II SA/Ol 854/19

Dnia 10 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego - oddala skargę. Postanowieniem z dnia "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., działając na podstawie art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej jako: K.p.a.), po rozpoznaniu zażalenia H.D. (dalej: skarżąca, strona) na postanowienie z dnia "[...]" wydane z upoważnienia Wójta Gminy S. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej organ I instancji), którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie w całości. Z akt administracyjnych przekazanych sądowi wynika, że decyzją z "[...]" przyznano skarżącej zasiłek stały. Następnie skarżąca z dniem 1 kwietnia 2015 r. nabyła prawo do emerytury, o czym informację organ uzyskał od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 9 lutego 2018 r. Decyzją z "[...]" uchylono decyzję z dnia "[...]" o przyznaniu zasiłku stałego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z "[...]", utrzymało w mocy przedmiotowe rozstrzygnięcie, a następnie wyrokiem z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 864/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę strony na decyzję Kolegium. Pismem z 5 listopada 2018 r. skarżąca została poinformowana o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku stałego. Decyzją z "[...]" organ uznał zasiłek stały w kwocie 20.086 zł pobrany w okresie od 1 kwietnia 2015r. do 31 stycznia 2018 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz nakazał zwrot kwoty 20.086 zł wraz z odsetkami. W wyniku odwołania wniesionego od tej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z "[...]" uchyliło przedmiotowe rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób należyty materiału dowodowego w sprawie i nie ma wystarczających podstaw do ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Nadto organowi I instancji zwrócono uwagę na przepis art. 99 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym to Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobligowany do ewentualnego potrącenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń i przekazania ich na rachunek ośrodka pomocy społecznej. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z "[...]" organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia (zasiłku stałego), uznając, że kompetencje do postępowania w sprawie potrącenia i przekazania nienależnie pobranych świadczeń na rachunek organu ma Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją zaś z "[...]" Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z "[...]". W odwołaniu od decyzji w przedmiocie uznania za nienależnie pobranego świadczenia, strona także wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Mając ten wniosek na względzie, organ pierwszej instancji postanowieniem z "[...]" odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego. Przedmiotowe postanowienie zakwestionowała strona zażaleniem, w którym przedstawiła swą trudną sytuację osobistą. Rozpatrując wniesione zażalenie Kolegium postanowieniem z "[...]" (postanowienie to jest przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie) utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Zważyło, że na podstawie art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast art. 61a § 1 K.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy zauważył, że przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego mogą mieć charakter podmiotowy, dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu postępowania administracyjnego. Z tą drugą sytuacją - zdaniem Kolegium - mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skoro bowiem postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego zostało ostateczną decyzją umorzone, to tym samym nie ma potrzeby wszczynać postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Skargę na powyższe postanowienie wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W treści skargi wyraziła niezadowolenie ze sposobu działania organów obu instancji. Zarzuciła organom złą wolę w rozpoznaniu jej sprawy. Wskazała też na swoją trudną sytuację materialną i brak zrozumienia organów dla tej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego. Art. 61a. § 1 K.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Rację ma organ odwoławczy podnosząc, że przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego mogą mieć charakter podmiotowy lub jak w badanej sprawie przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu postępowania administracyjnego. Prawidłowo także Kolegium przyjęło, że skoro postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego zostało ostateczną decyzją umorzone, to tym samym nie ma potrzeby wszczynać postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że decyzją z "[...]" Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o umorzeniu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku stałego. W decyzji tej Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 99 ust. 1 i 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769) stanowi, że osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Kwota pomniejszenia, o której mowa w ust. 1, nie może być wyższa niż przyznana za ten okres kwota emerytury lub renty. Z przywołanej regulacji wynika, że potrącenie pobranych tytułem zasiłku stałego kwot za okres, za który przyznano emeryturę, następuje z mocy prawa. Oznacza to, że przepis ten mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek stały lub zasiłek okresowy, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu zasiłku czy też do nakazania wobec strony zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Powyższa decyzja Kolegium jest ostateczna, a sąd w tym postępowaniu nie może badać prawidłowości tej decyzji. Skoro więc ostatecznie umorzono postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, to brak było podstaw prawnych do wszczynania postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto organy w niniejszej sprawie ze względu na brzmienie art. 99 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej nie są właściwe do prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego. Mając to na względzie, sąd orzekł jak w sentencji wyroku, w myśl art. 151 p.p.s.a.