II SA/Ol 885/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" odmówił M. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią M. H. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 17 ust. 1 i 1a, ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako: u.o.ś.r.). Organ ustalił, że M. H. orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Olsztynie z dnia "[...]" została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. T. i M. małż. H. posiadają pięcioro dzieci, jednak żadne z nich nie jest w stanie pogodzić obowiązków zawodowych z koniecznością sprawowania osobistej, stałej i wielogodzinnej opieki nad swoimi rodzicami (dzieci T. i M. H. w pierwszej kolejności koncentrują się na zaspokajaniu potrzeb bytowych założonych przez siebie rodzin). Ponadto, w przypadku dwojga dzieci ich stan zdrowia oraz stan zdrowia członków najbliższej rodziny również nie pozwala na sprawowanie ciągłej opieki nad rodzicami. Organ wskazał, że M. L. od "[...]", wobec pogarszającego się stanu zdrowia babci i dziadka, zmuszona była do rezygnacji z ewentualnych działań zmierzających do podjęcia zatrudnienia, albowiem ich stan zdrowia uzasadniał sprawowanie stałej i długotrwałej opieki (M. H. jest zaliczona do osób z pierwszą grupą inwalidzką, a jej mąż posiada znaczny stopień niepełnosprawności od "[...]"). W chwili, gdy M. L. zrezygnowała z prób podjęcia zatrudnienia oboje dziadkowie wymagali już stałej opieki (M. L. sprawuje opiekę nad dziadkami w sposób ciągły, bowiem zamieszkuje wspólnie z nimi, co pozwala jej na zabezpieczenie wszystkich potrzeb osób niepełnosprawnych). Organ podniósł, iż pomimo tak ustalonego stanu faktycznego, nie można było przyznać wnioskowanego świadczenia. Art. 17 u.o.ś.r. przewiduje bowiem konieczność weryfikacji ewentualnego żądania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko od spełnienia przesłanek określonych w ust. 1 tej normy ale też przesłanek negatywnych wymienionych w jej ust. 5. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Skoro M. H. pozostaje w związku małżeńskim, to powyższa okoliczność uzasadnia odmowę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. L. wskazała, iż nie zgadza się z powodem odmowy, gdyż dziadek, jako osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.o.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Argumentowało m.in., iż stan faktyczny sprawy bezsprzecznie wskazuje, że M. H. legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności i wymaga stałej opieki zapewnianej przez inną osobę. Niemniej jednak art. 17 ust. 1. u.o.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec, czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej jako: k.r.o.). Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami - art. 132 k.r.o. Wskazało, że M. L. jest wnuczką M. H., czyli jej krewną w linii prostej. M. H. posiada jednakże bliższych stopniem zstępnych - dwóch synów i trzy córki, tj. osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do niej. W świetle przepisu art. 17 ust. 1a u.o.ś.r., skoro niepełnosprawna M. H. ma pięcioro dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuczki mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że one nie są w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Kolegium wskazało, iż z akt sprawy wynika, że przynajmniej troje dzieci może wywiązać się wobec swojej matki z obowiązku opieki nad nią (Kolegium nie przesądza o tym, jakie czynności opiekuńcze winny wykonywać poszczególne dzieci), zaś pięcioro jest zobowiązanych do dostarczenia matce środków utrzymania. W związku z powyższym obowiązek alimentacyjny nie ciąży w chwili obecnej na Skarżącej. W tym stanie rzeczy niewątpliwe jest, że podmiotami uprawnionymi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego pozostają zgodnie z art. 17 ust. 1 u.o.ś.r. w pierwszej kolejności dzieci M. H., nie zaś jej wnuczka M. L. W skardze wniesionej do Sądu na decyzję Kolegium z dnia "[...]" M. L. podniosła, iż w jej ocenie przyczyną odmowy przyznania świadczenia jest okoliczność pozostawania jej babci w związku małżeńskim. Wskazała, że babcia nie może liczyć na pomoc dziadka, gdyż dziadek ma również znaczny stopień niepełnosprawności i sam wymaga opieki. Podała również, że ze względu na konieczność opieki nad dziadkami, jak też okoliczność, że ich dzieci nie mogą zapewnić im opieki, musiała zaprzestać poszukiwania pracy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podniosło, że powodem odmowy przyznania świadczenia nie była okoliczność pozostawania babci Skarżącej w związku małżeńskim, lecz niezaistnienie przesłanki określonej art. 17 ust. 1a u.o.ś.r., a ze względu na fakt, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokryło się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, decyzja tegoż organu została utrzymana w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w zakres uprawnień organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności, czy sprawiedliwości. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając więc zaskarżoną decyzję, w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Na wstępie należy wyjaśnić, że wbrew wywodom skargi przyczyną nieuwzględnienia wniosku M. L. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego nie był fakt pozostawania jej podopiecznej M. H. w związku małżeńskim. SKO w zaskarżonej decyzji uznało, że ta okoliczność nie ma znaczenia w sprawie, bowiem na przeszkodzie przyznaniu świadczenia stoi istniejący w pierwszej kolejności obowiązek opieki (obowiązek alimentacyjny) nad M. H. przez część jej dzieci. Z materiału dowodowego sprawy bezspornie wynika, że M. H. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, pozostaje w związku małżeńskim, i wraz z mężem posiadają pięcioro dzieci. Faktyczną opiekę nad M. H. sprawuje Skarżąca, jej wnuczka. Skarżąca nie pracuje i prowadzi gospodarstwo domowe M. H. (razem mieszkają). Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne oraz obowiązujące przepisy prawa stwierdzić należy, że Kolegium podjęło prawidłowe rozstrzygnięcie odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem należy, że podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z przepisem art. 17 ust. 1 u.o.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, w myśl przepisu art. 17 ust. 1a u.o.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.o.ś.r. uzależnia więc przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny danej osoby, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami k.r.o. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na stosowne regulacje powyższej ustawy. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 k.r.o. Z powyższych regulacji prawnych wynika, że w realiach niniejszej sprawy Skarżąca nie spełnia warunków, od których zależy przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, jako wnuczka M. H. nie jest bowiem spokrewniona z nią w pierwszym stopniu lecz w drugim. Ponadto dzieci M. H. (będące spokrewnione z nią w pierwszym stopniu) nie mogą być uznane za osoby (oprócz syna W. H. będącego osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym), które nie są w stanie sprawować opieki nad matką (art. 17 ust. 1a u.o.ś.r.). W szczególności dwie jej córki - mieszkająca z nią E. L. (matka skarżącej) i D. Ż., które pracują zawodowo, oraz będący emerytem syn T. H. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem Kolegium wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że pojęcie "nie jest w stanie" sprawować opieki, zawarte w art. 17 ust. 1a u.o.ś.r., oznacza zaistnienie przyczyn obiektywnych, niezależnych od danej osoby, które uniemożliwiają sprawowanie opieki nad inną osobą i że może to być na przykład własna niepełnosprawność. Stwierdzić jednocześnie należy, że za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, skoro podstawą przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (v: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 267/11, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że jedyną przeszkodą innych dzieci w sprawowaniu opieki nad M. H. jest m.in. świadczenie pracy zarobkowej. Jednakże nie jest to okoliczność świadcząca o tym, że dzieci M. H. nie są w stanie sprawować opieki nad swoją matką. Także córka Z. D. z którą M. H. nie utrzymuje kontaktów w świetle wyżej wskazanych przepisów art. 128 i 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie jest zwolniona od obowiązku alimentacji i opieki nad swoją matką. Konkludując stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.o.ś.r. skarżącej jako osobie innej niż spokrewnionej w pierwszym stopniu ze swoją podopieczną nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny ponieważ obowiązek ten spoczywa na wskazanych wyżej osobach spokrewnionych z M. H. w pierwszym stopniu a osoby te są w stanie sprawować nad nią opiekę o której mowa w ust. 1 art. 17 u.o.ś.r. Takie stanowisko zajął też organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, którą w świetle powyższych wywodów należało uznać za zgodną z prawem. Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.