II SA/Ol 825/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2010r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" Burmistrz P. przyznał na okres od "[...]" do "[...]" świadczenia z funduszu alimentacyjnego małoletniej S. C. w kwocie "[...]" i małoletniemu S. C. w kwocie "[...]" miesięcznie. Pismem z dnia "[...]" W. C. zwrócił się do Burmistrza P. o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego powyższą decyzją tego organu z uwagi na wydanie jej z naruszeniem prawa, w sprzeczności z istniejącym stanem faktycznym i bez udziału strony. Podniósł przy tym, że od kilku lat przebywa poza granicami kraju i przez cały czas łoży na małoletnie dzieci znajdujące się pod opieką matki D. M. Podał, że na okoliczność tą przekazał organowi I instancji dowody w postaci kserokopii przelewów. Wskazał także, że fakt ten może potwierdzić jego matka G. C., która także przekazywała świadczenia do rąk matki małoletnich. W tej sytuacji, za nieprawdziwe uznał twierdzenia D. M. (matki dzieci) o niepłaceniu przez niego alimentów, które w istocie doprowadziły do wyłudzenia przez nią świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ponadto wskazał, że nie miał możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż kierowana do niego korespondencja była zatrzymywana przez D. M. Dodał, że o powyższych faktach dowiedział się po powrocie do kraju – po "[...]". Postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrz P. wznowił postępowanie w tej sprawie, a następnie decyzją z dnia "[...]" odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia "[...]" z powodu braku podstaw do jej uchylenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że W. C. jako dłużnik alimentacyjny nie jest stroną w sprawie dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Podał przy tym, że w świetle art. 27 ust. 7 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, był on uprawniony jedynie do otrzymania informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz informacji o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa. W odwołaniu od powyższej decyzji W. C. zarzucił organowi I instancji zaniechanie przeprowadzenia w sprawie postępowania dowodowego i niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego. Wskazał przy tym, że organ ograniczył się jedynie do informacji uzyskanej od komornika sądowego, z której wynika, że matka małoletnich D. M. oświadczyła, że uzyskiwane od ojca dzieci wpłaty uznawała za "darowiznę". Podał, że organ w żaden sposób nie zweryfikował tych twierdzeń, nie porównał także wysokości wpłacanych kwot z wysokością zasądzonych alimentów. Organ nie dokonał ponadto żadnego ustalenia, czy obecnie prowadzone jest przez komornika sądowego postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego złożonego przez D. M. Podniósł także, że organ w sposób nierzetelny przeprowadził wywiad alimentacyjny, skutkiem czego doszło do błędnego stwierdzenia przesłanek uprawniających do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium, fakt zawarcia w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapisu art. 27 ust. 7 wskazuje, że wolą ustawodawcy było jedynie poinformowanie dłużnika alimentacyjnego o przyznaniu osobom uprawnionym do alimentów świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co w niniejszej sprawie nastąpiło w dniu "[...]". Kolegium zwróciło przy tym uwagę na brak w powołanej ustawie unormowania wskazującego na interes prawny lub obowiązek dający dłużnikowi alimentacyjnego prawo do udziału w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto podniosło, że możliwość wystąpienia po stronie dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu należności w wysokości otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu nie rodzi nowego zobowiązania po stronie dłużnika i nie powoduje, że dłużnik staje się stroną w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczeń z funduszu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – W. C. zarzucił organowi odwoławczemu niewłaściwą interpretację art. 31 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wynikającą z błędnej wykładni art. 28 kpa, skutkującą naruszeniem art. 7, art. 9 i art. 10 kpa. Z tych też powodów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i obciążenie organu kosztami procesu. Podniósł przy tym, że pozbawienie go prawa udziału w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego doprowadziło do niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wskazał, że koncentrowanie się przez ustawodawcę w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na uczestnictwie osoby uprawnionej do świadczeń, nie może stanowić uzasadnionej podstawy do pomijania dłużnika Funduszu w tym postępowaniu. Podkreślił, że skutki związane z przyznaniem świadczenia alimentacyjnego mają doniosłe znaczenie dla osób, wobec których powstaje roszczenie Funduszu Alimentacyjnego oraz ma wpływ na powstanie potencjalnej odpowiedzialności karnej takiej osoby. Skarżący nie podzielił tym samym stanowiska organu odwoławczego, że nie jest on stroną w postępowaniu dotyczącym przyznania jego dzieciom prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ naruszył przepisy postępowania poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności, które pozwoliłyby na ocenę, czy skarżący posiada legitymację procesową strony w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za niewystarczające w tym zakresie należy uznać rozważania organów zawarte w uzasadnieniach obu wydanych w tej sprawie decyzji, które w zasadzie sprowadzają się do stwierdzenia, że skarżący jako dłużnik alimentacyjny nie ma legitymacji procesowej strony w tym postępowaniu, gdyż postępowanie to nie rodzi dla niego nowego zobowiązania, a ponadto z woli ustawodawcy był on jedynie uprawniony do otrzymania informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz informacji o wysokości zobowiązań dłużnika alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa (art. 27 ust. 7 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W niniejszej sprawie niesporne jest, że wobec braku definicji strony w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ocena legitymacji procesowej strony w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego winna być dokonana w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r, Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako kpa), zgodnie z którym, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Uszło jednak uwadze organów, że stosownie do art. 149 § 2 kpa, celem postępowania wznowionego jest nie tylko ocena wystąpienia w sprawie przyczyn wznowienia ale także ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie istoty sprawy. Taka konstrukcja postępowania wznowionego powoduje, że ocena wystąpienia w sprawie przesłanek wznowienia postępowania (w tym także badanie posiadania legitymacji procesowej strony przez osobę, która twierdzi, że bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu) winna być dokonywana z uwzględnieniem twierdzeń podniesionych w toku tego postępowania. Tymczasem, w niniejszej sprawie organy w ogóle nie wzięły pod uwagę oświadczeń skarżącego, zawartych zarówno we wniosku o wznowienie postępowania, jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a dotyczących nieprawidłowego ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy. W przekazanych Sądowi przez organ aktach administracyjnych nie ma chociażby informacji, z których wynikałoby, że organy przed wydaniem kontrolowanych decyzji sprawdzały, czy skarżący rzeczywiści dokonywał przelewów kwot zgodnych z wysokością zasądzonych alimentów, jak również, czy badały, jaki jest stan egzekucji komorniczej tych alimentów. Okoliczności te mają zaś istotne znaczenie dla ustalenia, czy skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Bez zbadania tych okoliczności, pozbawienie skarżącego statusu strony w postępowaniu wznowionym w sprawie o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uznać należało za przedwczesne i naruszające art. 7 i art. 77 § 1 kpa, w świetle których organy administracji publicznej zobowiązane są do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Stwierdzone uchybienia niewątpliwie miały istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem okazało się, że skarżący nie jest dłużnikiem alimentacyjnym pozbawienie go legitymacji procesowej strony w postępowaniu wznowionym w sprawie przyznania świadczeń alimentacyjnych byłoby nieuprawnione. Podnieść bowiem należy, że co prawda postępowanie w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wtórny względem obowiązku alimentacyjnego, niemniej jednak nie zmienia to faktu, że wydanie decyzji we wskazanym postępowaniu powoduje powstanie w ramach nowego stosunku prawnego obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) – por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 17.07.2007r., sygn. akt II SA/Ol 53/07, dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl. W takim zaś ujęciu, nie sposób odmówić legitymacji strony osobie, która w rzeczywistości nie jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a na skutek błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy została przez organy administracji publicznej za takiego dłużnika uznana. Wówczas bowiem, decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego niewątpliwie będzie wpływała na sferę praw i obowiązków takiej osoby, która w świetle art. 28 kpa, uprawnia do bycia stroną w tym postępowaniu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy winny zatem uwzględnić, że istotą wznowienia postępowania jest nie tylko ocena wystąpienia w sprawie podstaw wznowienia ale także ponowne rozpatrzenie sprawy. Z tego też powodu, niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, w którym zostaną przede wszystkim zweryfikowane twierdzenia skarżącego dotyczące dobrowolnego opłacania przez niego alimentów, pod kątem oceny, czy spełnia on przesłanki do uznania go za dłużnika alimentacyjnego w niniejszym postępowaniu. Poczynione przez organ ustalenia oraz ich ocena, zgodnie z art. 107 § 3 kpa, winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonego aktu podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.