II SA/Ol 797/11

Dnia 20 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2011 roku sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza J. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. odmówiono K.O. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. O. W uzasadnieniu wskazano, iż osoba wymagająca opieki – M. O. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 13 października 2010r. Pozostaje ona w związku małżeńskim z B. O. Posiadają troje dzieci, w tym dwie córki pracujące zawodowo i syna – K. O., bezrobotnego, który złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano, iż wnioskodawca nie posiada uprawnień do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Ustalono, że K. O. jest osobą bezrobotną, nie figurującą w rejestrze osób bezrobotnych powiatowego urzędu pracy, a zatem nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia. Podano, iż ostatnie zatrudnienie ustało w kwietniu 2009r. na skutek upływu czasu, na jaki umowa o pracę została zawarta. Wskazano, iż istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata osobie sprawującej opiekę rezygnacji z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Ponadto wskazano, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt a lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Podano, iż przyznanie świadczenia osobie, która nie spełnia wymogów ustawowych byłoby działaniem niezgodnym z prawem, a zgodnie z wyrażoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego zasadą legalizmu organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa. Przy czym Konstytucja RP określa powszechnie obowiązujące źródła prawa. Dlatego odmówiono wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołał się K. O., wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego wniosku. Podał, iż M. O. ma zaawansowaną osteoporozę oraz szereg innych schorzeń. Wymaga rehabilitacji w okresach kilkumiesięcznych. Natomiast jej mąż B. O. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i nie jest w stanie nieść żonie doraźnej pomocy w codziennej egzystencji, a także w doprowadzeniu lub dowiezieniu do lekarzy. Odwołujący się podał, iż jego ostatnie zatrudnienie ustało w 2009r. Nie starał się o pracę poza J., gdyż jego matka miała już znacznie postępującą osteoporozę, a także początki zaćmy i dlatego został w domu, aby nieść doraźną pomoc. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się wyłącznie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Wskazano, iż krąg osób uprawnionych do ubiegania się o to świadczenie został ściśle ustalony i obejmuje matkę lub ojca oraz inne osoby na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekuna faktycznego dziecka. Wskazano przy tym, iż z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym zstępnych dalszego stopnia może mieć miejsce, gdy zabraknie krewnych pierwszego stopnia. Wskazano, iż w niniejszej sprawie obowiązek sprawowania opieki nad M. O. obciąża jej męża B. O. Podano, iż jest on 11 lat młodszy od żony oraz ma orzeczony jedynie umiarkowany stopień niepełnosprawności i nie wymaga stałej ani długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym w ocenie organu jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności opiekuńcze w celu zaspokojenia codziennej egzystencji. Ponadto wskazano, iż K.O. nie zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, gdyż ostatni stosunek pracy ustał 14 kwietnia 2009r. z powodu upływu okresu, na jaki zawarto umowę. Podniesiono poza tym, iż orzeczenie o niepełnosprawności M. O. datowane jest dopiero od 2010r. Wyjaśniono, iż sprawowanie opieki winno być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, natomiast rezygnacja z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy. Ponadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż zrezygnował on jedynie z poszukiwania pracy poza J. Podniesiono także, iż świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane z uwagi na fakt, iż osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie samodzielnie egzystować, zaś pomoc sprowadza się do czynności umożliwiających funkcjonowanie w społeczeństwie (wykonywanie bezpośrednich czynności faktycznych). Wskazano, iż w tej sprawie nie sposób wysnuć takiego wniosku, gdyż z przeprowadzonego wywiadu wynika, iż odwołujący się jest niewydolny w prowadzeniu gospodarstwa i państwo O. korzystają z pomocy córki. Podkreślono ponadto, iż istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na tym, że osoba sprawująca opiekę zmuszona jest do rezygnacji z zatrudnienia i jego celem jest zrekompensowanie utraconych przez opiekuna dochodów, a także opłacanie za opiekuna składek na ubezpieczenie emerytalne i zdrowotne. Nie może to jednak stanowić sposobu na uzyskanie źródła zarobkowania. Skargę na powyższą decyzję złożył K. O., wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, iż nie decyduje się na podjęcie pracy wyłącznie w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, którego musi chociażby zabierać na zabiegi fizjoterapeutyczne, odbywające się w godzinach pracy. Zakwestionował także twierdzenie organu odwoławczego, iż małżonek M. O. jest w stanie sprawować nad nią opiekę podnosząc, iż jest on również osobą starszą, nie jest w stanie poruszać się samodzielnie, ani przenieść lub ułożyć osobę wymagającą opieki. Poza tym jest osobą nieporadną i nie potrafi posługiwać się kuchenką gazową na butle, która jest jedynym urządzeniem do gotowania. Ponadto skarżący zakwestionował okoliczność, iż podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pozostawanie osoby, nad którą ma być sprawowana opieka w związku małżeńskim, gdyż niweczyłoby to skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśniono, iż konieczność dowożenia osoby wymagającej opieki do szpitala lub na zabiegi fizjoterapeutyczne nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Zakwestionowano także twierdzenie skarżącego, iż ojciec nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 po. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy wskazać, iż świadczenie pielęgnacyjne ma na celu pokrycie przynajmniej części wydatków związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną, a co jest związane z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę, a tym samym z utratą dochodów z tytułu pracy zarobkowej. Zatem jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W niniejszej sprawie organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z dwóch powodów, a mianowicie z uwagi na fakt, iż w ocenie organu w pierwszej kolejności do opieki zobowiązany jest mąż M. O., a nie wykazano, aby takiej opieki nie mógł sprawować. Wskazano jednak także drugi powód, iż skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, lecz z powodu rozwiązania umowę o pracę, a ponadto zrezygnował jedynie z poszukiwania pracy poza J. Wprawdzie nie można podzielić stanowiska organu co do możliwości sprawowania opieki przez męża M. O. Z akt wynika bowiem, że legitymuje się on umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a organ nie przeprowadził żadnych ustaleń odnośnie możliwości sprawowania przez niego opieki nad inną osobą. W związku z tym twierdzenie organu odwoławczego w tym zakresie nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Słuszne jest jednak stanowisko Kolegium odnośnie braku przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, gdyż nie zrezygnował on z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad matką. Zarówno z akt sprawy, jak i z oświadczeń samego skarżącego wynika, iż jego zatrudnienie ustało z powodu rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na jaki została zawarta. Ponadto zarówno z jego odwołania, jak i z wyjaśnień złożonych na rozprawie wynika, iż nie podejmuje on pracy tylko z tego powodu, iż nie może jej znaleźć w J. Zatem de facto skarżący ma jedynie ograniczoną możliwość zatrudnienia, ale sprawowanie opieki nad matką takiego zatrudnienia nie wyklucza. Zwłaszcza, iż jak podał sam skarżący zakres sprawowanej przez niego opieki obejmuje m.in. dowóz matki na rehabilitacje, do szpitala, czy też wykonywanie obowiązków domowych. Ponadto z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż w sprawowaniu opieki nad matką uczestniczy także siostra skarżącego. W tej sytuacji nie sposób uznać, iż skarżący nie może podjąć zatrudnienia. Jak słusznie bowiem wskazało Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić źródła zarobkowania w przypadku braku możliwości uzyskania dochodów z tytułu pracy. Należy przy tym podkreślić, iż obowiązek opieki nad rodzicami wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża on wszystkie dzieci osoby niepełnosprawnej w równym stopniu. Przy czym w pierwszej kolejności obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128), a w przypadku osoby niepełnosprawnej osobistych staraniach o utrzymanie (art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Wypełnianie tego ustawowego obowiązku nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to przysługuje bowiem tylko w takim wypadku, gdy konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną jest sprawowana w takim wymiarze, iż uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i nie ma możliwości podziału obowiązków w zakresie opieki z innymi osobami, także zobowiązanymi do sprawowania opieki. Natomiast skarżącemu należy wyjaśnić, iż organ nie odmówił przyznania świadczenia alimentacyjnego z powodu pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Wprawdzie taki powód został wskazany w decyzji organu I instancji, lecz organ odwoławczy argumentacji tej nie podzielił. Przy czym w tym zakresie Sąd także stoi na stanowisku, iż okoliczność ta nie ma znaczenia. Nieuprawniona jest bowiem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09, wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pogląd, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskał aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. (Sygn. akt P 38/09). Wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano bowiem szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Zatem stosując wskazany przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę oddalono.