowiem zasiłek ten jest świadczeniem fakultatywnym, organ nie jest zobligowany prawem do zaspokojenia wszystkich niezbędnych potrzeb osoby objętej pomocą społeczną. Przepis ten traktuje o zdarzeniach występujących zupełnie okazjonalnie, wymagających wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń i wykraczających poza możliwości przewidzenia oraz przeciwdziałania. Świadczenie ma charakter wyjątkowy. Pomoc społeczna ma udzielać wsparcia, a nie udzielać świadczeń w wysokości wygodnej, czy pożądanej przez świadczeniobiorców. Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami i w pierwszej kolejności musi udzielać wsparcia osobom i rodzinom, które są poniżej kryterium dochodowego. Podano wysokość budżetu Ośrodka na wypłatę zasiłków celowych, który wynosi 1.040.730 zł w 2017 r., z czego 643.333 zł stanowi plan na wydatkowanie zasiłków celowych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów pobytów osób bezdomnych w placówkach poza "[...]" oraz zabezpieczenie opału w sezonie grzewczym. Wskazano, że średnia pomoc na specjalny zasiłek celowy w czerwcu wyniosła 135 zł i skorzystało z niej 41 środowisk, a na ten cel wydatkowano 5365 zł. Dochód wnioskodawcy przekracza zaś kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 634 zł. Konieczność pokrywania kosztów mieszkania nie jest zaś okolicznością uzasadniającą uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną, wyjątkową i okazjonalną. Wynajmując mieszkanie, wnioskodawca wziął na siebie zobowiązania z tego wynikające. Przyznanie zasiłku na pokrycie kosztów wynajęcia mieszkania nie ma uzasadnienia w przepisach o pomocy społecznej. Ponadto, organ wskazał że wnioskodawca otrzymuje systematyczną pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego: na zakup leków i dojazdów do szpitala, żywności, środków czystości, zakup odzieży, dofinansowania na zakup okularów. Łącznie na te cele w miesiącu lipcu i sierpniu 2017 r., przyznano wnioskodawcy pomoc w kwocie 530 zł. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie może liczyć na to, że organ pomocy społecznej będzie zaspokajał wszelkie zgłoszone przez niego potrzeby. W odwołaniu od przedmiotowej decyzji, skarżący podniósł, że po pobycie w szpitalu nie miał dokąd wrócić, gdyż dom, w którym mieszkał został przeznaczony do rozbiórki, a zostawił tam mieszkanie umeblowane i wyposażone w sprzęt RTV i AGD. Wskazał, że do organu "nigdy nie występował o specjalny zasiłek celowy", natomiast zwracał się z prośbą o pomoc w samodzielnej egzystencji, w kwocie nieporównywalnie niższej niż ta, która wynika z opłacania jego pobytu w schronisku. Stwierdził, że przyznawana mu pomoc jest zbyt mała, nieregularna i nie zaspakaja jego niezbędnych potrzeb. Decyzją z dnia 7 sierpnia 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazując na stosowne przepisy ustawy o pomocy społecznej, stwierdził że trzeba przede wszystkim mieć na uwadze, że zadaniem pomocy społecznej nie jest udzielanie świadczeń pieniężnych w celu zapewnienia świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, lecz służenie mu pomocą, aby przez wspólne działania zlikwidować nie tylko skutki, ale przede wszystkim przyczynę trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Kolegium powołało przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że skoro osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy nie spełnia kryterium dochodowego, to szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Wyznacznikiem podjęcia decyzji w tym względzie jest na pewno sytuacja wnioskodawcy oraz cel, na jaki pomoc jest przyznawana, ale w takim samym stopniu przyznanie zasiłku zależy od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Organ odwoławczy przytoczył dane o budżecie Ośrodka na realizację zasiłków celowych oraz dane, dotyczące średniej wysokości świadczeń, powołane w decyzji organu pierwszej instancji. Wskazano, że powyższa pomoc nie może być utożsamiana z obowiązkiem zaspokojenia przez organy pomocy społecznej wszystkich potrzeb ubiegającego się w żądanej przez niego wysokości. Wnioskodawca systematycznie otrzymuje pomoc w formie zasiłków na: opłatę za leki, na dojazd do szpitali, na żywność, środki czystości, zakup odzieży, dofinansowanie na zakup okularów. Łącznie na te cele w miesiącu lipcu i sierpniu 2017 r., przyznano w formie specjalnych zasiłków celowych średnio kwotę 131 zł na jedno środowisko. Natomiast wnioskodawcy przyznano w wskazanym okresie pomoc w kwocie 530 zł, a więc w wysokości znacznie wyższej od podanej powyżej średniej. W skardze, złożonej do tutejszego Sądu na decyzję organu odwoławczego, wnioskodawca ponownie wskazał na okoliczności podniesione w odwołaniu. Stwierdził, że gdy opuszczał schronisko w lipcu 2016 r., prosił MOPS o pomoc w samodzielnej egzystencji w stopniu nieporównywalnie mniejszym, niż dotychczasowe koszty jego pobytu w schronisku, za który ośrodek pomocy zobowiązał się bezterminowo płacić. Tymczasem, obecnie został praktycznie pozbawiony pomocy. Skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i opieka społeczna jest zobowiązana udzielać takim jak on osobom pomocy. Kryterium dochodowe nie ma tu znaczenia. W ocenie skarżącego, dla opieki społecznej rozwiązaniem sprawy jest jedynie jego pobyt w schronisku, a nie pomoc w samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodał, że od września 2017 r. skarżący uzyskał także pomoc w formie żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywieniowa 2014 – 2020. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Natomiast, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż wskazanych naruszeń prawa nie można przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podstawę materialnoprawną przyznania wnioskowanej przez skarżącego pomocy określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej: u.p.s. regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W świetle regulacji tej ustawy, świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 u.p.s.), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które dla osoby samotnie gospodarującej na dzień wydania decyzji wynosi 634 zł. W przypadku skarżącego bezspornym jest, że uzyskiwany przez niego dochód w tytułu renty z ZUS w kwocie 854 zł netto i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, łącznie w kwocie 1.007 zł., kryterium to znacznie przekracza. Brak było zatem podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W zaistniałej zatem sytuacji, organy prawidłowo rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zaznaczyć należy, że zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s., ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s., decydują natomiast indywidualne okoliczności każdej sprawy. Szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Wyżej wymienione pojęcie określa więc sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w orzecznictwie, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być sytuacja osoby lub rodziny, w której dochód minimalnie przekracza kryterium dochodowe, a brak jest możliwości jakiegokolwiek dochodu z powodu takich okoliczności występujących jednocześnie jak niepełnosprawność, bezrobocie, niezaradność niezawiniona przez stronę, brak wsparcia ze strony środowiska (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 253/08, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt IV Sa/Gl 47/14, dostępny [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). W przypadku skarżącego, posiadany przez niego dochód, przekracza kryterium dochodowe (o 373 zł). Skarżący ma niewątpliwie poważne kłopoty zdrowotne, cierpi na liczne choroby przewlekłe, wymagające stałej opieki medycznej i leczenia specjalistycznego. Choroby skarżącego obniżają niewątpliwie jakość jego życia. Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy okresowo do 30 listopada 2019 r. oraz osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, okresowo do 30 września 2020 r. Jednakże należy zauważyć, że cały dochód wnioskodawca może przeznaczać wyłącznie na własne potrzeby, także na wynajem lokalu. Z ustaleń organów bezspornie wynika, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna, ma on stałe źródło dochodu i nie posiada zadłużenia. Tym samym, może on zaplanować swoje wydatki oraz rozplanować je w taki sposób, aby zaspokoić określone potrzeby. Ponadto, z akt administracyjnych nie wynika, aby w dacie złożenia wniosku zaistniało jakiekolwiek nagłe, negatywne zdarzenie, które uzasadniałoby przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na wynajem lokalu. Dodać też należy, że mimo przekroczonego kryterium dochodowego, skarżący jest systematycznie wspomagany przez organ pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, w czerwcu i lipcu 2017 r. na: zakup leków i dojazdów do szpitala, żywności, środków czystości, zakup odzieży, dofinansowania na zakup okularów. Łącznie na te cele, w miesiącu lipcu oraz sierpniu 2017 r., przyznano wnioskodawcy pomoc w kwocie 530 zł. Nadto, skarżący od września 2017 r. uzyskał także pomoc w formie żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywieniowa 2014 – 2020. W ocenie Sądu, organ prawidłowo wskazał, że wniosek skarżącego zawierający żądanie systematycznego udzielania mu pomocy, w pożądanej przez niego wysokości w zaspokajaniu jego potrzeb, także wynajmu pokoju, nie może być zrealizowany również z powodów obiektywnych, przede wszystkim z powodu ograniczonych możliwości finansowych organu pomocy. Podnoszony przez skarżącego fakt, że nie zajmuje on miejsca w schronisku dla bezdomnych, co wiązałoby się dla Gminy z dużo większym wydatkiem, niż pomoc w pokryciu kosztów wynajęcia pokoju, nie może stanowić podstawy do uwzględnienia roszczenia skarżącego. Pokrycie pełnych kosztów tego wynajmu przekracza możliwości organu, co zostało szczegółowo wykazane i ocenione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak już zostało wskazane pomoc społeczna ma udzielać wsparcia, a nie udzielać świadczeń w wysokości wygodnej czy pożądanej przez świadczeniobiorców. Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami i w pierwszej kolejności musi udzielać wsparcia osobom i rodzinom, które są poniżej kryterium dochodowego. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem wyjątkowym. Konieczność pokrywania kosztów mieszkania nie jest zaś okolicznością uzasadniającą uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną, wyjątkową i okazjonalną. Wynajmując mieszkanie, wnioskodawca wziął na siebie zobowiązania z tego wynikające. Przyznanie zasiłku na pokrycie kosztów wynajęcia mieszkania nie ma uzasadnienia w przepisach o pomocy społecznej. Nadto, wyjaśnienia wymaga, że decyzja wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego powinna być przekonująca, aby nie było wątpliwości, że okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji takiej musi wynikać także i to, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę oraz nie pominął jej żądań - oczekiwań od organu. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia powyższe wymogi, nie narusza przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257). W niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał wszechstronnej analizy okoliczności, a jej wyniki zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i nie budzą one zastrzeżeń. Organ dokonał prawidłowej analizy sytuacji materialnej, rodzinnej oraz zdrowotnej wnioskodawcy . Zaskarżonej decyzji nie można też zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż organ szczegółowo wskazał, czym kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na akceptację. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, skargę oddalił.