II SA/Ol 847/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku z dnia "[...]", skarżąca – S. B. wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika. W uzasadnieniu podniosła, iż nie posiada wykształcenia prawniczego ani środków na wynajęcie zawodowego pełnomocnika, utrzymuje się z prac dorywczych i nie ma możliwości pokrycia kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i swojej najbliższej rodziny. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]", w którym rozszerzając i precyzując zakres pierwotnego wniosku, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (rubryka nr 4). W uzasadnieniu ponownie podniosła, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania i samodzielnie skutecznie bronić swoich interesów przed Sądem. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca w rubryce nr 6 (Stan rodzinny) nie wykazała jakichkolwiek osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, w rubryce nr 7.1. (Nieruchomości) wykazała mieszkanie o pow. "[...]" (współwłasność), w rubryce nr 10 (Dochody) – dochód z tytułu "prac dorywczych" w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 dodała, że osiągany przez nią dochód nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do zawartego we wniosku z dnia "[...]" stwierdzenia, że nie ma możliwości pokrycia kosztów postępowania "bez uszczerbku dla siebie i swojej najbliższej rodziny") oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu uzyskiwanego w 2012 r. i w 2013 r., ewentualnego korzystania w tych latach ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła pismo procesowe z dnia "[...]", w którym oświadczyła: "prowadzę oddzielne gospodarstwo domowe w związku z tym, że pozostaję w faktycznej separacji z moim małżonkiem", zatem zawarte we wniosku z dnia "[...]" stwierdzenie jest zwykłą omyłką pisarską. Wyjaśniła, iż mieszkanie stanowi własność jej i jej męża, "[...]". Podniosła, iż ona i jej mąż prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i każdy z nich partycypuje oddzielnie w kosztach utrzymania mieszkania, co w jej przypadku stanowi "[...]" miesięcznie. Dodała, iż ponosi ponadto "koszty związane z własnym utrzymaniem". Odpowiadając na wezwanie do złożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość i źródło jej dochodów za poszczególne miesiące 2013 r., skarżąca stwierdziła, iż nie jest w stanie przedstawić żądanych dokumentów, gdyż pracuje dorywczo i nie ma dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów. Skarżąca nie przedłożyła również kopii rocznego zeznania podatkowego za 2012 r. wraz z załącznikami, oświadczając, iż w związku z tym, że nie osiąga żadnych dochodów nie składała zeznań podatkowych za 2012 r. Oświadczyła ponadto: "w chwili obecnej nie korzystam z żadnej pomocy społecznej, gdyż nie jest mi ona należna w związku z tym, że nie mam orzeczonej formalnej separacji z małżonkiem". Dodała, że nie posiada żadnych rachunków bankowych oraz lokat bankowych. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wskazać należy, iż skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji rodzinnej i materialnej, lecz nie w pełnym zakresie. Zauważyć należy, iż skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do źródła swojego utrzymania w 2012 r. Nie przedłożyła kopii rocznego zeznania podatkowego za ten rok, oświadczając, iż w związku z tym, że nie osiąga żadnych dochodów nie składała zeznań podatkowych za 2012 r. Nie wskazała jednak, pomimo wezwania, czy w tym roku korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, a jeśli tak to z czyjej pomocy korzystała i jakiego rodzaju pomoc otrzymała. Dla zaspokojenia nawet tyko podstawowych potrzeb konieczne jest natomiast posiadanie własnych lub pozyskanych z innych źródeł środków pieniężnych bądź korzystanie z pomocy rodziny, osób trzecich lub określonych instytucji. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że bez informacji na temat wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponuje skarżąca i źródeł, z jakich pochodzą, nie można ocenić jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca nie przedłożyła również kopii dokumentów, z których wynika wysokość i źródło jej dochodów w poszczególnych miesiącach 2013 r., oświadczając jedynie, że nie ma dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów. Skarżąca nie wskazała jednocześnie przyczyny tego stanu rzeczy, co nie pozwalała stwierdzić, że w warunkach niniejszej sprawy ze względu na wskazane przez nią okoliczności nieprzedłożenie żądanych dokumentów jest usprawiedliwione. W niniejszej sprawie nie jest zatem możliwe zweryfikowanie złożonego przez skarżącą oświadczenia dotyczącego uzyskiwanych przez nią dochodów, szczególnie że skarżąca nie wskazała nawet w formie dodatkowego oświadczenia ich wysokości w poszczególnych miesiącach 2013 r. oraz źródeł z jakich pochodzą. Skarżąca nie wskazała ponadto, czy w 2013 r. korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, a jeśli tak to z czyjej pomocy korzystała i jakiego rodzaju pomoc otrzymała. Oświadczyła jedynie: "w chwili obecnej nie korzystam z żadnej pomocy społecznej, gdyż nie jest mi ona należna w związku z tym, że nie mam orzeczonej formalnej separacji z małżonkiem". Pomimo wezwania, skarżąca nie udzieliła również wyczerpujących wyjaśnień na temat wysokości i przeznaczenia wszystkich ponoszonych przez nią wydatków oraz nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków w wykazanej wysokości. W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat źródeł dochodu/źródeł utrzymania skarżącej oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nią wydatków uniemożliwia dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, jej sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Dodatkowo wskazać należy, iż z przedłożonego na wezwanie pisma procesowego z dnia "[...]" wynika, że skarżąca mieszka wspólnie z mężem, z którym jednak - jak wskazała - pozostaje "w faktycznej separacji" i z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż skarżącej oraz jego majątek i dochody nie zostały wykazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacji w tym zakresie skarżąca nie uzupełniła również w przedmiotowym piśmie procesowym. Mając to na uwadze wskazać natomiast należy, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jej możliwości płatniczych. Dzięki ich pomocy strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe. Wskazać należy, iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO), zaś w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia zatem nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W konsekwencji, nieprzekazanie przez skarżącą pełnych informacji na temat sytuacji materialnej jej męża i możliwości uzyskania od niego pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie uniemożliwia również podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.