II SA/Ol 851/13

Dnia 26 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia zawiesić postępowanie sądowe. Decyzją z dnia 25 lipca 2012 r. Prezydent E. przyznał K.J. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką A.T., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na czas nieokreślony od dnia 31 maja 2012 r., a następnie, decyzją z dnia 19 kwietnia 2013 r. orzekł o wygaśnięciu tej decyzji. Następnie, decyzją z dnia 25 czerwca 2013 r., organ pierwszej instancji orzekł o nieprzyznaniu K.J. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje uprawnionym osobom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowego progu, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W stanie faktycznym sprawy nie zostało przekroczone kryterium dochodowe, lecz nie został spełniony wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ podał, że ostatnia aktywność zawodowa wnioskodawczyni trwała od 10 listopada 2009 r. do 15 lutego 2010 r., a stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa. Następnie, po utracie zatrudnienia, do dnia 4 maja 2011 r. otrzymywała zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne, zaś od 19 maja 2011 r. 18 listopada 2011 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Organ ustalił również, że po utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych, strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, lecz decyzją z dnia 23 stycznia 2012 r. organ emerytalno-rentowy odmówił jego ustalenia. Organ pierwszej instancji podniósł, że wnioskodawczyni oświadczyła m.in., że przyczyną niepodejmowania zatrudnienia był jej zły stan zdrowia (rekonwalescencja po operacji), zaś stałą opiekę nad matką sprawuje od początku 2012 r. Z powyższych ustaleń wywiódł, że rzeczywista przyczyną rezygnacji z zatrudnienia wnioskodawczyni nie była konieczność opieki nad matką. Zakończenie aktywności zawodowej strony nastąpiło bowiem dnia 15 lutego 2010 r., a stałą opiekę nad matka podjęła ona na początku 2012 r. Ponadto, po utracie zatrudnienia, przez ponad rok pobierała świadczenia, przysługujące osobom niezdolnym do pracy, a następnie zasiłek dla bezrobotnych. W ocenie organu, z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Nie została zatem spełniona jedna z pozytywnych przesłanek określonych w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu, złożonym od powyższej decyzji, K.J. stwierdziła, że kwestionowana decyzja jest krzywdząca, gdyż poprzednią decyzją miała przyznany zasiłek na czas nieokreślony i była przekonana, że może poświecić się opiece nad matką. W ocenie strony, zmiana stanowiska organu narusza zasadę praw nabytych i godzi w zasadę ochrony zaufania obywatela do Państwa. Podniosła, że rezygnowała z ustnych ofert pracy składanych jej przez urząd pracy, gdyż matka, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia, wymagała całodobowej opieki. Wskazała, że matka zamieszkała u niej, dzięki czemu uniknęła konieczności dojazdów do E. Stwierdziła, że nie będzie mogła pogodzić opieki nad matką z podjęciem pracy, wobec czego będzie zmuszona oddać ją do domu opieki społecznej. Dodała, że w Sądzie Rejonowym w E. toczy się sprawa o ustanowienie jej prawnym opiekunem matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. decyzją z dnia 29 lipca 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości stanowisko organu pierwszej instancji, leżące u podstaw zakwestionowanego rozstrzygnięcia. W skardze, złożonej na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, K.J. powtórzyła w całości argumentację zawartą odwołaniu. Dodała, że matka jest całkowicie ubezwłasnowolniona, a ona została ustanowiona jej opiekunem prawnym. Stwierdziła, że zrezygnowała z zatrudnienia, aby opiekować się matką, która od kilkunastu lat legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i konieczności opieki innych osób. Skarżąca dodała, że matka otrzymuje od 1 listopada 2004 r. na stałe dodatek pielęgnacyjny do renty, lecz organ pierwszej instancji nie honorował tego orzeczenia. Podniosła też, że niepełnosprawność jej matki nasila się, co wyklucza pozostawienie jej chociaż na chwilę bez opieki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W rozpoznawanej sprawie, zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione zainicjowaniem przed Trybunałem Konstytucyjnym, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 24 czerwca 2013 r., postępowania o zbadanie zgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych, wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygnaturą K 27/13. Wskazać należy, że od 1 stycznia 2013 r. ustawa zmieniająca w odmienny sposób uregulowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadziła nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle dodanego tą nowelą art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie zaś z dodanym art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Możliwość otrzymania tego nowego świadczenia uzależniona została od spełnienia kryterium dochodowego W ocenie Rzecznika, na skutek zmian w ustawie świadczeniowej, dotyczących w szczególności modyfikacji warunków nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, doszło do ingerencji w prawa nabyte z decyzji administracyjnej, a także do naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez to państwo prawo. Zakwestionowany przepis art. 11 ust 1 ustawy zmieniającej wprowadził co prawda okres przejściowy, uprawniający osoby dotychczas otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne do otrzymywania przedmiotowego świadczenia przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli do 30 czerwca 2013 r., a ponadto zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, decyzje wydane na podstawie przepisów dotychczasowych w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostają w mocy do 30 czerwca 2013 r., czyli na okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy i po upływie tego okresu z mocy prawa przestają obowiązywać, to jednak ustanowienie powyższej regulacji nie może być uznane za wystarczający argument, przemawiający za jej konstytucyjnością. Ustawodawca odebrał bowiem znacznej grupie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawo do tego świadczenia, otrzymywanego dotychczas na podstawie decyzji administracyjnej na czas nieokreślony na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie tych uregulowań ustawodawca wkroczył zatem w prawomocne decyzje administracyjne, na podstawie których osoby otrzymały prawo do pobierania świadczeń pielęgnacyjnych. Rzecznik słusznie dostrzegł, że osoby pobierające świadczenia pielęgnacyjne w zaufaniu do państwa i tworzonego przezeń prawa podjęły ważne decyzje życiowe i rodzinne, dotyczące przerwania zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym, wymagającym osobistej i bezpośredniej pielęgnacji, polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Osoby takie miały zatem prawo oczekiwać ciągłości przyznanego decyzją administracyjną świadczenia. Z tego względu nie można uznać, że kwestionowana regulacja służy konstytucyjnym wartościom, jakimi są opieka nad osobami niepełnosprawnymi oraz ochrona i opieka nad rodziną. Wskazana powyżej kwestia ma znaczenie także dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, gdyż skarżącej przyznane zostało decyzją ostateczną, na czas nieokreślony, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z Konstytucją, oznaczałoby, że sytuacja prawna skarżącej mogłaby ulec zmianie na korzyść. Z tego względu Sąd uznał za zasadne zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji postanowienia.