II SA/Ol 816/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.L. i J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Postanowieniem Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" utrzymane zostało w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zobowiązujące M. i J. L. do uiszczenia opłaty legalizacyjnej za wybudowanie budynku letniskowego na działce "[...]", bez wymaganego pozwolenia na budowę. Postanowieniem z dnia 9 maja 2007 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uwzględnił skargę, którą w piśmie z dnia 10 kwietnia 2007 r. zobowiązani wystosowali do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na w/w postanowienie, uchylając je i umarzając postępowanie organu I instancji. Uznając, iż postanowienie wydane w trybie autokontroli wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 54 § 3 p.p.s.a., Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego stwierdził jego nieważność postanowieniem z dnia 27 maja 2008 r. W związku z tym, pismo M. i J. L. z dnia 10 kwietnia 2007 r. zostało przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. Potwierdzili oni następnie, iż jest ono skargą na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]". W odpowiedzi na wezwanie skarżących do uiszczenia wpisu od skargi M.L. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej adwokata. W jego uzasadnieniu podała, iż postanowienie wydane w wyniku autokontroli uznała za "wystarczające" i "nie składała(-) ponownej skargi na postanowienie WINB". Stwierdziła, iż to WINB uznał, że zaistniała konieczność przesłania skargi do W.S.A. w Olsztynie; jest to dla niej następna autokontrola ze strony WINB, dlatego nie powinna ponosić kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe; suma ich dochodów brutto, uzyskiwanych z tytułu wynagrodzeń za prace, wynosi 2820 zł miesięcznie; jedyny ich wartościowy majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 53 m2. Zgłoszony wniosek nie zasługuje na choćby częściowe uwzględnienie z następujących przyczyn: Zgodnie z generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego określoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, 1270 ze zmianami), zwanej w skrócie "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy. Pozwala ona osobom najuboższym na przeprowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego i jest swoistą pomocą Skarbu Państwa w tym zakresie. Jako instytucja wyjątkowa musi być traktowana przez sądy w sposób ścisły, co oznacza, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić tylko i wyłącznie w sytuacji precyzyjnego i wyczerpującego spełnienia przesłanek ustawowych je warunkujących (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 listopada 2007 r. o sygn. akt II OZ 1171/07 - dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Jak stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O istnieniu którejkolwiek z podanych przesłanek nie zaświadcza ani uzasadnienie rozpatrywanego wniosku, mające - stosownie do polecenia z rubryki 5 formularza PPF - wskazywać fakty, z których wynika, iż wniosek jest zasadny, ani oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Z pewnością bowiem z samego faktu, iż miesięczny dochód skarżących wynosi 2820 zł (suma wartości brutto) nie wynika, iż znajdują się oni w wyjątkowej sytuacji. Skarżąca winna mieć świadomość, że obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem oraz obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt I OZ 665/07, niepubl.). Nie wystarczy więc wykazanie przez stronę, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy jej sytuację materialną, konieczne jest wykazanie, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt OZ 518/04, niepubl.). Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.