II SA/Ol 804/17

Dnia 16 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 roku sprawy ze skargi A. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej - oddala skargę. UZASDNIENIE Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako Kolegium) z dnia "[..]", które działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a. ); art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2017 r., poz. 953) i art.80 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U.2017, poz. 697 t.j. – dalej jako ustawa o wspieraniu rodziny), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty "[...]" (dalej jako Starosta) przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w "[...]" (dalej jako Dyrektor PCPR) z dnia "[...]" o odmowie przyznania A. S. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania J. T. w rodzinie zastępczej, utrzymało w/w decyzję w mocy. Decyzja zapadła w poniższym stanie faktycznym. W dniu 9 maja 2017 r. A. S. wystąpiła do Starosty "[...]" o wypłatę – w trybie ustawy o wspieraniu rodziny - środków należnych z tytułu przebywania u niej małoletniego W. J. T. w kwocie 1000,00 zł miesięcznie. Podała, że W. T. przebywa u niej od urodzenia, tj. od 16 października 2016 r. wraz ze swoją matką A. T., wobec której stanowi ona zawodową niespokrewnioną specjalistyczną rodzinę zastępczą (postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 26 listopada 2007r.). Jednocześnie wnioskowała o zawarcie z nią umowy o umieszczenie w/w małoletniego w jej rodzinie zastępczej od 17 października 2016r. Jako podstawę oczekiwanej pomocy przywoła art. 35 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny. Nadmieniała, że A. T. dopiero w 2017 r. wnioskowała o umieszczenie W. T. w jej rodzinie zastępczej i z tego też względu winna być ona wraz z synem umieszczona w jej rodzinie zastępczej, przynajmniej do czasu uzyskania przez A. T. pełnoletności, tj. do 6 stycznia 2017 r. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor PCPR, działając na podstawie art. 35 ust.1 art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 87 ust. 1 i art. 88 ust. 1 pkt 4 o wspieraniu rodziny odmówił przyznania A. S. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania nieletniego W. T. w rodzinie zastępczej. Podał, że na podstawie art. 80 ustawy o wspieraniu rodziny świadczenie pieniężne przysługuje rodzinie zastępczej, która dla małoletniego jest ustanawiana na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Takowa zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, jako, że postanowieniem Sadu Rejonowego z dnia 15 kwietnia 2004 r. A. S. została ustanowiona rodziną zastępczą dla A. T., która w dniu 16 października 2015 r. urodziła W. T. Wnioskodawczyni została opiekunem prawnym A. T., zaś z dniem uzyskania pełnoletności przez A. T., tj. w dniu 6 stycznia 2017r. przejęła ona opiekę prawną nad jej synem W. Wprawdzie A. S. złożyła w Sądzie Rejonowym wniosek o ustanowenie jej rodziną zastępczą dla małoletniego W. T., lecz Sąd dotychczas nie rozstrzygnął w tej mierze. W konsekwencji skoro A. S. nie została ustanowiona rodzina zastępczą dla małoletniego W. T., to nie przysługuje jej żądane świadczenie. W odwołaniu od tej decyzji A. S. oświadczyła, że wraz z wnioskiem o ustanowienie jej rodziną zastępczą dla W. T. złożyła wniosek o zabezpieczenie tegoż roszczenia poprzez umieszczenie małoletniego w jej rodzinie zastępczej, lecz sprawa została zawieszona z uwagi na wszczęcie przez prokuraturę postepowania o ubezwłasnowolnienie A. T. Nadmieniła, że A. T. złożyła w dni 6 kwietnia 2017r. do Starosty wniosek o umieszczenie jej syna W. w jej rodzinie zastępczej w trybie art. 35 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, lecz – jak wynika z akt sprawy - Dyrektor PCPR umowy takowej w reżimie przywołanego przepisu nie zawarł. Dodała, że A. T. uczy się, nie pracuje, nie ma własnego dochodu i że w konsekwencji ona ponosi koszty utrzymania, jak i wychowania (częściowego ) W. T. Kolegium decyzją będąca przedmiotem skargi z dnia "[...]", nie podzielając argumentacji odwołania, utrzymało decyzję Dyrektora PCPR w mocy. Podało, że co do zasady umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej (również niezawodowej) następuje na podstawie orzeczenia sądu, zaś w przypadku pilnej konieczności, na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka, możliwe jest jego umieszczenie w rodzinnej pieczy zastępczej, na podstawie umowy zawartej między rodzina zastępczą, a starostą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej rodziny i że o zawartej umowie starosta niezwłocznie zawiadamia sąd (art. 35 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rodziny). Stwierdziło, że sąd nie ustanowił A. S. rodziną zastępczą dla W. T., również Starosta nie zawarł z nią umowy o umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej. Kolegium analizując art. 35 ustawy i wspieraniu rodziny podało, że ustanawia on organ oraz formę umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, a zatem nie dopuszcza konkludentnego uznania, że może dojść do umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej jedynie poprzez faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem. W skardze A. S. podtrzymała argumentację tożsamą, jak we wniosku i odwołaniu dodając, że postepowanie o ubezwłasnowolnienie A. T. nie zostało zakończone. Uznała, że z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad W. T. oraz ponoszone koszty jego utrzymania jest uprawniona do żądanego świadczenia w trybie art. 35 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny. Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest natomiast według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu oraz na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem. W świetle prezentowanych powyżej kryteriów oceny legalności aktu administracyjnego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowiły uregulowania ustawy o wspieraniu rodzony i systemie pieczy zastępczej. Stosownie do art. 35 ust. 1 tej ustawy umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2., które to zastrzeżenia w niniejszej sytuacji nie mają zastosowania. Jednocześnie w przypadku pilnej konieczności, na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka, możliwe jest umieszczenie dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej, na podstawie umowy zawartej między rodziną zastępczą lub prowadzącym rodzinny dom dziecka a starostą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej rodziny lub miejsce prowadzenia rodzinnego domu dziecka. O zawartej umowie starosta zawiadamia niezwłocznie sąd (ust. 2 tegoż artykułu). Do umowy stosuje się odpowiednio przepisy art. 54 ust. 3 pkt 1-4, 11 i 14, ust. 4 i 6-8. ( ust. 3) i umowa wygasa z chwilą zakończenia przez sąd postępowania z zakresu pieczy zastępczej (ust.4). Po powzięciu wiadomości o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej bez orzeczenia sądu opiekuńczego, sąd ten niezwłocznie wszczyna postępowanie opiekuńcze (art. 579 prim § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2016, poz. 1822 j.t. – dalej jako k.p.c). Postępowanie to ma doprowadzić do wydania postanowienia w przedmiocie dalszego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, ograniczenia władzy rodzicielskiej, a nawet pozbawienia tej władzy. Jednak sprawowanie osobistej pieczy nad małoletnimi nie jest równoznaczne z ustanowieniem rodziny zastępczej, które stanowi jeden ze sposobów ograniczenia władzy rodzicielskiej przewidziany w art. 109 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2016, poz. 682 j.t. – dalej jako k.r.i.o.). Dopiero z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej (art. 579 k.p.c.) można uznać, że została ustanowiona rodzina zastępcza i od tego czasu przysługują jej świadczenia z tego tytułu, w tym i świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania osoby małoletniej w rodzinie zastępczej, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, o wypłatę którego to świadczenia wystąpiła skarżąca. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że A. S. nie została ustanowiona rodziną zastępczą względem W. T. Jednocześnie nie sposób twierdzić, że skarżąca jest nieświadoma regulacji prawnym w tym zakresie, skoro zainicjowała postępowanie sądowe o ustanowienie jej rodziną zastępczą względem W. T. wraz z wnioskiem o zabezpieczenie tegoż roszczenia, a ponadto od niespełna 10 lat stanowi rodzinę zastępczą dla A. T. Skarżąca domaga się świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w trybie art. 35 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny, tj. w trybie zawarcia umowy ze starostą. Jednak - pomimo wyrażenia woli zawarcia takowej umowy przez matkę małoletniego, A. T. - do jej zawarcia nie doszło. W reasumpcji, w istocie rzeczy, skarżąca domaga się świadczenia, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny li tylko z uwagi na sprawowanie faktycznej opieki, wespół z matką małoletniego, uznając, że zakres owej opieki stanowi o pilnej konieczności w rozumieniu art. 35 ust. 2 rzeczonej ustawy i w konsekwencji uzasadnia zawarcie z nią umowy, a w jej wykonaniu przyznanie rzeczonego świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego dziecka. Jednak, jak dowodzi analizować przywołanych przepisów, faktycznie sprawowanie pieczy nad małoletnim nie jest źródłem świadczeń, o których mowa w art. 80 i nast. ustawy o wspieraniu rodziny. Tej okoliczności w zasadzie skarżąca również nie przeczy upatrując roszczenia o wypłatę świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego raczej w bezzasadnej - w jej ocenie - odmowie zawarcia z nią umowy przez starostę. Jednak Kolegium, a tym bardziej sąd z uwagi na ustrojową pozycję, nie może zobowiązać starosty do zawarcia takowej umowy. Jako, że przedmiotem skargi jest odmowa wypłaty świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny), Sąd nie może ocenić, czy w ujawnionych okolicznościach dowodowych sprawy mamy do czynienia z pilną koniecznością w rozumieniu art. 35 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny, jako źródłem roszczenia pieniężnego z tytułu pieczy nad małoletnim W. T. Poczyni tylko ogólne spostrzeżenie , że z chwilą wszczęcia postepowania sądowego o ustanowenie rodziny zastępczej zawarcie takowej umowy nie wydaje się być możliwe, skoro sąd rodzinny działając w trybie art. 755 § 1 pkt 4 i 756 k.p.c. może udzielić tymczasowego zabezpieczenia właśnie poprzez ustanowienie pieczy nad małoletnim do czasu zakończenia przedmiotowego postepowania. Wówczas zakres sprawowania bieżącej pieczy, z jaką mamy do czynienia w związku z wydaniem postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego, pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą. Powyższy pogląd doznaje akceptacji w orzecznictwie (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/13, WSA w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 468/13, WSA w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/G1 541/10, publ. cbois.nsa.gov.pl). Poczynionej konstatacji nie przeczy art. 35 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny, gdyż w ocenie składu orzekającego Sądu chronologia zdarzeń w nim przewidziana jest taka, że to wpierw nastąpiło zawarcie umowy ze starostą, a dopiero następczo wszczęcie postępowania sadowego o ustanowienie rodziny zastępczej. Niekwestionowaną pozostaje, że po wszczęciu postępowania sądowego, to sąd jest jedynym "organem" decyzyjnym w tymże postepowaniu, co z założenia wyklucza zawarcie umowy ze starostą w trybie art. 35 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny, gdyż istotą tej umowy - z uwagi na przesłankę jej zawarcia – jest uregulowanie sposobu roztoczenia pieczy nad małoletnim dzieckiem, co stanowi odpowiednik formy zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego, o którym mowa w art. 755 § 1 pkt 4 kpc. Reasumując orzekające w sprawie organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, ani też przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.