II SA/Ol 842/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia odmówić przyznania A.C. prawa pomocy. We wniosku z dnia 17 października 2007 r., złożonym na urzędowym formularzu, A.C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuację finansową. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, a jego jedynym źródłem dochodu jest emerytura "[...]". Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać Sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinna zatem przekonywująco go uzasadnić i rzetelnie wypełnić zawarte w urzędowym formularzu wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W sytuacji, gdy przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma natomiast obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej (art. 255 powołanej ustawy). W niniejszej sprawie, pismem z dnia 23 października 2007 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz pouczony jednocześnie, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe wyjaśnić miały wątpliwości związane w szczególności z majątkiem skarżącego i jego możliwościami płatniczymi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało bowiem, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku – nieruchomości, zasobów pieniężnych, czy też przedmiotów wartościowych, a jedynym źródłem jego dochodu jest emerytura. Z akt administracyjnych ("[...]") wynikało natomiast, że jest dzierżawcą gospodarstwa rolnego i hodowcą zwierząt gospodarskich. W tych warunkach, uzupełnienie informacji w szczególności na temat prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej, jej zakresu oraz ewentualnych pożytków jakie ona przynosi, było konieczne dla prawidłowej oceny zasadności złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 17 października 2007 r. Do pisma, w którym złożył dodatkowe oświadczenia, załączył kserokopie: wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc październik 2007 r. oraz dokumentów, stanowiących potwierdzenie objęcia jego gospodarstwa rolnego suszą w 2005 r. Przystępując do rozpoznania wniosku skarżącego, na wstępie, zauważyć należy, iż nieujawnienie przez stronę własnej sytuacji materialnej w pełnym zakresie może być uznane za działanie zmierzające do świadomego wprowadzenia sądu w błąd. W konsekwencji, przyjmuje się, że sąd powinien tę okoliczność wziąć pod uwagę i ocenić ją jako ewentualnie uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy z powodu braku możliwości rzetelnej oceny takiego wniosku (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu o sygn. akt I OZ 1045/05). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony jest bowiem dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też częściowym. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż złożonych przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczeń i dokumentów źródłowych nie można uznać za wystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Nie wyjaśniają bowiem one w sposób pełny wątpliwości związanych z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą i uzyskiwanymi z tego tytułu pożytkami. Jak już natomiast wskazano wyżej, w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia jej trudnego położenia materialnego. W niniejszej sprawie, skarżący nie wskazał przede wszystkim wysokości dochodu/straty z działalności rolniczej za 2006 r., a także wysokości przychodu uzyskanego z tej działalności oraz wysokości i rodzaju kosztów związanych z jej prowadzeniem w 2007 r. Nie złożył również oświadczenia o wysokości i rodzaju oraz terminach wypłaty przyznanych dotacji i płatności ze środków publicznych w związku z prowadzoną działalnością rolniczą. Za wystarczające usprawiedliwienie braku przedłożenia przez skarżącego informacji w tym zakresie trudno jest bowiem uznać podnoszoną przez niego okoliczność braku prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz uznanie, że dopłaty bezpośrednie nie są środkami publicznymi. W sytuacji, gdy skarżący jest dzierżawcą ponad sześćdziesięciohektarowej nieruchomości rolnej ("[...]") i hodowcą bydła ("[...]"), a tym samym w warunkach, gdy istnieje potencjalna możliwość uzyskiwania przez niego dochodów z działalności rolniczej, ich wysokość uznać należy za mającą istotne znaczenie dla oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. Fakt, że jedynymi środkami finansowymi, jakimi dysponuje skarżący nie są środki pochodzące z emerytury, wynika bezspornie z kserokopii wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc październik 2007 r. "[...]". Mając na uwadze wskazane kwoty, można zatem wnioskować, że skarżący dysponuje okresowo środkami finansowymi pochodzącymi także z innych niż emerytura źródeł. Nie wykazał natomiast, aby nie mógł ich przeznaczyć na sfinansowanie swojego udziału w sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie, w tym w sprawie niniejszej. Nie wykazał też, że nie jest w stanie zabezpieczyć środków finansowych na ten cel, chociażby w części, z emerytury. Nie wykazał bowiem, że wydatki na jego utrzymanie konieczne pochłaniają cały miesięczny dochód z tego tytułu. Pomimo wezwania, nie wskazał wysokości miesięcznych wydatków na ten cel. Powołał się wprawdzie na wydatki związane z opłatami za telefon oraz opłatami na rzecz banków i SKOK, lecz w żaden sposób nie uwiarygodnił faktu ich ponoszenia. Niezależnie od tego, zauważyć jednak należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą ewentualnych pożyczek, czy też kredytów, nie może być w każdym przypadku uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy strona wykonuje inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żąda by na tej podstawie koszty postępowania sądowego w jej sprawie pokrywał za nią Skarb Państwa. Nie można bowiem uznać za usprawiedliwiony poglądu, według którego cele, na które zaciągnięte zostały pożyczki, czy też kredyty, są w każdym przypadku ważniejsze od ponoszenia kosztów sprawy sądowej. Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić natomiast należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że istnieje podstawa do przyznania mu prawa pomocy zarówno we wnioskowanym przez niego zakresie całkowitym, jak i nawet w zakresie częściowym. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.