II SA/Ol 8/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia ... nr ... w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. W dniu 7 stycznia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęła skarga M. P. (dalej zwanej "skarżącą") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwanego "Kolegium") z [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarga ta została przekazana Sądowi przez Kolegium wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Jak wynika zaś z przekazanych Sądowi akt sprawy, wnioskiem z 3 września 2019 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza S. (dalej zwanego "organem I instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką R. K. Decyzją z [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia organu I instancji, powołując m.in. art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.); dalej jako "u.ś.r.", odmówił skarżącej świadczenia we wnioskowanej formie. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem uznającym ją za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i stwierdzającym okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do stycznia 2020 r. Ocenił, że choć skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, jest podmiotowo uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia i faktycznie sprawuje opiekę nad matką, to jednak świadczenie to nie może być przyznane, gdyż matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśnił przy tym, że ojciec skarżącej ma 54 lata i jest w wieku aktywności zawodowej, ponieważ prowadzi indywidualne gospodarstwo rolne i nie ma orzeczonej grupy inwalidzkiej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jest jedyna osobą, która obecnie może sprawować opiekę nad matką i w tym celu przeprowadziła się z trójką swoich dzieci do domu rodziców. Podała, że jej bracia zamieszkują w znacznej odległości od miejsca zamieszkania matki, a mąż matki (ojciec skarżącej) z uwagi na chorobę żony zmuszony jest teraz sam prowadzić gospodarstwo rolne (o powierzchni 27 ha) i zajmować się hodowlą bydła mlecznego, które liczy 67 sztuk, w tym 40 krów dojnych. Wskazała, że praca w tym gospodarstwie zajmuje ojcu kilkanaście godzin dziennie, a to wyklucza, pomimo chęci, opiekowanie się żoną. Oceniła, że odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego dlatego, że jej matka – osoba wymagająca opieki - pozostaje w związku małżeńskim, jest dyskryminująca i sprzeczna z wyrokiem TK z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07. Opisaną na wstępie decyzją z "[...]" Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie występuje przesłanka negatywna do uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., gdyż matka skarżącej (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniosło, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy, a w świetle art. 27 tej ustawy, małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Kolegium uznało także, że ojciec skarżącej nie jest obiektywnie niezdolny do sprawowania opieki nad swoją żoną, a możliwości sprawowania tej opieki nie wyklucza ani jego stan zdrowia ani wiek. Dodało, że jedyną przeszkodą w sprawowaniu tej opieki jest prowadzenie przez niego gospodarstwa rolnego. W skardze na powyższą decyzję Kolegium, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca wskazała na wyroki TK wydane w sprawach o sygn. akt P 27/07 i K 38/13, w których zakwestionowano zgodność z Konstytucją przepisów ograniczających dostęp do świadczeń pielęgnacyjnych osób faktycznie sprawujących opiekę nad tymi, którzy takiej opieki wymagają. Oceniła, że skoro będąc samotną matką wychowującą trójkę dzieci, mimo wielu obowiązków z tym związanych, zdecydowała się na bardzo ciężką i wymagającą poświęcenia stałą i ciągłą opiekę nad matką, to ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie posiada własnych środków utrzymania. Wskazała także na pominięcie przez Kolegium jej kwalifikacji – opiekunki, które dowodzą, że spośród dwóch dorosłych osób zamieszkujących z matką, to skarżąca jest w stanie zapewnić dla niej najlepszą opiekę. Za nadinterpretację przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uznała odnoszenie regulacji dotyczących codziennych i normalnych stosunków miedzy współmałżonkami do sytuacji związanych z przyjęciem obowiązków ponad przyjęta miarę, bez żadnej pomocy ze strony organów państwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.); dalej jako p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organom prowadzącym postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją Kolegium z [...] w przedmiocie odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika bowiem z przekazanych sądowi akt administracyjnych, skarżąca zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem uznającym ją za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i stwierdzającym okresową niezdolność do samodzielnej egzystencji do stycznia 2020 r. Przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia we wnioskowanej formie było natomiast wystąpienie w kontrolowanej sprawie przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W świetle argumentów podniesionych w skardze wymaga w tym miejscu zauważenia, że przesłanka ta nie była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego w powołanych przez skarżącą wyrokach wydanych w sprawach o sygn. P 27/07 i K 38/13. Zgodnie zaś z tym przepisem, "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Niesporna jest między stronami okoliczność, która znajduje także odzwierciedlenie w przekazanych sądowi aktach administracyjnych, że matka skarżącej (osoba wymagająca opieki) pozostaje w związku małżeńskim z ojcem skarżącej, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem, to ojciec skarżącej w pierwszej kolejności zobowiązany jest do zapewnienia opieki matce skarżącej niezależnie od posiadanych kwalifikacji do sprawowania takiej opieki. Z woli ustawodawcy, uprawnienie innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, aktualizuje się bowiem dopiero wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych przez współmałżonka. Do takich przyczyn ustawodawca zaliczył wprost legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sądowi znany jest jednak pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., która umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy współmałżonek faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania opieki nad drugim małżonkiem. Nie pozwala na to również jego sytuacja materialna, która ewentualnie umożliwiałaby zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Żadna z takich przyczyn nie wystąpiła jednak w kontrolowanej sprawie. Jak ustalono w toku postępowania, przeszkodę w sprawowaniu opieki nad matką skarżącej przez współmałżonka (ojca skarżącej) stanowi bowiem jego aktywność zawodowa związana z prowadzeniem własnego gospodarstwa rolnego o powierzchni 27 ha, w tym hodowlą bydła mlecznego, które liczy 67 sztuk, z czego 40 krów dojnych. Ojciec skarżącej ma 54 lata i jest w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności i zamieszkuje wraz z matką skarżącej. W tych okolicznościach nie sposób uznać, aby aktywność zawodowa ojca skarżącej, była tego rodzaju przeszkodą, która uniemożliwiałaby mu sprawowanie opieki nad matką skarżącej. Praca we własnym gospodarstwie rolnym co prawda ogranicza możliwość świadczenia przez ojca skarżącej osobistej opieki, to jednak nie ma przeszkód, aby część środków finansowych uzyskiwanych z tej pracy przeznaczona została na pokrycie kosztów opieki nad żoną przez inną osobę, a w tym wsparcie finansowe skarżącej, która jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego taką opiekę rzeczywiście sprawuje. Prawidłowo zatem organy uznały, że w kontrolowanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Skoro zaś organ I instancji z tego powodu odmówił skarżącej świadczenia w tej formie, to utrzymanie w mocy decyzji tego organu przez Kolegium uznać należy za zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.