II SA/Ol 945/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.N. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia adwokata. A.N., której skarga na decyzję w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego została oddalona, zwróciła się we wniosku z dnia 28 stycznia 2011 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 28-30 akt). W jego uzasadnieniu podniosła, iż brak jej własnych dochodów. Jest osobą chorą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, bez prawa do zasiłku. Podała nazwy i ilość kupowanych leków oraz cenę jednego z nich. Stwierdziła, iż jest uzależniona od męża, który jest osobą apodyktyczną. Wskazała, iż jego dochody wynoszą " 1600,-", córka zaś jest na zasiłku, który "od stycznia jest pomniejszony". Koszty utrzymania domu i rodziny po Nowym Roku wzrosły. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej oraz zasiłku dla bezrobotnych pobieranego przez jej córkę. Razem ich wartości brutto wynoszą 2060. Majątek to niewykończony dom o pow. 90 m2, w którym "trwa remont" oraz "samochód używany, stary na wyłączność męża". Do wniosku załączona został paragon z apteki i kopia karty informacyjna leczenia szpitalnego (k. 31 i 32). Skarżąca została zobowiązana do przedłożenia: (1) oświadczenia podającego zakres i koszt remontu domu oraz uśrednioną miesięczną wysokość pozostałych wydatków; (2) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu ostatnich trzech miesięcy (wskazano, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); (3) dowodów ostatnich wypłat wynagrodzenia za pracę i zasiłku dla bezrobotnych (w przypadku, gdy należności te nie wpływają na rachunek bankowy). W reakcji na wezwanie do Sądu wpłynęły: dwa zaświadczenia z urzędu pracy (k. 39 i 40), faktura z apteki (k. 41), kopia recepty (k. 46), paragon z apteki, dwa zaświadczenia o zatrudnieniach i wysokościach wynagrodzeń (k. 47), oświadczenie skarżącej o tym, iż "nie posiada(-) żadnego konta w banku" (k. 45) oraz o wysokości poniesionych w lutym 2011 r. wydatków na węgiel, energię, wodę, gaz, żywność, leki, wywóz śmieci, podatek od nieruchomości, utrzymanie samochodu, polisę męża i telefon stacjonarny (k. 52). Według tych dokumentów, suma wyszczególnionych wydatków to 3465,85 zł, dochody brutto męża skarżącej wyniosły w styczniu 2011 r. 2585 zł, a zasiłek dla bezrobotnych został w tym czasie wypłacony w kwocie 462,38 zł. W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Ponieważ strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych [art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.);w skrócie: p.p.s.a.], zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa zatem na wnioskodawcy. Winien on więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jedynym instrumentem pozwalającym na ich weryfikację jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić mu należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyli uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem sądu (referendarza sądowego), wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Nieuzupełnienie natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zakreślonym przez sąd należy ocenić jako niewykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (z uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2008 r., sygn. akt II OZ 891/08 - publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Skarżąca, mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, zaniechała podania zakresu i kosztów trwającego remontu oraz pominęła milczeniem to, czy jej mąż oraz córka posiadają rachunki bankowe (przedstawione zaświadczenia nie dokumentują sposobu dokonywania wypłat). Uznając, iż brak żądanych informacji uniemożliwia podjęcie niepozostawiającego wątpliwości rozstrzygnięcia w kwestii oceny sytuacji materialnej skarżącej, postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.