II SA/Ol 912/13

Dnia 3 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako organ II instancji) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako organ I instancji), z dnia "[...]", umarzającą postępowanie wszczęte w dniu 12 marca 2013r. na wniosek A. M. o przyznanie zasiłku celowego na zakup i wymianę drzwi wejściowych do mieszkania w kwocie 1493 zł. Organ I instancji uznał, na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej jako: "k.p.a."), że wniosek jest bezprzedmiotowy, gdyż podaniem z dnia 15 listopada 2012r. strona występowała z tożsamym podaniem i decyzją z dnia 28 listopada 2012r. organ I instancji odmówił stronie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztu zakupu i wymiany drzwi wejściowych w kwocie 1493 zł. Wyjaśniono, że decyzja ta merytorycznie i ostatecznie rozstrzygała kwestię wnioskowanej pomocy na wymianę drzwi wejściowych. W związku z tym, jak stwierdzono, w sprawie zachodzi res iudicata, która uniemożliwia rozpoznanie wniosku po raz kolejny przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. A. M. wniosła odwołanie od tej decyzji, podnosząc, że żaden przepis nie mówi jak często i w jakiej kwocie może być przyznany zasiłek celowy, a ponieważ jej mienie i bezpieczeństwo nie są dostatecznie zabezpieczone, co miesiąc składa wnioski o przyznanie zasiłku celowego na zakup i montaż drzwi wejściowych. Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji podzielił w całości stanowisko organu I instancji. Podkreślił, że sytuacja życiowa, materialna strony nie uległa zmianie od czasu rozpatrywania tożsamego wniosku z dnia 15 listopada 2012r., który rozpatrzony został odmownie ostateczną decyzją z dnia 28 listopada 2013r. Podał, że wnioskodawczyni jest wciąż osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma żadnej bliskiej rodziny - jej rodzice nie żyją, a z przyrodnim bratem i siostrą nie utrzymuje kontaktu. Zajmuje jeden pokój z kuchnią i łazienką,. Wyrokiem sądu ma orzeczony nakaz opuszczenia mieszkania do lokalu socjalnego. Z zasiłków MOPS korzysta od 2001r. Nie leczy się na choroby przewlekłe, lecz ma ograniczoną zdolność do dźwigania (do 5 kg zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 12.01.2010r.). Reasumując organ II instancji stwierdził, że skoro wniosek z dnia 12 marca 2013r. jest tożsamy z wnioskiem z dnia 15 listopada 2012r., który został wniesiony do tego samego organu i został rozstrzygnięty decyzją ostateczną, to trafne jest stanowisko, że przy takim samym stanie faktycznym i prawnym bezprzedmiotowe jest postępowanie zainicjowane w/w wnioskiem, a zatem postępowanie to należało umorzyć. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie A. M. zarzuciła, że organy ignorują jej uzasadniony interes prawny, narażając na utratę mienia i zdrowia. Podniosła, że drzwi nie są sprawne, nie domykają się, łatwo je wypchnąć, w związku z tym narażona jest na ciągłe przeciągi. Stwierdziła, że stan techniczny drzwi przyjęty przez organy jest niezgodny ze stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosując powyższe kryteria do oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Problematyka udzielania pomocy społecznej regulowana jest przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 182 ze zm., dalej jako "ustawa"). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Chodzi tu o potrzeby niezrealizowane i istniejące, aktualne. Dlatego też organy orzekające w sprawie obowiązane są ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne. Organ powinien więc wydając decyzję ocenić samą potrzebę, jak i całokształt sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej strony, mającej niewątpliwie wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba, która nie może być zaspokojona, w tym w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4 tej ustawy). Z treścią tych przepisów koresponduje art. 7 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (zob. wyrok NSA z 11.06.1981r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Z regulacji tych wynika zatem domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, od którego można odstąpić dopiero wówczas, gdy w uzasadnieniu decyzji wykaże się, że takie załatwienie sprawy kolidowałoby z interesem społecznym lub przekraczałoby możliwości organu (por. wyrok NSA z 19.01.2006r., sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414). Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej może więc wydać decyzję odmowną, gdy wnioskodawca lub zgłoszona przez niego potrzeba nie kwalifikują się do objęcia zasiłkiem celowym albo, mimo spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów ustawowych, pomoc nie może zostać przyznana ze względu np. na ograniczone środki i konieczność objęcia pomocą jak największej liczby osób potrzebujących. Wynika stąd, że w zależności od tego jakie okoliczności faktyczne legły u podstaw uprzedniej decyzji odmownej, zmiana stanu faktycznego, czy to po stronie wnioskodawcy, czy Ośrodka, mogłaby uzasadniać zmianę stanowiska w sprawie i tym samym ponowienie wniosku. W tym kontekście na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej decyzja odmowna co do zasady nie stoi na przeszkodzie ponownemu wszczęciu sprawy na skutek kolejnego wniosku dotyczącego tej samej potrzeby. Istotny jest każdorazowy stan faktyczny mogący ulegać zmianom. Zgodzić należy się z organami, że tożsamość spraw wyrażająca się w tożsamości podmiotowej, przedmiotowej oraz identyczności stanu faktycznego i prawnego sprawy nowej oraz poprzedniej, rozstrzygniętej ostateczną decyzją, sprzeciwia się wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie. Naruszałoby to bowiem zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.) i stanowiłoby przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zasada ta odnosi się do wszystkich spraw, nawet tych, w których, jak w niniejszej sprawie, wnioski o to samo żądanie można ponawiać (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2011r., sygn. akt I OSK 1385/11 oraz wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010r., sygn. akt I OSK 1167/09 publ. w internetowej bazie na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasada powagi rzeczy osądzonej obowiązuje zawsze wówczas, gdy zachodzi tożsamość spraw w wymienionych wyżej aspektach, a więc występuje ten sam organ, ta sama strona oraz identyczność stanu faktycznego i prawnego, tzn. wniosek zostanie złożony w takich samych warunkach. W rozpoznawanej sprawie nie sposób jednak tego stwierdzić. W zaskarżonej decyzji, poza przytoczeniem okoliczności wskazujących, że skarżąca spełnia warunki z art. 7 ustawy o pomocy społecznej do ubiegania się o zasiłek celowy, nie wyjaśniono w ogóle, jaki jest aktualnie stan drzwi wejściowych do mieszkania skarżącej. W protokole z aktualizacji wywiadu środowiskowego zawarto na ten temat tylko jedno zadnie, że "drzwi spełniają podstawową funkcję, gdyż się zamykają". Skarżąca podnosi zaś, że drzwi się nie domykają, łatwo je wypchnąć i narażona jest na utratę mienia i zdrowia. Nie wiadomo więc, czy stan drzwi nie uległ pogorszeniu, zwłaszcza, że pomiędzy pierwszym wnioskiem z listopada 2012r. i wydaną po jego rozpoznaniu decyzją z listopada 2012r. a wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie i decyzją organu I instancji z marca 2013r. upłynął okres 4 miesięcy, w trakcie których mogło dojść do zmiany stanu faktycznego. Ustalenie tej okoliczności wymagało też załączenia do akt sprawy akt postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 28 listopada 2012r., na którą powołują się organy, w celu zweryfikowania powyższego, jak również wyjaśnienia w ogóle motywów decyzji odmownej i wykazania, że pozostają one aktualne. Zaniechanie powyższych działań stanowiło naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wskazać również należy organom orzekającym, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej wymagana jest szczególna staranność oraz dbałość o słuszny interes obywatela, ponieważ stronami tego postępowania są najczęściej osoby, które, często z przyczyn od nich niezależnych, nie radzą sobie z codziennym funkcjonowaniem w społeczeństwie, dlatego wszelkie decyzje ich dotyczące muszą być wszechstronnie uzasadnione. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji szczegółowo określi stan drzwi, których wymiany domaga się skarżąca, przedstawi stan środków, którymi dysponuje oraz sposoby ich wydatkowania, oceni sytuację życiową skarżącej i dopiero w oparciu o tak poczynione ustalenia wyda decyzję co do wniosku skarżącej z dnia 12 marca 2013r., szczegółowo i wyczerpująco uzasadniając swoje rozstrzygnięcie.