II SA/Ol 803/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi L.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie postanawia odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. W związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku uczestniczka postępowania - J.D. we wniosku, który wpłynął do Sądu w dniu 16 marca 2009 r., zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz radcy prawnego lub adwokata. W jego uzasadnieniu podała, iż "warunki materialne są bardzo ciężkie"; ponoszone są koszty nauki syna uczącego się w technikum oraz koszty leczenia syna będącego w wojsku. Z informacji zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym są: mąż, matka i dwoje dorosłych synów; majątek stanowi dom o powierzchni 62 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 4,14 ha (2,3 ha przeliczeniowych); miesięczny dochód rodziny wynosi w sumie 2058 zł brutto. Wnioskodawczyni została wezwana do: 1) uzupełnienia rubryki 7, 8, 9, 11 i 14 formularza - zgodnie z instrukcją zawartą w punkcie 3 pouczenia do druku PPF; 2) udokumentowania wszystkich dochodów podanych w rubryce 10 formularza; 3) dostarczenia wyciągów z kont i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 4) złożenia oświadczenia podającego informacje wymagane w rubryce 6 formularza, rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, inwentarz gospodarstwa rolnego, wysokość dotacji lub płatności ze środków publicznych za ubiegły i bieżący rok oraz przeciętną miesięczną wysokość poszczególnych wydatków rodziny. W odpowiedzi na wezwanie J.D. wypełniła rubryki 8, 9 i 11 formularza. Podała w nich, iż: "(O)prócz dochodów które wyminiła(-) nie posiada(ją) nic więcej. Budynek mieszkalny ½ i ½ gospodarczego"; "Nie posiada(-) lokat ani żadnych akcji. Utrzymuj(ą) się tylko z tych dochodów, które poświadczyła(-) jak i przedstawiła(-) zaświadczenie"; "Syn M.D. mieszka w W. (...) wynajmuje mieszkanie wraz z rodziną." W rubryce 14 została wpisana data (16.03.2009). Równocześnie wnioskodawczyni w piśmie z dnia 25 marca 2009 r. skorygowała dane osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a w zakresie wymaganym wezwaniem oświadczyła, iż: (ad 4 b) prowadzi uprawy rolne i hodowlę bydła (3 szt.); (ad 4 c) posiada ciągnik, pług, brony, kultywator; (ad 4 d) raz w roku otrzymuje dopłatę (w ubiegłym roku wyniosła ona 3005,13 zł, przewidywana na ten rok będzie znacznie mniejsza); (ad 4 e) przeciętne wydatki rodziny wynoszą ponad 582 zł, nie licząc żywności, środków czystości i Internetu. W odpowiedzi na pkt 2 wezwania przedłożone zostały zaświadczenie o dochodach męża, decyzja o przyznaniu zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem oraz zaświadczenie o dochodach z gospodarstwa rolnego w roku 2004. Dodatkowo przedłożono pismo urzędowe, z którego wynika, iż wydanie decyzji w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2008 r. i pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach zagospodarowania, nastąpi do dnia 31 marca 2009 r. z uwagi na prowadzone kontrole. Wnioskodawczyni podała, iż jako jedyna posiada rachunek bankowy, jednak "nie ma tam żadnych wpływów", a "nie miała(-) pieniążków na wybranie zaświadczenia potwierdzającego." Tytułem wstępu do wskazania motywów podjętego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, iż chociaż wnioskodawczyni nie dokonała skreśleń niewypełnionych rubryk, zdecydowano się nie pozostawiać wniosku bez rozpoznania z uwagi na to, iż informacje, które winny zostać w nich zamieszczone, mogą być wywnioskowane z opisanej wyżej odpowiedzi na wezwanie. Nie zmienia to faktu, iż odpowiedź ta nie może stanowić wystarczającej podstawy dokonania właściwej oceny sytuacji majątkowej. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - stanowiące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania [art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej p.p.s.a.]. Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z regulacji tej wynika jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, tj. udowodnienia, przedstawienia w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, winien on należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jej rzecz wyjątku od zasady samodzielnego poniesienia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Na tej podstawie wnioskodawczynię zobowiązano m.in. do dostarczenia wyciągów z kont i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Przypuszczenie, iż osoba prowadząca działalność rolniczą posiada rachunek bankowy okazało się słuszne. Tłumaczenie przez wnioskodawczynię faktu niezłożenia wyciągów tym, iż "nie ma tam żadnych wpływów" ("jeden raz w roku ma(-) dopłaty"), a poza tym "nie miała(-) pieniążków na wybranie zaświadczenia potwierdzającego" nie może zasługiwać na wiarę. Po pierwsze, decyzja z dnia 3 października 2008 r. informuje, iż świadczenia rodzinne przyznane C.D. na okres od 1 września 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. "będą przekazywane na konto banku wskazane przez Panią/Pana do 30 dnia każdego miesiąca". Po drugie, każdy klient Banku "[...]" może w jego placówce odebrać nieodpłatny wyciąg z konta (W dniu 31 marca 2009 r. informacji takiej udzieliła pracownica Oddziału w P. pod nr tel. "[...]"). Nie sposób również nie zauważyć, iż rzeczywisty dochód z działalności rolniczej nie mógłby być ustalany jedynie w oparciu zaświadczenie urzędu gminy - nie tylko dlatego, że dotyczy ono roku 2004, ale również z tego powodu, iż bazuje wyłącznie na przeciętnym dochodzie z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ogłoszonym przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Odnotowania wymaga również to, iż faktyczny dochód brutto, jaki miesięcznie uzyskuje mąż wnioskodawczyni, nie wynosi, jak podano we wniosku 1750 zł, lecz 2216,97 zł, a we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają w rzeczywistości nie trzy, tylko cztery osoby. (najstarszy syn pełni służbę wojskową w "[...]"). Nadto w spisie wydatków wnioskodawczyni nie ujęła kosztów leczenia, na które powołała się w uzasadnieniu wniosku. Brak wyjaśnienia wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia jego pozytywne rozpoznanie. Niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego uczestnika postępowania uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądziło o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe informacje dotyczące sytuacji majątkowej uczestnika postępowania należy potraktować jako niewykazanie, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2007 r., sygn. akt I OZ 830/07 - orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). O tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy wnioskodawczyni została pouczona. Z podanych przyczyn - w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy - orzeczono jak w sentencji.