II SA/Ol 879/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2013 r. sprawy ze skargi C. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. W dniu 27 kwietnia 2012 r. C.K. wniósł do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. pismo zatytułowane "upomnienie", w którym zażądał wycofania egzekucji przez Gminny Ośrodek na kwotę 9000 zł oraz zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych przez komornika należności przeznaczonych na świadczenia alimentacyjne wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że świadczenia alimentacyjne były pobierane bezpodstawnie m.in. z uwagi na fakt, że uprawniona do alimentów córka L.K. zrezygnowała z nauki i podjęła pracę za granicą. Wniósł o naprawienie wyrządzonej mu szkody oraz zadośćuczynienie. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (zwany dalej: Kierownikiem GOPS) postanowieniem z dnia [...] zwrócił wnoszącemu pismo wskazując, że nie jest organem właściwym w sprawie, zaś organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu. Postanowienie to zostało następnie uchylone postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Postanowieniem z dnia [...] Kierownik GOPS ponownie, działając na podstawie art. 66 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwrócił pismo wnoszącemu wskazując, że nie jest organem właściwym w tej sprawie, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu. Postanowienie to zostało także uchylone postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium ponownie wyjaśniło, że organ rozpoznając te sprawę powinien zwrócić się do wnioskodawcy o wyjaśnienie treści podania i sprecyzowanie żądań. Po złożeniu wyjaśnień przez wnioskodawcę w dniu 22 lutego 2013 r., Kierownik GOPS postanowieniem z dnia [...] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej podnosząc, że w sprawie tej nie wystąpiły przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania. Postanowienie to zostało następnie uchylone postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], zaś sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania może nastąpić jedynie z przyczyn formalnych nie zaś merytorycznych. Po uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego Kierownik GOPS postanowieniem z dnia [...] po raz kolejny odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] z uwagi na brak przesłanek uzasadniających wznowienie przewidzianych w art. 145 § 1 oraz w art. 148 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej: kpa. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 145 § 1, art. 148, art. 149 § 3 i 4 kpa. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca domaga się wznowienia postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej z uwagi na wystąpienie nowej okoliczności nieznanej organowi w dniu wydania decyzji, tj. podania nieprawdziwych informacji przez byłą żonę w oświadczeniu z dnia 23 lutego 2006 r. oraz niesłusznego wypłacania zaliczki alimentacyjnej obu córkom, które z dwóch źródeł pobierały jednocześnie pieniądze tj. od komornika oraz zaliczkę alimentacyjną. Zdaniem organu, podanie nieprawdziwych informacji przez byłą żonę w oświadczeniu nie jest przesłanką umożliwiającą wznowienie postępowania. Złożenie takiego oświadczenia nie miało bowiem wpływu na prawo do ustalenia zaliczki alimentacyjnej i nie decydowało o przyznaniu prawa do tego świadczenia. Z kolei podnoszona przez wnioskodawcę niesłuszność wypłacania przez organ zaliczki alimentacyjnej córkom z tego powodu, że pobierały jednocześnie pieniądze od komornika, również nie stanowi przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania, bowiem nie jest to nowa okoliczność, czy nowy dowód nieznany organowi w dniu wydania decyzji. Zaliczka alimentacyjna była wypłacana dzieciom w przypadku niepłacenia przez wnioskodawcę zasądzonych alimentów i niemożność ściągnięcia ich od dłużnika. Na dzień ustalenia prawa córek do pobierania zaliczki alimentacyjnej zadłużenie wnioskodawcy z tytułu niepłacenia alimentów wynosiło u komornika 9.647,06 zł. Wnioskodawca wprawdzie wpłacał komornikowi kwoty ok. 600 zł w okresie od sierpnia 2005 r. do sierpnia 2007 r., ale zostały one zaliczone na poczet jego zadłużenia. Kwoty te trafiały do osoby uprawnionej jako zaległe alimenty nie zaś alimenty bieżące. Komornik wystawiał zaświadczenia o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego co 3 miesiące, w których była dokonywana adnotacja o bezskutecznej egzekucji oraz wyegzekwowaniu świadczenia alimentacyjnego w okresie ostatnich 3 miesięcy w wysokości 0,00 zł uprawniających do pobierania zaliczki alimentacyjnej. Pobieranie zarówno zaliczki alimentacyjnej, jak i otrzymywanie od komornika zaległych lub bieżących alimentów było możliwe zgodnie z ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Odnośnie terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania organ wyjaśnił, że ponieważ wnioskodawca nie wskazał terminu, w którym dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, to zgodnie z informacją zawartą w piśmie z dnia 27 maja 2013 r. przyjęto, że wnioskodawca dowiedział się o tej okoliczności w sierpniu 2012 r. podczas zapoznawania się z aktami sprawy w sekretariacie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zatem miesięczny termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania nie został zachowany. Na to postanowienie C.K. wniósł zażalenie domagając się rozpatrzenia złożonego przez niego "upomnienia" z dnia 27 kwietnia 2012 r. Nadto w piśmie procesowym z dnia 13 sierpnia 2013 r. podniósł, że nie domagał się wznowienia postępowania, tylko rozpatrzenia jego "upomnienia" złożonego w dniu 27 kwietnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło zaskarżone postanowienie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z treści pism skarżącego składanych w toku postępowania nie można wywieść, czego się faktycznie domaga. Raz bowiem wnioskuje o wznowienie postępowania (protokół z dnia 22 lutego 2013 r.), a innym razem twierdzi, że nie wnosił takiego żądania (pismo z dnia 13 sierpnia 2013 r.). W ocenie Kolegium, jeżeli z pisma nie wynika w sposób jednoznaczny i precyzyjny czego domaga się strona, to obowiązkiem organu administracji publicznej jest tak poprowadzić postępowanie, aby wyjaśnić i ustalić rzeczywistą treść żądania, skoro treść żądania wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Natomiast organ I instancji wydając skarżone rozstrzygnięcie nie ustalił jaka jest treść żądania skarżącego. Brak jest w aktach sprawy pisma, w którym skarżący precyzowałby wniosek złożony w dniu 27 kwietnia 2012 r. Jednocześnie w piśmie z dnia 13 sierpnia 2013 r. skarżący oświadczył, że nie żąda wznowienia postępowania. Organ I instancji wzywał wprawdzie skarżącego do sprecyzowania swojego żądania, ponieważ jednak odpowiedź skarżącego nie była dostatecznie jasna i wyczerpująca do oceny wniosku, organ winien był skierować do niego kolejne wezwanie i wyjaśnić w sposób zrozumiały, jakiej informacji czy działania strona oczekuje. Kolegium podkreśliło, że jeżeli żądanie wnioskodawcy jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ nie jest uprawniony do precyzowania treści żądania. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji powinien po raz kolejny wezwać skarżącego do sprecyzowania żądania, a w razie bezskutecznego upływu terminu określonego w art. 64 § 2 kpa. - pozostawić podanie bez rozpoznania. Przy czym należy wyjaśnić skarżącemu, że powinien on precyzyjnie i jednoznacznie określić swoje żądanie. Na to postanowienie C.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że GOPS bez jego wiedzy niesłusznie wypłacił ponad 9000 zł jego żonie i córkom. Skarżący zażądał wycofania egzekucji i zwrotu odebranych mu środków, jednak GOPS odmówił. Skarżący opisał przebieg postępowania, podniósł, że domagał się ukarania wierzyciela. Podał również, że dwukrotnie precyzował swoje żądanie ale nie jest w stanie dokładniej określić żądania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawa ppsa.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżone postanowienie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...], którym to rozstrzygnięciem Kolegium uchyliło postanowienie organu I instancji z dnia [...], nr [...], odmawiające wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...], i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji, po otrzymaniu w dniu 27 kwietnia 2012 r. pisma skarżącego zatytułowanego "upomnienie", dotyczącego wycofania egzekucji przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. na kwotę 9000 zł oraz zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych przez komornika należności podjął skarżone rozstrzygniecie odmawiając wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...]r. Wskazać pozostaje, że w treści przedmiotowej skargi skarżący podniósł, że bez jego wiedzy, niesłusznie GOPS w G. wypłacił 9 tys. zł określonym osobom z jego rodziny. Wskazał, że żądał wycofania egzekucji i zwrotu już odebranych mu środków i odsetek. Rzeczą oczywistą jest, że wywodząc skargę strona nie może domagać się od Sądu administracyjnego zwrotu konkretnej, w jej ocenie, należnej jej kwoty. Skarżący uprawniony jest jedynie do domagania się weryfikacji aktu prawnego wymienionego art. 3 § 1 i 2 ustawy ppsa., w którym ewentualnie podjęto rozstrzygnięcie o określonych świadczeniach. Z akt sprawy zaś wynika, że skarżącemu chodzi o zwrot kwoty wypłaconej z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Rozstrzygnięcie natomiast w tym przedmiocie następuje w formie decyzji administracyjnej. Na gruncie niniejszej sprawy C.K. pismem z dnia 25 kwietnia 2012 r. zwrócił się do Wójta Gminy z żądaniem "wycofania egzekucji łącznej sumy ponad 9.000 zł", a także zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych przez komornika należności przeznaczonych na świadczenia alimentacyjne wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że świadczenia alimentacyjne były pobierane bezpodstawnie, m.in. z uwagi na fakt, iż jego córka L.K. jako osoba uprawniona do alimentów zrezygnowała z nauki i podjęła zatrudnienie za granicą. Wniósł o naprawienie wyrządzonej mu szkody i zadośćuczynienie. Ostatecznie po wielokrotnych wyjaśnieniach postanowieniem z dnia [...], nr [...], organ I instancji odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...]. W uzasadnieniu swego stanowiska podniósł, że strona nie zachowała miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowanie w sprawie. Wskazał, że z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na pytanie należało przyjąć, że dowiedział się on w sierpniu 2012 r. o okoliczności, jaka w jego ocenie mogła stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Jednocześnie dodał, że nieprawdziwe oświadczenie złożone przez żonę wnioskodawcy nie stanowi przesłanki umożliwiającej wznowienie postępowania, gdyż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa nie jest to dowód, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Natomiast zaskarżonym postanowieniem Kolegium uchyliło ww. postanowienie organu I instancji, stwierdzając, że organ I instancji nie wyjaśnił w sposób wystarczający czego faktycznie domaga się C.K. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że głównym zadaniem organu w tym postępowaniu było wyjaśnienie jakiego aktu dotyczy żądanie strony skarżącej oraz jaki charakter prawny ma to żądanie. Zasadnym jest w tym miejscu wskazać, że organ prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej powinien przede wszystkim dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa. organ administracji publicznej zobowiązany jest do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Ponadto zgodnie z treścią art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 21 lipca 2011 r., I OW 57/11, Lex nr 1082849). Należy przypomnieć, że to strona powinna określić przedmiot postępowania administracyjnego oraz wniosek, z którym występuje do organu administracji publicznej. Niezbędne jest wskazanie żądania, które wyznacza przedmiot postępowania. Jeśli brak takiego wskazania nie zostanie usunięty, powoduje bezskuteczność wniesionego podania. W takim zakresie, w jakim prawo materialne lub prawo procesowe opiera postępowanie administracyjne na zasadzie skargowości, uzależniając je od złożenia przez stronę żądania, treść tego żądania wyznacza przedmiot postępowania. Organ administracyjny nie jest władny do zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. W razie zaistnienia wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji. Skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie podzielił stanowisko Kolegium, że organ I instancji nie ustalił jednoznacznie treści żądania skarżącego. W piśmie zatytułowanym "upomnienie" skarżący domagał się wycofania egzekucji przez Gminny Ośrodek na kwotę 9000 zł oraz zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych przez komornika należności przeznaczonych na świadczenia alimentacyjne wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. Z kolei składając wyjaśnienia skarżący zażądał wznowienia postępowania (protokół z dnia 22 lutego 2013r.- k. 81 akt adm.), jednakże w piśmie z dnia 13 sierpnia 2013 r. stwierdził, że nie wnosił takiego żądania (k. 101 akt adm.). Zatem obowiązkiem organu I instancji w związku z prowadzonym postępowaniem, zainicjowanym pismem skarżącego z dnia 27 kwietnia 2012 r., którego treść budziła jakiekolwiek wątpliwości co do zgłoszonego żądania, było wyjaśnienie treści i zakresu tego żądania. Zasadnie zatem Kolegium uchyliło postanowienie organu I instancji w przedmiocie wznowienia postępowania, w sytuacji gdy sam skarżący wskazał, że nie domagał się wznowienia postępowania. Należy pamiętać, że obowiązkiem organu jest ustalenie treści żądania strony, mając na uwadze zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, jak również wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, o czym stanowi art. 8 kpa. Dopiero jednoznaczne ustalenie treści żądania zawartego w piśmie strony uprawnia organ do zajęcia stanowiska w danej sprawie. Sąd nie zaprzecza, że informacje przekazywane przez stronę i jej żądania są mało precyzyjne i w dużej części niespójne. Jednakże nie uprawnia to organu do dowolnego kwalifikowania wniosków strony, zwłaszcza w sytuacji gdy strona kategorycznie nie zgadza się z kwalifikacją jej żądania, ustaloną przez organ. Organ odwoławczy słusznie więc stwierdził, że organ I instancji powinien raz jeszcze podjąć próbę ustalenia, czego faktycznie domaga się C.K. i dopiero po uzyskaniu wyjaśnień od wnioskodawcy podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Zgodzić się trzeba z Kolegium, że ponownie rozpatrując sprawę, organ powinien przy pomocy dostępnych mu środków doprowadzić do sprecyzowania treści wniosku skarżącego. Dla uzyskania takiego rezultatu niezbędne będzie ponowne wezwanie wnioskodawcy do sprecyzowania żądania, a w razie bezskutecznego upływu terminu określonego w art. 64 § 2 kpa, pozostawienie podanie bez rozpoznania. Stronie zaś należy kategorycznie wskazać, że zobligowana jest do jednoznacznego i precyzyjnego określenia swojego żądania, a nie jak w dotychczasowych pismach, ograniczania się do polemiki i wyrażenia niezadowolenia z pracy organu I instancji. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.