II SA/Ol 902/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi J. K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wydaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 46/09, postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 9.202 zł, zawodowy pełnomocnik skarżącego – J. K., w piśmie procesowym z dnia 8 września 2014 r., wniósł o zwolnienie skarżącego od przedmiotowego wpisu, podnosząc, iż nie jest on w stanie ponieść tak znacznej opłaty. Wskazał, iż skarżący nie ma środków finansowych na jego uiszczenie, z jego emerytury prowadzona jest egzekucja w związku z nałożoną na niego karą. Jest on osobą schorowaną i całą pozostałą kwotę emerytury wydatkuje na leki oraz specjalną dietę. Dodał, iż była żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą na majątku wspólnym w trybie zarządu ustanowionego przez sąd, lecz skarżący nie uzyskuje z tego tytułu żadnych pożytków i dochodów. Do przedmiotowego pisma załączone zostało, podpisane przez skarżącego, oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w którym skarżący wykazał dochód z tytułu emerytury w kwocie "[...]" netto, a wśród składników majątku – "ośrodek "[...]"" ("wspólność z byłą małżonką"), dopisując "nie uzyskuję dochodu" oraz dwie nieruchomości rolne o powierzchni "[...]" i "[...]". Skarżący wskazał również ponoszone miesięcznie wydatki: wyżywienie – "[...]", "leki + fizykoterapia" – ok. "[...]", wizyty lekarskie wraz z dojazdami – ok. "[...]", telefon – ok. "[...]", a dla potwierdzenia wysokości uzyskiwanego dochodu załączył przekaz pocztowy emerytury. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, pełnomocnik skarżącego przedłożył, podpisany przez skarżącego, wniosek z dnia 18 września 2014 r., z którego rubryki nr 4 wynika, iż zakresem jego żądania objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą, stanowiące "wspólność z byłą małżonką" – dom o powierzchni ok. "[...]" oraz ośrodek "[...]", a źródłem jego dochodu jest emerytura, obciążona egzekucją komorniczą. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, do pełnomocnika skarżącego skierowane zostało wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej skarżącego (w zakresie odnoszącym się do jego byłej żony i jej ewentualnej pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do majątku wspólnego byłych małżonków i ustalonego sposobu korzystania z tego majątku, nieruchomości wykazanych w obydwu oświadczeniach skarżącego oraz dochodów, jakie przynoszą te nieruchomości, a także należących ewentualnie do majątku skarżącego samochodów) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez skarżącego wydatków, prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, wysokości wynagrodzenia za zastępstwo prawne zawodowego pełnomocnika i sposobu jego sfinansowania, a także posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych). W związku z różnicą w zakresie żądania określonego w piśmie procesowym i we wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, w wezwaniu zawarte zostało ponadto żądanie wskazania, czy zakresem żądania skarżącego objęte jest zwolnienie wyłącznie od wpisu od skargi, czy zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W wezwaniu zawarte zostało również pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, pełnomocnik skarżącego przedłożył dodatkowe oświadczenia skarżącego oraz dokumenty źródłowe. Skarżący oświadczył, iż w niniejszej sprawie wnosi o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 9.202 zł. Odpowiadając na wezwanie do wskazania, czy może liczyć na pomoc byłej żony w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie, skarżący stwierdził, iż jest z nią w konflikcie i na jej pomoc nie może liczyć. Zauważył, iż była żona zarządza całością majątku i pobiera z niego profity, ograniczając mu korzystanie ze wspólnych pomieszczeń. Wskazał, iż sposób korzystania ze wspólnego majątku wynika z postanowienia "[...]" z dnia "[...]". W postanowieniu tym Sąd nie zobowiązał byłej żony do dzielenia się z nim zyskami z działalności gospodarczej. Pomimo odnoszącego się do przedmiotowego postanowienia wskazania "w załączeniu", wśród załączonych dokumentów źródłowych nie znajduje się jego kopia. "W załączeniu" nie znajdują się również wymienione przez skarżącego na drugiej karcie oświadczenia: orzeczenia sądowe, wniosek i zażalenie, znajduje się natomiast kopia wyroku rozwodowego z dnia "[...]". W dalszej kolejności, odnosząc się do majątku wspólnego, skarżący wskazał, iż na działce o powierzchni "[...]" znajduje się budynek "[...]" o powierzchni ok. "[...]", w którym istnieje m.in. część "[...]" mieszkalna, "[...]". Całość tworzy ośrodek "[...]", którego wartość w "[...]" wynosiła, według wyceny biegłego sądowego, "[...]". Działalność "[...]" prowadzona jest przez "[...]" i przynosi zysk. Skarżący stwierdził, iż nie ma dostępu do dokumentacji finansowej byłej żony, lecz wskazał, iż średni przychód z działalności gospodarczej wynosi "[...]" rocznie. Dodał, iż działka o powierzchni "[...]" ("bagno i okoliczna ziemia niezagospodarowana") położona jest poza ośrodkiem i nie przynosi dochodu. Jej wartość w "[...]" wynosiła, według wyceny biegłego sądowego, "[...]". Skarżący wskazał również, iż posiada samochód "[...]", rok produkcji "[...]", o wartości ok. "[...]", który wykorzystuje do transportu osobistego. Odnosząc się do kwestii prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego, skarżący wskazał: "sprawa odwoławcza w Trybunale Konstytucyjnym" i załączył kopie: tytułu wykonawczego z dnia "[...]" oraz decyzji o waloryzacji emerytury, z której wynika, że z powodu egzekucji sądowej świadczenie pomniejsza się o kwotę "[...]" (świadczenie do wypłaty wynosi "[...]"). Skarżący wskazał również wydatki ponoszone miesięcznie: leki – ok. "[...]", benzyna – ok. "[...]", telefon – "[...]" i rocznie: ubezpieczenie samochodu – "[...]", a także wydatek w postaci zastrzyków w kwocie ok. "[...]" bez wskazania, czy jest to wydatek cykliczny. Dodał: "wyżywienie, środki czystości i inne wydatki pokrywane w całości z emerytury. (...). Zadłużenia brak." Skarżący załączył jednocześnie dwa paragony fiskalne dokumentujące wydatki na leki oraz kopie: faktury VAT potwierdzającej kupno zastrzyków (na kwotę "[...]"), karty informacyjnej leczenia szpitalnego z "[...]" i wyniku badania z "[...]". Skarżący oświadczył: "pożyczek oraz kont bankowych nie posiadam", a w dalszej kolejności "nie posiadam jakichkolwiek walorów na rachunkach bankowych, lokatach dewizowych czy papierów wartościowych". Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia kopii umowy, z której wynika wysokość wynagrodzenia za zastępstwo prawne jego pełnomocnika, lub - w przypadku braku zawarcia pisemnej umowy - oświadczenia wskazującego wysokość tego wynagrodzenia oraz sposobu jego sfinansowania, skarżący oświadczył: "zawarłem umowę z pełnomocnikiem (...). Wynagrodzenie za (...) czynności w drodze porozumienia zostaną rozliczone po zakończeniu sprawy". Wskazać należy, iż w warunkach niniejszej sprawy zakresem żądania skarżącego objęte jest zwolnienie wyłącznie od wpisu od skargi, czyli w świetle art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, nie przedłożono wszystkich żądanych oświadczeń w pełnym zakresie i dokumentów źródłowych. Powyższe, w powiązaniu z tym, że część złożonych oświadczeń jest sprzecznych bądź niejednoznacznych, sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, iż skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący wszystkich kwestii związanych z jego majątkiem. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, wartość majątku wspólnego jego i jego byłej żony wynosiła w "[...]" łącznie "[...]". Zgodnie z pismem procesowym pełnomocnika skarżącego była żona prowadzi działalność gospodarczą na majątku wspólnym w trybie zarządu ustanowionego przez sąd, lecz skarżący nie uzyskuje z tego tytułu żadnych pożytków i dochodów, pomimo że jak oświadczył działalność ta przynosi zysk, zaś średni przychód wynosi rocznie "[...]". W świetle powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego zdecydowanie nie świadczy o tym, że należy on do grona osób ubogich. Mając na uwadze wartość jego majątku, nawet przy uwzględnieniu, że jest to majątek wspólny byłych małżonków, uznać należy, że status majątkowy skarżącego znacznie wykracza ponad przeciętny poziom. Dodatkowo podkreślić należy, iż majątek ten, wykorzystywany przez byłą żonę skarżącego do prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi źródło znacznych przychodów. Pomimo wezwania do złożenia kopii dokumentów, z których wynika ustalony sposób korzystania z majątku wspólnego, skarżący przedłożył jedynie kopię wyroku rozwodowego (z którego wynika wyłącznie sposób korzystania z mieszkania byłych małżonków) i wskazał, że sposób korzystania ze wspólnego majątku wynika z postanowienia "[...]" z dnia "[...]", którego kopia, wbrew takiemu wskazaniu, nie została jednak załączona do dodatkowych oświadczeń. Pomimo wezwania, skarżący nie wskazał również zastosowanych dotychczas przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych (także aktualnej wysokości zadłużenia z tytułu nałożonej na niego kary). W tych natomiast warunkach nie można stwierdzić, że istnieją jakiekolwiek racjonalne przeszkody, uniemożliwiające skarżącemu czerpanie profitów z majątku stanowiącego jego współwłasność, czy też rozporządzanie tym majątkiem. Powyższe, nie pozwala tym samym stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść wpisu od skargi w całości lub w części, przy wykorzystaniu potencjału tego majątku. W dalszej kolejności stwierdzić należy, iż pomimo wezwania niewyjaśnione w pełni pozostają kwestie związane z aktualną sytuacją finansową skarżącego. Zauważyć należy, iż skarżący deklaruje, iż jego jedynym obecnie źródłem dochodu jest emerytura w kwocie "[...]" netto. Skarżący dysponuje zatem stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. W warunkach niniejszej sprawy, pomimo wezwania skarżący nie złożył natomiast oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości (złożone oświadczenia, nie w pełni zbieżne co do rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, nie obejmują wszystkich ponoszonych wydatków, a złożone dokumenty źródłowe odnoszą się jedynie do wybranych wydatków). Powyższe nie pozwala stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, że wydatki niezbędne skarżącego pochłaniają jego dochód w całości lub w znacznej części, uniemożliwiając obecnie poniesienie wpisu od skargi w jakimkolwiek zakresie. Dodatkowo zauważyć należy, iż pomimo wezwania, skarżący nie przedłożył również ani kopii umowy, z której wynika wysokość wynagrodzenia za zastępstwo prawne zawodowego pełnomocnika, mimo że z dodatkowego oświadczenia skarżącego nie wynika jednoznacznie, że umowa taka nie została zawarta ("zawarłem umowę z pełnomocnikiem"), ani oświadczenia wskazującego wysokość tego wynagrodzenia oraz źródła jego sfinansowania. Mając natomiast na uwadze to, że pełnomocnictwo udzielone zostało już w dniu "[...]" trudno przyjąć, że skarżący, utrzymując pełnomocnictwo, nie zna chociażby przybliżonej wysokości tego wynagrodzenia, po to chociażby, aby ocenić, czy jest w stanie pozyskać źródła niezbędne do jego sfinansowania. Wskazać również należy, iż na wezwanie do złożenia wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych lub ich likwidacji w latach "[...]" – oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie likwidacji poszczególnych rachunków bankowych, skarżący oświadczył: "pożyczek oraz kont bankowych nie posiadam", a w dalszej kolejności "nie posiadam jakichkolwiek walorów na rachunkach bankowych, lokatach dewizowych czy papierów wartościowych". Mając na uwadze brzmienie przytoczonych oświadczeń, stwierdzić należy, że są one sprzeczne. Jeśli jednak przyjąć, iż pierwsze z nich odnosi się wyłącznie do kont przeznaczonych do obsługi pożyczek, to stwierdzić należy, że nieposiadanie "jakichkolwiek walorów" na rachunkach bankowych nie stanowi usprawiedliwienia braku przedłożenia wyciągów z tych rachunków bankowych, szczególnie, że wobec braku złożenia oświadczenia o likwidacji w latach "[...]" należących do skarżącego rachunków bankowych (z załączonych do skargi zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego wynika, iż w "[...]" skarżący posiadał rachunki bankowe) wnosić można, że jest on nadal ich posiadaczem. Powyższe sprawia, że w warunkach niniejszej sprawy nie można ustalić jak w rzeczywistości kształtują się możliwości płatnicze skarżącego. Wobec nieprzedłożenia przez skarżącego wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jak również złożenia oświadczeń o sprzecznej bądź dwuznacznej treści, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja materialna oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów wpisu od skargi w całości lub w części, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.