II SA/Ol 819/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.O. i E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty planistycznej postanawia: 1) zwolnić skarżącą od wpisu od skargi; 2) odmówić przyznania pomocy w pozostałym zakresie. E.P., skarżąc decyzję o ustaleniu opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej radcy prawnego (k. 13-14 akt). W uzasadnieniu stwierdziła, iż ze względu na trudną sytuację materialną nie jest obecnie w stanie uiścić opłaty od skargi. Sama wychowuje dwoje dzieci w wieku szkolnym. Pracuje w "[...]" i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1525 zł. Nie posiada innych źródeł dochodów. Zwolnienie od opłaty pozwoli jej na dochodzenie swoich praw przed sądem, a ustanowienie radcy prawnego na prawidłową ich ocenę i skuteczną obronę. Z oświadczenia zawartego we wniosku oraz odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 listopada 2011 r. (k. 19, k. 24-34) wynika nadto, iż majątkiem skarżącej jest własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 60,4 m2 oraz działka o pow. 3200 m2, obciążona hipoteką zabezpieczającą powództwo. W okresie od 1 sierpnia do 31 października 2011 r. uśrednione miesięczne wpływy na rachunek bankowy skarżącej, z tytułu dochodów pracowniczych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wyniosły 1752,63 zł. Saldo końcowe na tym rachunku to 47,29 zł, na drugim zaś, niezasilanym w tym czasie: 1058,38 zł. Na początku sierpnia 2011 r. skarżąca wypłaciła środki pochodzące z pożyczki udzielonej przez zakładowy funduszu świadczeń socjalnych w kwocie 10000 zł. W październiku wydała 692,42 zł na opłaty lokalowe, 137,47 zł na energię elektryczną, 147 zł na usługi multimedialne i 177 zł na telefon. W tym stanie rzeczy zważono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - oznaczające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób charakteryzujących się skrajnym ubóstwem (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I FZ 237/11, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa. gov.pl/). Mając na uwadze przedstawione na wstępie informacje nie sposób uznać, iż w przypadku skarżącej partycypowanie w kosztach procesu nie jest możliwe, co też wyklucza dopuszczalność całkowitego od nich zwolnienia. Niewątpliwie jednak nie jest ona w stanie ponieść ich w pełni, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim przypadku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie w tym zakresie wiąże się z koniecznością znalezienia rozsądnego kompromisu pomiędzy zapewnieniem podmiotowi znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji R.P.) a podstawową zasadą dotyczącą kosztów postępowania stanowiącą, że to stronę obciążają koszty związane z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Zważywszy z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca musi ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś jej sytuację materialną, zdecydowano, iż najwłaściwszym zastosowaniem względem niej prawa pomocy będzie zwolnienie z wpisu od skargi, wynoszącego w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Dzięki temu możliwe będzie rozpatrzenie sprawy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, co ułatwi skarżącej wygospodarowanie środków na ewentualne, dalsze koszty sądowe (opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem, doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia - 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej - 250 zł.), czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, o ile zastępstwo procesowe uzna ona za konieczne (tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie). Udział natomiast profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ważyłby na sytuacji prawnej skarżącej. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania zakończonego zaskarżonym aktem administracyjnym. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.