II SA/Ol 924/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Referendarz sądowy Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. W.S., skarżąc decyzję o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz wskazanego imiennie adwokata. Podał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe; został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; "uległ wypadkowi w 2009 r., utrzymuje go rodzina w zakresie niezbędnym do życia i zapewnia podstawowe elementy do przeżycia, bez środków finansowych." Nie posiada majątku, w tym oszczędności. Jedynym jego dochodem jest zasiłek z MOPS w miesięcznej wysokości 520 zł, który wystarcza jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Podkreślił, iż jego roszczenie powstało w związku z nagłymi i nieprzewidzianymi okolicznościami, w związku z czym nie mógł wcześniej przewidzieć i zaplanować kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw. W konkluzji stwierdził, iż bez uszczerbku dla swojego utrzymania nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i nie stać go na adwokata dla opracowania pism procesowych i zastępstwa w toku procesu. Ze względu na potrzebę uszczegółowienia podanych informacji i ich weryfikacji, wnioskodawca został wezwany do złożenia: (1) pisma wskazującego: (a) konkretnie, kto, w jakim wymiarze i od kiedy zapewnia mu środki do życia, (b) czy osoby te mogą udzielić mu pomocy w postaci pokrycia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a jeśli nie, to dlaczego, (c) czy korzysta z form pomocy społecznej innych niż zasiłek dla opiekuna, a jeśli tak, to jakich ostatnio, (d) tytuł prawny do lokalu stanowiącego miejsce jego zamieszkania, (e) ewentualne osoby, które też w nim mieszkają, a ponadto dostarczenia: (2) kopii dowodów opłacenia w sierpniu br. należności związanych z mieszkaniem, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy oraz (4) kopii dowodu wypłaty zasiłku w sierpniu br. Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, iż: "1 - Nie posiada żadnych kont w banku (...) 2 - Nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z nikim 3 - nie posiada żadnej własności 4- otrzymuje 520 zł jako świadczenie opiekuńcze i żadne inne 5 - utrzymuje rodzina (była żona "[...]") w zakresie niezbędnym do życia zapełnia podstawowe elementy do przeżycia, bez środków finansowych w gotówce 6 - wniosek został wypełniony z pomocą osób życzliwych. 7 - mieszkanie opłaca wyłącznie matka 8 - nikt z osób najbliższych nie jest w stanie opłacić mi adwokata bo ich na to nie stać i zwłaszcza iż one nie prowadzą ww sprawy". Załączone zostało zaświadczenie o tym iż skarżący "otrzymuje z Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w "[...]" zasiłek dla opiekuna (....) w kwocie 520 zł." W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami, w skrócie: p.p.s.a.) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249 a p.p.s.a. Tym samym rozstrzygnięcie zgłoszonego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa więc na wnioskodawcy. Winien on zatem przedstawić w sposób wiarygodny okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien mianowicie z należytą starannością wypełnić treść wezwania. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny oceniane jest jako niewykazanie w sposób dostateczny, aby w sprawie zachodziły przesłanki przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt I FZ 317/15; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z sytuacją tego rodzaju mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Według informacji podanych w uzasadnieniu wniosku, skarżący uległ wypadkowi w 2009 r., został zaliczony do umiarkowanej grupy niepełnosprawności i jest na utrzymaniu rodziny. Uściślenia wymagało, czy już od czasu wypadku skarżący jest zdany na pomoc osób trzecich, jaki jest w niej udział każdej z nich i jaki łączy ich stopień pokrewieństwa (pkt 1 a wezwania). W odpowiedzi na pytanie, kto, w jakim wymiarze i od kiedy zapewnia mu środki do życia, skarżący powtórzył jedynie, iż pomoc udzielana jest "w zakresie niezbędnym do przeżycia (...), bez środków finansowych" i jako jedyną osobę, która mu jej udziela wskazał swoją byłą żonę, nie komentując choć pokrótce tej osobliwej przecież sytuacji. Spośród rodziny mowa jest tylko o matce, jako tej która "opłaca mieszkanie". Trzymając się ściśle tego, iż skarżący nie wskazał osób mieszkających z nim tym mieszkaniu (pkt 1 e wezwania), należałoby przyjąć, iż chociaż jego matka prowadzi gospodarstwo domowe w innym miejscu, stać ją na utrzymywanie lokalu przeznaczonego specjalnie dla niego. W każdym bądź razie skarżący nie podał, na jakiej podstawie jest uprawniony do korzystania z mieszkania (pkt 1 d wezwania). Milczeniem pominięte zostało również zrozumiałe żądanie dostarczenia dowodów opłacenia należności mieszkaniowych (pkt 2 wezwania). Powyższe kwestie mają tym czasem kluczowe znaczenie choćby przy weryfikacji twierdzenia skarżącego o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. Przyjmuje się bowiem, że jeśli strona w czasie zamieszkiwania u rodziny jest przez nią utrzymywana - oznacza to pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z tymi członkami rodziny (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 275/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnotowania wymaga też, iż w dostarczonym zaświadczeniu brak jest stwierdzenia, iż zasiłek, jaki otrzymuje skarżący, wypłacany jest w kasie MOPS, czyli nie stanowi dowodu wypłaty, jakiego domagano się w razie nieprzelewania go na rachunek bankowy (pkt 4 wezwania). Wyszczególnione zaniechania stoją na przeszkodzie stwierdzeniu ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się na marginesie do podniesionego w odpowiedzi na wezwanie argumentu o potrzebie uzyskania pomocy profesjonalnego prawnika ze względu na zawiłość sprawy, należy wyjaśnić, iż jego udział jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest w niniejszym postępowaniu związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), co oznacza, że dokona całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. W razie uzasadnionej potrzeby jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Postanowienie niniejsze wydane zostało w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.