II SA/Ol 856/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wymierzenia podwyższonej opłaty za magazynowanie odpadów postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF i uzupełnionym następnie w zakresie braku formalnego, skarżący – D. K., powołując się na ciężką sytuację materialną, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż ma na utrzymaniu trójkę dzieci w wieku szkolnym. Żona pracuje na "[...]" etatu. Aby poprawić sytuację materialną w "[...]" rozpoczął działalność gospodarczą, która jednak nie przynosi jeszcze zysków. Obecnie utrzymują się z uprawy ziemi, a dodatkowym obciążeniem dla ich budżetu domowego był zakup wyprawek szkolnych dla dzieci. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. W rubryce nr 7.1. skarżący wykazał dom o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 – dochód własny z tytułu działalności rolniczej w kwocie "[...]" oraz dochód żony z tytułu umowy o pracę w kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 dodał, iż spłacają kredyt zaciągnięty na budowę domu. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do nieruchomości rolnej, wykazanej w rubryce nr 7.1.; domu, którego budowa finansowana jest ze środków pochodzących z zaciągniętego kredytu; składników majątku gospodarstwa rolnego; działek: "[...]", stanowiących zgodnie ze skargą własność skarżącego; nieruchomości, zlokalizowanej pod adresem wskazanym w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej jako miejsce wykonywania przez skarżącego działalności gospodarczej oraz składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia tej działalności) i finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodów skarżącego i jego żony; wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków; kredytu zaciągniętego na budowę domu, a także wyciągów z posiadanych przez członków rodziny skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, iż przychód z działalności rolniczej wyniósł w 2013 r. ok. "[...]", natomiast dochód w 2013 r. – ok. "[...]". Dodał, iż z uwagi na charakter działalności rolniczej [uprawa ziemi (w 2014 r. – uprawa "[...]") i żniwa dwa razy do roku] nie jest w stanie określić dochodu w rozbiciu na poszczególne miesiące. Oświadczył, iż w związku z prowadzoną działalnością rolniczą otrzymuje dotacje – raz w roku "[...]" w wysokości zależnej od rodzaju prowadzonej uprawy i dopisał: "[...]". Stwierdził, iż cały dochód z działalności rolniczej przeznaczany jest na bieżące wydatki, tj. "żywność i chemię", prąd, gaz, wodę, media i spłatę kredytu w łącznej kwocie ok. "[...]". Dodatkowo ponoszone są stale wydatki związane z nauką dzieci. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia kopii dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia wykazanych wydatków we wskazanej wysokości, skarżący oświadczył: "nie posiadam kopii dokumentów". W związku z wezwaniem do przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość brutto/netto dochodów skarżącego i jego żony, wykazanych w rubryce nr 10, oraz wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, skarżący oświadczył, iż nie posiada "dokumentów dotyczących (...) dochodów z działalności rolniczej" i dodał, że wynosiły one średnio ok. "[...]" miesięcznie. Do przedmiotowego pisma załączył listy płac żony za okres od "[...]" 2013 r. do "[...]" 2013 r. Skarżący nie przedłożył natomiast kopii dokumentów odnoszących się do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, oświadczając, iż jest opodatkowany zryczałtowanym podatkiem dochodowym i w związku z tym nie musi ewidencjonować kosztów. Dodał, iż od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości "[...]". Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym wykazanej w rubryce nr 7.1. nieruchomości rolnej skarżący wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość oznaczona jest nr "[...]" i obejmuje grunty orne – "[...]", nieużytki – "[...]" oraz użytki zielone – "[...]". Na działce tej posadowiony jest budynek mieszkalny. Skarżący dodał, iż posiada ciągnik o wartości ok. "[...]". Wyjaśnił, iż nieruchomość wskazana jako miejsce wykonywania przez niego działalności gospodarczej stanowi własność jego matki, która dla celów tej działalności użycza mu części tej nieruchomości. Wskazał również, iż do prowadzenia działalności gospodarczej używa przede wszystkim narzędzi z wyposażenia użyczonego mu pomieszczenia warsztatowego, sam posiada niewielkie ilości narzędzi zakupionych w latach wcześniejszych. Skarżący nie odniósł się natomiast w jakimkolwiek zakresie do wezwania dotyczącego działek: "[...]". Wyjaśnił, iż kredyt, wykazany w rubryce nr 11, zaciągnięty został w "[...]" na "[...]" lat, zaś miesięczna rata kredytu wynosi "[...]". Skarżący dodał, iż nie zna warunków odroczenia kredytu, gdyż nigdy nie korzystał z tej możliwości, a na dzień dzisiejszy nie ma zadłużenia z tytułu jego spłaty. W odpowiedzi na wezwanie do wskazania etapu, na jakim znajduje się budowa domu, finansowana ze środków pochodzących z przedmiotowego kredytu, skarżący oświadczył: "budowa jest zakończona, ale pozostało jeszcze dużo prac wykończeniowych oraz bieżących prac remontowych". Skarżący nie wskazał jednocześnie, czy przedmiotowy dom to dom, wykazany w rubryce nr 7.1., oraz czy wszystkie środki pieniężne pochodzące z tego kredytu wydatkowane zostały na jego budowę, a jeśli nie – wysokości środków, które pozostały oraz ich przeznaczenia. Oświadczył, iż wspólnie z żoną posiadają konto w banku i załączył do przedmiotowego pisma wydruki z tego banku z "konta osobistego" i rachunku kredytowego. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie wyjaśnił też przyczyn tego stanu rzeczy. Powyższe sprawia natomiast, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jej rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Wskazać należy, iż skarżący udzielił wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji materialnej 5-osobowej rodziny, lecz nie w pełnym zakresie, nie przedłożył też wszystkich żądanych dokumentów źródłowych. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, iż pomimo wezwania w warunkach niniejszej sprawy wciąż niewyjaśniona w pełni pozostaje kwestia wysokości dochodów rodziny skarżącego. Stwierdzić należy, iż skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, z których wynika wysokość jego dochodu z tytułu działalności rolniczej, zaś jego oświadczenia w tym przedmiocie uznać należy za sprzeczne. W rubryce nr 10 skarżący wykazał bowiem dochód z tego tytułu w wysokości "[...]", podczas gdy w dodatkowych oświadczeniach wskazał, że dochód z działalności rolniczej wynosił średnio ok. "[...]" miesięcznie, ale wskazał również, że w 2014 r. wyniósł ok. "[...]", co miesięcznie stanowi ok. "[...]" ("[...]"). Skarżący nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w 2014 r., nie złożył też nawet zamiennie oświadczenia wskazującego wysokość dochodu/straty z tego tytułu. Dokumentując wysokość dochodu żony, wykazanego w rubryce nr 10, skarżący przedłożył natomiast jedynie listy płac za 2013 r. Pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył również dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia przez jej rodzinę wydatków w wykazanej wysokości. Powyższe nie pozwala natomiast na zweryfikowanie jego oświadczeń w zakresie wysokości dochodów jego rodziny oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nią wydatków oraz na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny. Dodatkowo wskazać także należy, iż z przedłożonych przez skarżącego wydruków z rachunków bankowych nie wynika w istocie kto jest ich właścicielem. W konsekwencji nie mogą stanowić one wiarygodnej podstawy do oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. W dalszej kolejności, zauważyć należy, iż skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił również w sposób wyczerpujący wszystkich kwestii związanych z jego majątkiem. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzi wiele nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, skarżący wskazując, iż wykazana w rubryce nr 7.1. nieruchomość rolna to działka nr "[...]", w żaden sposób nie odniósł się do wezwania w zakresie dotyczącym działek: "[...]", stanowiących zgodnie ze skargą jego własność (strona 3 skargi: "należących do mnie działek "[...]""). Nie wskazał ich powierzchni, aktualnego sposobu zagospodarowania i wykorzystania, a ponadto wysokości ewentualnego dochodu, jaki przynosi każda z nich, a jeśli którakolwiek z działek nie przynosi jakiegokolwiek dochodu – przyczyny braku jej wykorzystania w celu pozyskania dochodu (np. z tytułu dzierżawy) lub jej sprzedaży, nie stwierdził też, że nie jest już właścicielem wskazanych działek. Pomimo wezwania, skarżący nie wskazał również jednoznacznie, czy dom finansowany ze środków pochodzących z kredytu to dom, wykazany w rubryce nr 7.1., oraz czy wszystkie środki pieniężne pochodzące z tego kredytu wydatkowane zostały na jego budowę, a jeśli nie – wysokości środków, które pozostały oraz ich przeznaczenia. Powyższe sprawia natomiast, że w warunkach niniejszej sprawy nie jest możliwe ustalenie również jak kształtuje się sytuacja majątkowa skarżącego i stwierdzenie, w sposób nie budzący wątpliwości, że pomimo posiadanego majątku nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Mając na uwadze powyższe, "[...]", stwierdzić należy, że nieujawnienie przez niego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jego rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.