II SA/Ol 852/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]’ po rozpatrzeniu wniosku W. M., przyznano wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna – K. R., urodzonego w dniu "[...]", legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, w kwocie 1.477,00 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r. W dniu 14 września 2018 r., we wniosku o zasiłek rodzinny na okres zasiłkowy 2018/2019, W. M. oświadczyła, że syn uczy się w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w "[...]". Pismem z dnia 18 września 2018 r., zawiadomiono stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień, w dniu 24 września 2018 r. W. M. przedłożyła oświadczenie o niekorzystaniu przez syna z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu oraz pisemne wyjaśnienia, w których potwierdziła, że w związku z pobytem syna w internacie Specjalnego Ośrodka w "[...]" sprawuje opiekę nad nim w dni wolne od nauki oraz w weekendy, natomiast od poniedziałku do piątku nie sprawuje tej opieki. Decyzją z dnia "[..]", wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta "[...]" przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, uchylono od dnia 1 września 2018 r. decyzję z dnia ‘[...]" dotyczącą przyznania W. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna K. R., z uwagi na niespełnienie ustawowych warunków. W uzasadnieniu wskazano, że pozostawanie przez syna K. R. przez większą część tygodnia pod opieką innych osób, tj. opiekunów Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego w "[...]", nie uniemożliwia podejmowania przez W. M. jakiegokolwiek zatrudnienia. Tym samym, sprawowana przez stronę opieka ma charakter doraźny, a nie stały - jak wymagają tego przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji, W. M. wyraziła swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia i wniosła o przywrócenie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Wskazała ponadto, że opiekuje się synem w weekendy, święta i w wakacje. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji z dnia "[...]". W uzasadnieniu, przytaczając treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952), dalej jako: u.ś.r. organ odwoławczy podniósł, że w sprawie bezspornym jest, że od 1 września 2018 r. strona nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym synem przez 5 dni w tygodniu z uwagi na przebywanie dziecka w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w ‘[...]" od poniedziałku do piątku. Powyższe wynika z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji w toku postępowania w sprawie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, a ponadto z treści odwołania. W oświadczeniu z dnia 24 września 2018 r. złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, strona wskazała, że w związku z pobytem syna w internacie Specjalnego Ośrodka w, opiekę nad nim sprawuje w dni wolne od nauki oraz weekendy, natomiast od poniedziałku do piątku nie opiekuje się synem, nie wozi syna do internatu osobiście – jeździ on busem. Oświadczenie o podobnej treści strona złożyła także w dniu 14 września 2018 r. W odwołaniu od zaskarżonej decyzji strona potwierdziła powyższe wyjaśnienia złożone w toku postępowania. W związku z powyższym, Kolegium stwierdziło, że W. M. nie sprawuje stałej opieki nad niepełnosprawnym synem. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną osobą. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka powierzona jest osobie trzeciej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia a opieką nie istnieje. Wobec powyższego, stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2018 r. Opieka nad niepełnosprawnym synem nie ma charakteru stałego i umożliwia podjęcie pracy zarobkowej bądź zatrudnienia, nawet w wymiarze całego etatu. K. R., począwszy od 1 września 2018 r., od poniedziałku do piątku przebywa w Ośrodku Szkolno - Wychowawczym. Matka zajmuje się nim tylko w weekendy i dni wolne od nauki. Ponadto, nie jest zaangażowana w dowożenie syna do Ośrodka. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium W. M. zarzuciła jej: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pobyt dziecka skarżącej w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym przez pięć dni w tygodniu wyczerpuje normę art. 17 ust. 5 pkt 2b podczas, gdy przepis wskazuje, że negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie z całodobowej opieki przez więcej niż pięć dni w tygodniu. - naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 7 oraz art. 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i dokonanie dowolnej oceny dowodów polegającej na tym, że syn skarżącej korzysta w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym z całodobowej opieki przez pięć dni w tygodniu, podczas gdy przebywa w ośrodku faktycznie cztery i pół doby oraz ośrodek nie zapewnia opieki w dni wolne od nauki, wakacje, ferie oraz w czasie choroby dziecka. Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zakwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę, Kolegium w całości podtrzymało argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., w sprawie I OSK 1403/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że nie są one obarczone wadami, skutkującymi koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Kontrolowane decyzje wydano bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego oraz proceduralne zgodne z przedmiotem sprawy. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji uchylił decyzję z dnia "[...]", przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna K. R. Organ uznał bowiem brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Samorządowe Kolegium odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W badanej sprawie pozostaje poza sporem, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z akt sprawy, we wrześniu 2018 r., syn skarżącej został umieszczony w Specjalnym Ośrodku Szkolno - Wychowawczym w "[...]" i przebywa w nim od poniedziałku do piątku. Natomiast z włączonych do akt spawy oświadczeń skarżącej wynika, że czas wolny od nauki syn spędza w domu rodzinnym, gdzie opiekę nad nią sprawuje skarżąca. Zdarza się, że syn przebywa w domu również w tygodniu, w sytuacji, gdy jest chory oraz w wakacje i ferie. Kwestią sporną w analizowanej sprawie jest uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem w przedstawionym stanie faktycznym. Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r., wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia: stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym, na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować - tak jak w rozpatrywanej sprawie - niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy dziecko jest umieszczone w Ośrodku od poniedziałku do piątku, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką de facto nie istnieje. W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w ww. przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej syna w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że nie została spełniona trzecia przesłanka, a mianowicie brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki od chwili umieszczenia przez skarżącą syna w Ośrodku. Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy) w związku z koniecznością stałej opieki nad synem. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnego syna przez znaczną część tygodnia, bo przez pięć dni w tygodniu, poza faktyczną opieką skarżącej, nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawnym synem skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą czas świadczenia przez nią osobistej opieki nad synem obejmujący de facto dni wolne od nauki szkolnej i ewentualnie czas choroby syna, nie przekreśla bowiem możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że w stanie gotowości do zapewnienia dziecku opieki poza godzinami nauki w szkole oraz podczas dni wolnych od nauki i w czasie choroby dziecka, pozostaje w szczególności każdy rodzic samotnie wychowujący dziecko w wieku szkolnym, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Opieka sprawowana nad synem przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r., skoro w dniach powszednich (od poniedziałku do piątku) syn pozostaje w internacie. Natomiast ustosunkowując się do zarzutu strony dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2b u.ś.r. wyjaśnić należy, że jest on chybiony, ponieważ powyższa norma prawna nie miała w niniejszej sprawie zastosowania. Powyższy zarzut pozostaje ponadto bez wpływu na ocenę możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad synem. W związku z tym, konkludując powyższe rozważania, należy zaaprobować stanowisko organów obu instancji orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, należało uchylić decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez skarżącą opieka nad niepełnosprawnym synem, w związku z umieszczeniem syna w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym, nie była opieką wymagającą rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Sąd do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.