II SA/Ol 922/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym : Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 kwietnia 2006r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. C. Z. wystąpiła w dniu 20 września 2004r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie karnym w D. Na poparcie swoich twierdzeń wnioskodawczyni przedstawiła m.in. zeznania dwóch świadków. Decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]"grudnia 2004r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 4 ust. l pkt l lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2002r. Nr 42, póz. 371 ze zm.) odmówił C. Z. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie karnym w D. W motywach uzasadnienia organ podał, że przedstawione przez wnioskodawczynię oświadczenia świadków: W. Z. oraz B. W. w ocenie organu nie stanowią wiarygodnego dowodu w tej sprawie, bowiem wymienione osoby nie posiadają uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie karnym w D. Wobec powyższego w sprawie nie ma zastosowania art. 4 ust. l pkt l lit. b ustawy o kombatantach, w myśl którego represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła C. Z. wskazując, iż przedstawieni przez nią świadkowie dokładnie ją znali oraz jej rodzinę, gdyż mieszkali w sąsiedztwie. Widzieli jak była wraz z rodziną zabierana przez wojsko i wywieziona do obozu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]"października 2005r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § l pkt l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2000r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: kpa) oraz art. 4 ust. l pkt l lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. z 2002r. Dz. U. Nr 42, poz. 371, ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]"grudnia 2004r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wskazano, iż zainteresowana podawała, iż po wysiedleniu rodziny z miejscowości W. przebywała w listopadzie 1942r. w obozie przesiedleńczym w D. i na powyższą okoliczność przedstawiła oświadczenia dwóch świadków. Jednakże w ocenie organu krótkie i lakoniczne oświadczenia świadków, którzy potwierdzili fakt wysiedlenia strony oraz osadzenia w obozie w D. nie stanowią wiarygodnego dowodu wobec faktu, iż sami świadkowie nie byli wysiedleni i nie przebywali w tym obozie. Przeprowadzony w sprawie dowód w postaci przesłuchania świadka B. W., który potwierdził, że był jedynie świadkiem wysiedlenia rodziny, zaś o fakcie pobytu strony w obozie w D. dowiedział się później, nie daje dostatecznych podstaw do uznania pobytu wnioskodawczyni w obozie w D. za udowodniony. Na po wyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie złożyła C. Z. wnosząc ojej uchylenie. Argumentowała w skardze, że jesienią 1942r. jej rodzina wraz z dwoma innymi rodzinami tj. W. G. i W. O. została wysiedlona z miejscowości W. i osadzona w obozie w D. Po dwóch tygodniach rodziny zostały rozdysponowane do różnych miejsc w celu świadczenia pracy przymusowej. Podniosła, iż chciałaby wskazać jeszcze jednego świadka - J. K. zd. K. lecz jedynym problemem jest ustalenie adresu jej zamieszkania. Zarzuciła, iż będąc w Urzędzie Ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. mogła wiele spraw wyjaśnić, jednakże urzędnik - Pan W. nie chciał z nią rozmawiać. Do skargi dołączyła dwie kserokopie zaświadczeń o uprawnieniach J. A. i S. G. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując dotychczas zajmowane stanowisko, wniósł o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm). Dodatkowo wyjaśnił, że wartość dowodowa dowodu pośredniego, jakim jest zeznanie świadka wyłącznie ze słyszenia, jest mniejsza niż wartość dowodu bezpośredniego tj. świadka z widzenia. Poza tym organ powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 23 listopada 2004r. ( sygn. akt II SA/Bk 636/04), w którym wskazano, że dowody z zeznań świadków dotyczące zdarzeń sprzed 60-iu lat mają ograniczoną wartość dowodową zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków, a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta. W wyznaczonym przez Sąd terminie strona skarżąca nie sprzeciwiła się rozpoznaniu jej sprawy w trybie uproszczonym - art. 119 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone akty administracyjne m.in. decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm). Wzruszenie decyzji może nastąpić w razie, gdy kontrola wykaże, że narusza ona przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § l w zw. z art. 145 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W niniejszej sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, gdyż stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony. Kwestią sporną jest okoliczność, czy C. Z. wraz z rodziną przebywała w obozie przesiedleńczym w D. w listopadzie 1942r., co uprawniałoby ją do uzyskania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. l pkt l lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. z 2002r. Dz. U. Nr 42, póz. 371, ze zm.). Przepis ten stanowi podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są również okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Jednym z miejsc odosobnienia, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie stosownie do § 5 pkt l lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, póz. 1154, ze zm.) był przejściowy obóz policji bezpieczeństwa (obóz internowania) w D. Rozpoznając niniejszą sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązany był zatem ustalić - w sposób nie budzący wątpliwości - istnienie po stronie skarżącej faktu określonego w tym przepisie, bądź też bezspornie taką możliwość wykluczyć. Orzekając w przedmiotowej sprawie organ uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 4 ust. l pkt l lit. b powołanej ustawy, co stanowiło podstawę do wydania decyzji orzekającej o odmowie przyznania C. Z. uprawnień kombatanckich. W ocenie Sądu kwestia osadzenia rodziny skarżącej w obozie hitlerowskim w D. nie została należycie wyjaśniona, zaś samo postępowanie przeprowadzone w tej sprawie zostało z naruszeniem art. 7, art. 10 § l, art. 75 § l i art. 77 § l ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, póz. 1071, ze zm) zwanej dalej: Kpa. Przede wszystkim organ orzekający w sprawie nie podjął wszelkich działań w celu jednoznacznego wyjaśnienia faktu pobytu rodziny skarżącej w obozie w D. Z powiązania przepisów art. 7 i art. 77 Kpa wynika bezwzględnie, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2006r. sygn. akt II OSK 53/05, niepublikowany), co oznacza, iż w toku prowadzonego postępowania dowodowego organ nie może pełnić jedynie roli nadzorującej, nie może jedynie kontrolować przedstawionych przez stronę dowodów lecz także winien podejmować działania z własnej inicjatywy w celu jednoznacznego wyjaśnienia stany faktycznego sprawy. Stanowisko powyższe w pełni podziela Sąd w niniejszej sprawie. Wprawdzie organ przesłuchał jednego ze wskazanych przez skarżącą świadków -B. W. (przesłuchanie drugiego ze świadków nie było możliwe z uwagi na jego śmierć) i stwierdził, że w jego ocenie zeznania te nie są wystarczające do uznania, iż skarżąca wraz z rodziną przebywała w listopadzie 1942r. w obozie w D., jednakże mimo przeprowadzenia takiego dowodu nie poinformował skarżącej o możliwości zapoznania się z zebranymi w sprawie materiałami, czym uniemożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów w sprawie i ewentualnego przedstawienia innych dowodów, czym naruszono art. 10 § l Kpa. Organ nie wystąpił także z urzędu do Archiwum Państwowego "[...]" Oddział w M. o potwierdzenie faktu pobytu rodziny skarżącej w obozie. W tym stanie sprawy stwierdzenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów ł Osób Represjonowanych, że sama okoliczność potwierdzająca wywiezienie rodziny skarżącej (rodziny A.) w listopadzie 1942r. ze wsi W. wraz z dwoma innymi rodzinami - O. i G. - jest niewystarczającą przesłanką do stwierdzenia, iż skarżąca przebywała w obozie w D., wobec nie wykorzystania wszelkich możliwości dowodowych, jest przedwczesne. W sprawie wobec braku przekonujących (zdaniem organu) dowodów na potwierdzenie pobytu w obozie, obowiązkiem organu było podjęcie wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu strawy po myśli art. 7, art. 77 § l i art. 80 Kpa. W tym celu wobec podnoszonych przez skarżącą problemów z ustaleniem dokładnego miejsca pobytu jednego ze świadków - J. K. zd. K., która według oświadczenia C. Z., uzyskała status kombatanta z tytułu pobytu w obozie w D. i razem z nią przebywała w tym obozie, należało przesłuchać tego świadka na powyższą okoliczność, skoro osoba ta figuruje w ewidencji organu jako osoba posiadająca status kombatanta. Nadto organ w celu potwierdzenia okoliczności pobytu skarżącej wraz z rodziną w listopadzie 1942r. w obozie w D. mógł zwrócić się m. in. do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowego, bądź też innych jednostek, które mogą w swoich zasobach posiadać informacje o losach wysiedlonych rodzin z miejscowości W. lub też o osobach przebywających w obozie w D. W tym miejscu przypomnieć bowiem należy, iż z treści art. 7 i art. 77 § l Kpa wynika, bezwzględny obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Skoro w niniejszej sprawie organ orzekający nie podjął wszelkich czynności mających na celu usunięcie istniejących wątpliwości, to okoliczność powyższa uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji, jako wydanej z naruszeniem przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy nie poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego, narusza powołane wyżej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 10, art. 77 § l i art. 80 Kpa. Dopiero w oparciu o prawidłowo zebrany, z zachowaniem prawa strony do czynnego udziału w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym, i kompletny materiał dowodowy organ rozstrzygnie o ewentualnym istnieniu w sprawie przesłanki przewidzianej w art. 4 ust. l pkt l lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz przedstawi argumenty i przesłanki podjętej decyzji stosownie do art. 107 § 3 Kpa. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych . Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 tej ustawy.