II SA/Ol 883/14

Dnia 10 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu E.J. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 883/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I.J. i E.J. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rozbiórki altany postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W piśmie procesowym z dnia 23 grudnia 2014 r., skarżący – I.J. i E.J., będący małżonkami, zwrócili się z ponownym wnioskiem o udzielenie im prawa pomocy poprzez zwolnienie od "opłaty do skargi" oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej skarżących znajdującej się w aktach sprawy. W uzasadnieniu podnieśli, iż skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaś skarżący został pozbawiony prawa do zasiłku. Zatem obecnie znajdują się w dużo gorszej sytuacji materialnej niż w chwili składania skargi i wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedłożył wniosek z dnia 9 stycznia 2015 r., w którym wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, mieszkają w lokalu komunalnym, skarżący w rubryce nr 10 formularza nie wskazał żadnych dochodów. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 883/14 odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, że chociaż skarżący nie wykazał w złożonym formularzu żadnych dochodów, to z wniosku z dnia 9 stycznia 2015 r. złożonego przez skarżącą wynika, że obecnym źródłem utrzymania 3-osobowej rodziny jest dochód skarżącego z prac dorywczych w wysokości 1500 zł. Wskazano, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie. Wcześniej postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 883/14 Starszy referendarz sądowy w WSA w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy z powodu nieprzedłożenia, pomimo skierowanego do niej wezwania, wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Następnie w piśmie procesowym z dnia 26 września 2014 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy. Ponieważ pomimo wezwania skarżący nie przedłożył urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, Referendarza sądowy w WSA w Olsztynie zarządzeniem z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 883/14 pozostawił wniosek bez rozpoznania. Rozpatrując obecny wniosek Starszy referendarz sądowy w WSA w Olsztynie stwierdził, że skarżący nadal nie wykazał, że została spełniona przesłanka uzasadniająca uwzględnienie złożonego wniosku. Nie posiadając pełnej wiedzy na temat sytuacji materialnej 3-osobowej rodziny skarżącego i tego jak się ta sytuacja kształtowała poczynając od daty złożenia pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie można stwierdzić, że skarżący wykazał, iż nie posiadał i nie posiada możliwości sfinansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że podczas wydawania tego rozstrzygnięcia nie uwzględniono stanu zdrowia jego żony oraz kosztów ponoszonych w związku z leczeniem oraz dojazdami do placówek medycznych. Został pominięty również fakt, że skarżący od dłuższego czasu pozostaje bez stałego zatrudnienia oraz źródła dochodu, a skarżąca ze względu na stan swojego zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto nie wzięto pod uwagę wszystkich stałych wydatków i kosztów utrzymania ponoszonych przez skarżących, co spowodowało błędną ocenę ich możliwości zarobkowych oraz zdolności do poniesienia kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie oraz najbliższej rodziny. Zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r. skarżący został wezwany, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa., do przedłożenia: 1. oświadczenia wskazującego: - źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2014 r. od miesiąca lipca; - wszystkie kategorie ponoszonych wydatków (wyżywienie, opłaty oraz miesięczną wysokość i źródło finansowania każdego z nich); - od kiedy skarżący uzyskiwał "[...] świadczenie" oraz w jakiej wysokości, jak również kopie dokumentu z którego wynika wysokość ostatniej wypłaty tego świadczenia, jeśli nie dokumentuje tego dostarczony wyciąg z rachunku bankowego; 2. dostarczenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres od lipca 2014 r. do dnia odbioru wezwania; 3. kopii dowodów opłacenia w 2014 r. wydatków mieszkaniowych oraz kosztów leczenia za m-ce grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r., jeśli nie dokumentuje ich dostarczony wyciąg z rachunku bankowego. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że otrzymywał z [...] zasiłek dla bezrobotnych od maja 2014 r. w kwocie około 700 euro miesięcznie, obecnie wstrzymano wypłatę zasiłku. Skarżąca jest osobą bezrobotną od 2011 r. Skarżący przedłożył wydruk ze swojego rachunku bankowego oraz poinformował, że w najbliższym czasie zostaną dostarczone kopie ponoszonych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawa ppsa.). Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 ustawy ppsa., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa.). Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy ppsa. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ustawy ppsa.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy ppsa. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Okoliczności przedstawione przez skarżącego w formularzu PPF, jak również wynikające z przedłożonych przez niego oświadczeń, wyjaśnień i kopii dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 500 zł, przekracza możliwości finansowe jego 3-osobowej rodziny. Z przedstawionej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego wynika, że aktualnie na miesięczny dochód jego rodziny składa się wynagrodzenie uzyskiwane przez niego z prac dorywczych w wysokości 1500 zł. Od 2011 r. małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast skarżący od maja 2014 r. otrzymywał z [...] zasiłek dla bezrobotnych w kwocie około 700 euro miesięcznie, lecz obecnie wstrzymano wypłatę tego świadczenia, co potwierdza przedłożony wyciąg z rachunku bankowego. Skarżący nie posiada majątku, wraz z rodziną mieszka w lokalu komunalnym, za który miesięcznie uiszcza czynsz w wysokości 99,70 zł (zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy oświadczeniem z dnia 5 września 2014 r. - k. 35 akt sądowych). Małżonka w związku ze swoją chorobą ponosi koszty związane z leczeniem oraz dojazdami do placówek medycznych. W oświadczeniu z dnia 5 września 2014 r. skarżący wskazał również, że miesięcznie ponosi następujące opłaty: gaz butlowy - 50 zł, dojazd syna do szkoły - 75 zł, woda - 65 zł, śmieci - 27 zł, światło ok. 150 zł, wyżywienie - ok. 1200 zł. W świetle tych danych Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadne jest zatem przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. w związku z art. 260 tej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.