II SA/Ol 849/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 15 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B.M. na decyzję "[...]" Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie rozbiórki budynku postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi B.M. złożył wniosek o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego /k. 15, 18/ (analogicznie w toczącej się równolegle sprawie o sygn. akt II SA/Ol 814/14). W uzasadnieniu stwierdził: "Wnioskodawca oprócz wnioskowanego budynku i obiektu małe architektury i działki nr ewid. "[...]" obr. "[...]" oraz udziału w części nieruchomości lokalowej wraz ze swoją mamą I.M. nie posiada majątku pozwalającego bez uszczerbku na zapłatę wpisu sądowego a co ważniejsze na opłacenie radcy prawnego, który zapewniłby mu należytą ochronę jego praw, w tym prawa własności. W celu sporządzenia skargi do Sądu wnioskodawca zmuszony był do zapożyczenia się u rodziny aby skorzystać z fachowej pomocy. Jednakże kwestie zawarte w skardze są dla wnioskodawcy zupełnie obce. Jednocześnie wnioskodawca informuje, że obecnie mieszka w W. gdzie studiuje zaocznie. Miesięczne opłaty za mieszkanie wynoszą ok. 800 zł oraz opłata za studia 395 zł. Do tego dochodzą opłaty za przejazdy do pracy jak i na uczelnię. Pozostałą kwotę przeznacza na życie. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją narzeczoną, która obecnie nie pracuje. W związku z powyższym opłata sądowa jak i opłata za radcę prawnego byłaby dla wnioskodawcy ogromnym uszczerbkiem w budżecie. Wnioskodawca nie może liczyć na pomoc ze strony rodziców. Z oświadczenia wynika nadto, iż dochód miesięczny brutto skarżącego z tytułu umowy o pracę na 1/16 etatu wynosi 130 zł, a z tytułu umowy o dzieło - 3200 zł. Rozstrzygając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie go osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Wynika z nich również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa, nawet jeśli stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność taka zachodzi w niniejszej sprawie, skoro skarżący dysponuje dochodem we wskazanej wysokości i nie tylko współwłasnością mieszkania, ale również własnością nieruchomości rekreacyjnej, na którą jest też gotów czynić nakłady (przedmiotem sprawy o sygn. akt II SA/Ol 814/14 są warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie altany ogrodowej). Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby jego nadużycie, gdyż celem tej instytucji jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania, a nie ochrona majątku wnioskodawcy (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Ze względu na argumentację wniosku o ustanowienie radcy prawnego, godzi się na marginesie wyjaśnić skarżącemu, iż niepotrzebnie obawia się, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika jego interes nie będzie należycie chroniony. Reprezentacja skarżącego przez takiego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje bowiem realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania zakończonego zaskarżonym aktem administracyjnym. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.)