II SA/Ol 880/17
WyrokWSA w Olsztynie2017-12-07
Skład orzekający: Beata Jezielska, Bogusław Jażdżyk, Piotr Chybicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad wujem przysługuje osobie, która nie jest spokrewniona w linii prostej z podopiecznym i nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec tej osoby?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wyłącznie osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Brak takiego obowiązku, jak w przypadku opieki nad wujem, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia, nawet jeśli wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę i rezygnuje z pracy.Stan faktyczny
Skarżący M. M. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w celu opieki nad swoim wujem, J. K., który legitymuje się orzeczeniami o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżący nie jest spokrewniony w linii prostej z wujem i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, co jest warunkiem koniecznym do uzyskania świadczenia zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Skarżący zaskarżył decyzję, zarzucając naruszenie przepisów ustawy.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r,. poz. 1257) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.1518), po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji z dnia "[...]",
nr "[...]" wydanej z upoważnienia Wójta Gminy "[...]" przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad wujem – J. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu 17 lipca 2017 r. M. M. wystąpił do organu
pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad wujem – J. K.
W toku postępowania wyjaśniającego organ stwierdził, że J. K. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 stycznia 2003 r. o trwałej całkowitej niezdolności do pracy oraz z dnia 29 listopada 2013 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto zostało ustalone, że teść wnioskodawcy (W. K.) oraz osoba, na którą wnioskowane jest świadczenie pielęgnacyjne (J. K.) to rodzeni bracia. Wobec tego, bezsporną okolicznością sprawy jest stosunek powinowactwa łączący wnioskodawcę z J. K.
Decyzją z dnia 17 sierpnia 2017 r. organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia z uwagi na brak spełnienia przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. brak obowiązku alimentacyjnego wnioskodawcy wobec osoby, nad którą sprawowana jest opieka.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wniósł o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Kolegium, przytaczając treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że w oparciu o ww. przepis kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy na wnioskodawcy spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek
dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania
(obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. M. M. nie spełnia tego wymogu, ponieważ nie jest spokrewniony w linii prostej z J. K. - jest on dla wnioskodawcy bratem rodzonym teścia, zatem osobą spowinowaconą. Dodało, że postawa wnioskodawcy zasługuje na pełną
aprobatę, jednakże należy podkreślić, że przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne to trzeba spełnić wszystkie zawarte w nim przesłanki. Oznacza, że decyzja objęta odwołaniem została wydana bez naruszenia przepisów.
W skardze wywiedzionej do Sądu na decyzję Kolegium M. M. zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na wyrok WSA w Gdańsku sygn. II SA/Gd 540/11 z dnia 11 czerwca 2011 r. przedstawił własna interpretację powyższego artykułu, jak tez art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dodał, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie przyznawał wnioskowane świadczenie osobom znajdującym się w jego sytuacji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Kontrolując decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie, Sąd nie stwierdził aby przy jej wydaniu doszło do nieprawidłowości zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu, postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie budzą wątpliwości, ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym, a rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Z tego też powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy, obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, według art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki.
Stan faktyczny ustalony przez organy w rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, skarżący opiekuje się J. K., będącym bratem jego teścia. J. K. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 stycznia 2003 r. o trwałej całkowitej niezdolności do pracy oraz z dnia 29 listopada 2013 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ponadto, w sprawie organy wskazały, że skarżący nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.).
W rozpoznawanej sprawie zasadnicza kwestia dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i rozstrzygnięcia, czy w świetle jej przepisów osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 tej ustawy.
Zaznaczenia wymaga, że na tle powyższego zagadnienia w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istniały istotne rozbieżności, które doprowadziły do podjęcia uchwały przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13, dostępnej na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.), stwierdził, że: "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".
W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych regulacji prawnych, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.
Sąd wywodził, że stosowanie do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 tej ustawy). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 tej ustawy). Nadto z mocy art. 23 i 27 omawianej ustawy także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 tej ustawy obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poza tym zgodnie z art. 617 § 1 tego Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Tak więc krewnymi w linii prostej są zstępni i wstępni - zstępnym jest syn, wnuk, wstępnym - ojciec i dziadek, rodzeństwem zaś osoby mające choćby jednego wspólnego przodka. Z kolei wuj nie jest osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym.
Dalej argumentował Sąd, że przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonej w uchwale I OPS 5/13, treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to które wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Według Sądu, wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało bez wątpienia orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. NSA podniósł, że wykładnia gramatyczna omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, zgodne są z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.
Poza tym, Sąd uznał za niedopuszczalne sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP i wyrażone na ich gruncie zasady równości wobec prawa oraz pomocy i ochrony osób niepełnosprawnych, nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te zawierają bowiem treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Nie można natomiast, z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.
W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że wprawdzie przywoływana uchwała została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., natomiast aktualnie ustawa ta obowiązuje w brzmieniu znowelizowanym. Jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, a obecnie w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy. Z tego tez względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym.
Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, należało uznać, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.
Skarżącego łączy z J. K. stosunek powinowactwa, nie należy więc do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie. Na skarżącym nie ciąży wobec powinowatego obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Także fakt, że skarżący opiekuje się J. K. nie może - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uprawniać go do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności, wobec treści ust. 1 pkt 4 tego przepisu sprawowanie opieki nad osobą o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie możne zastępować istnienia przesłanki obowiązku alimentacyjnego. Jakkolwiek więc zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacja życiowa skarżącego, to trzeba podkreślić, że na gruncie niniejszej sprawy organy administracji odmawiając przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, kierowały się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działały w ramach uznania administracyjnego. O przyznaniu prawa do tego świadczenia nie może bowiem przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy systemowej. Z kolei sądy administracyjne nie są uprawnione do orzekania o zgodności z Konstytucją rozwiązania ustawodawczego, gdyż należy to do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 Konstytucji). Ponadto nie posiadają kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej, zwłaszcza gdy dokonana wykładnia gramatyczna nie wymaga uściślenia w toku dalszej wykładni.
Za przyznaniem wnioskowanego świadczenia nie może przemawiać także przywalane w skardze orzecznictwo, jako, że w jednym z tychże wyroków Sąd uznał, że uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego jest pasierb, co aktualnie znajduje normatywne potwierdzenie w art. 144 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2017, poz. 682 j.t. – dalej jako k.r.i.o.) stanowiącym, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką. Zobowiązanym doi alimentów może być także pasierb wobec macochy (ojczyma), o czym z kolei świadczy § 2 w/w artykułu, w myśl którego mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka że do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (§ 3 w/w artykułu). Z przywołanego przepisu wynika, że uprawnieni i zobowiązani do alimentacji są powinowaci pierwszego stopnia w linii prostej, tj. macocha (ojczym) w relacji pasierb (pasierbica), czyli powinowaci pierwszego stopnia w linii prostej. Obowiązek ten nie odnosi się do innych osób, np. dziecka pasierba, czy krewnych ojczyma. W pozostałych wyrokach wskazanych w skardze sądy uznawały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla siostrzenicy (bratanka), czyli w sytuacji sprawowania przez nich opieki względem rodzeństwa wstępnego, rodzeństwa w rozumieniu art. 128 i art. 129 k.r.i.o. Sądy uznawały, że zstępna rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym do kręgu spadkobierców ustawowych ( (art. 934 i art. 935 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny – Dz.U.2017, poz. 459 j.t. – dalej jako k.c.). Zatem przyznanie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego zstępnym rodzeństwa nie był kwestionowany w orzecznictwie (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2008r., sygn. akt: I OSK 533/08, ( dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Natomiast w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z analogiczną sytuacją, jak wskazana w ostatnio przywołanym orzecznictwie, jako, że skarżący domaga się świadczenia pielęgnacyjnego względem krewnego powinowatego, tj. brata teścia, względem którego obowiązek alimentacyjny w sposób oczywisty go nie obciąża (art. 128 i art. 144 k.r.i.o.).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzeczono, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło