II SA/Ol 923/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na rozprawie sprawy ze skargi E.S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiesić postępowanie sądowe. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Decyzją z dnia 27 listopada 2012 r., Prezydent E. przyznał E.S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym matką, od dnia 12 listopada 2012 r. na czas nieokreślony. Następnie, decyzją z dnia 23 lipca 2013 r., organ pierwszej instancji na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), odmówił przyznania E.S. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym matką, z uwagi na niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki. Decyzją z dnia 26 sierpnia 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w pełni stanowisko tego organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, nazwanej odwołaniem, E.S. podniosła, że mimo, iż w 2012 r. proponowano jej pracę, nie podjęła jej, gdyż nie pozwalał na to stan zdrowia jej matki. Powyższe, zdaniem skarżącej, należy uznać za "rezygnację" z pracy zarobkowej. Podniosła, że w dacie wejścia w życie znowelizowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych opiekowała się matką, co było potwierdzone decyzją organu pierwszej instancji z dnia 27 listopada 2012 r. Wobec tego, odmowa przyznania spornego świadczenia narusza zasadę ochrony praw nabytych. Wyjaśniła ponadto, że wcześniej opiekowała się cierpiącym na chorobę Alzheimera ojcem i z tego tytułu otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne, wobec czego nie było potrzeby informowania organu pierwszej instancji, że opiekuje się jednocześnie chorą matką. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, względnie o zawieszenie postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wskazać należy, że praktyka sądowa opowiada się za szerokim interpretowaniem użytego w tym przepisie pojęcia "rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania" wychodząc poza tradycyjne rozumienie prejudycjalności postępowania (zob. B. Dauter, B.Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005, str. 302 i n). Ekonomika procesowa, a także względy sprawiedliwości mogą przemawiać za potrzebą zawieszenia postępowania z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego skarżonym aktem, jak i przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione zainicjowaniem przed Trybunałem Konstytucyjnym dwóch postępowań. Pierwsze - to zainicjowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich wnioskiem z dnia 24 czerwca 2013 r. postępowania o zbadanie zgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych, wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygnaturą K 27/13. Drugie - to postępowanie z wniosku Grupy Posłów na Sejm z dnia 26 lipca 2013 r. o zbadanie zgodności: - przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucji RP, w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia, czym naruszone zostały zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasada sprawiedliwości społecznej oraz zasada równości wobec prawa i obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji; - przepisów art. 16a ust. 2, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym jej ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygnaturą K 38/13. Wskazać należy, że od 1 stycznia 2013 r. ustawa zmieniająca ustawę o świadczeniach rodzinnych w odmienny sposób uregulowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadziła nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle dodanego tą nowelą art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie zaś z dodanym art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Możliwość otrzymania tego nowego świadczenia uzależniona została od spełnienia kryterium dochodowego W ocenie Rzecznika na skutek zmian w ustawie świadczeniowej, dotyczących w szczególności modyfikacji warunków nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, doszło do ingerencji w prawa nabyte z decyzji administracyjnej, a także do naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez to państwo prawa. Zakwestionowany przepis art. 11 ust 1 ustawy zmieniającej wprowadził co prawda okres przejściowy, uprawniający osoby dotychczas otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne do otrzymywania przedmiotowego świadczenia przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli do 30 czerwca 2013 r., a ponadto zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej decyzje wydane na podstawie przepisów dotychczasowych w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostają w mocy do 30 czerwca 2013 r., czyli na okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy i po upływie tego okresu z mocy prawa przestają obowiązywać, to jednak ustanowienie powyższej regulacji nie może być uznane za wystarczający argument, przemawiający za jej konstytucyjnością. Ustawodawca odebrał bowiem znacznej grupie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawo do tego świadczenia, otrzymywanego dotychczas na podstawie decyzji administracyjnej na czas nieokreślony na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie tych uregulowań ustawodawca wkroczył zatem w prawomocne decyzje administracyjne, na podstawie których osoby otrzymały prawo do pobierania świadczeń pielęgnacyjnych. Rzecznik słusznie dostrzegł, że osoby pobierające świadczenia pielęgnacyjne w zaufaniu do państwa i tworzonego przezeń prawa podjęły ważne decyzje życiowe i rodzinne, dotyczące przerwania zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym, wymagającym osobistej i bezpośredniej pielęgnacji, polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Osoby takie miały zatem prawo oczekiwać ciągłości przyznanego decyzją administracyjną świadczenia. Z tego względu nie można uznać, że kwestionowana regulacja służy konstytucyjnym wartościom, jakimi są opieka nad osobami niepełnosprawnymi oraz ochrona i opieka nad rodziną. Z kolei we wniosku Grupy Posłów na Sejm podkreślono, że wprowadzenie cezury wiekowej w odniesieniu do daty powstania niepełnosprawności w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych pozbawiło uprawnienia do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podmioty sprawujące opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu dwudziestego piątego roku życia. Wprawdzie w uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej wskazano, iż podmioty, które zostały wyłączone z kręgu osób uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, zostały wyposażone w prawo do ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy, to zapewnienia te należy traktować z dużą dozą ostrożności. Analiza przepisów regulujących zasady i warunki przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego ujawnia, że uprawnione są do niego tylko osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca wprowadza również dodatkowy wymóg w postaci tzw. kryterium dochodowego. Odnotowania również wymaga, iż nawet w przypadku uzyskania uprawnienia do otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego jego wysokość jest niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazane powyżej kwestie mają znaczenie także dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, gdyż, jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które wygasło z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny opisanych wyżej wniosków o stwierdzenie zgodności z Konstytucją zarówno przepisów zmieniających, jak i nowych regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, może mieć wpływ na sytuację prawną skarżącej. Z tego względu, Sąd uznał za zasadne zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania orzeczeń przez Trybunał Konstytucyjny. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.