II SA/Ol 949/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi I.D. na zarządzenie Wójta Gminy z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie unieważnienia konkursu na kandydata na stanowisko Dyrektora Szkoły Podstawowej w "[...]" postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi I.D. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniosła, iż jej dochody są niewystarczające na pokrycie kosztów sądowych, a jej rozeznanie w sprawach sądowych oraz przepisach prawa jest niewystarczające do samodzielnego stawania przed sądem jako strona. Z zawartego we wniosku oświadczenia wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącą jej mąż i troje dzieci (21, 18, 10 l.); majątek rodziny stanowią dwa domy o pow. 100 i 67 m2 (mniejszy jest niezamieszkały i znajduje się w R.) oraz nieruchomość rolna o pow. 4,12 ha, a suma miesięcznych dochodów brutto, z tytułu zatrudnienia skarżącej i renty jej męża, wynosi 3339 zł. Skarżąca wskazała, iż z uwagi na to, że od 1 września przebywa na zwolnieniu lekarskim, jej dochody są niższe. W listopadzie otrzymała wynagrodzenie i zasiłek chorobowy w łącznej kwocie 1700 zł. Podstawą rozpatrzenia wniosku jest art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.). Stanowi on, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II FZ 537/10, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dane przedstawione przez skarżącą nie przekonują, by znajdowała się ona w szczególnej sytuacji. Należy mieć na względzie, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko aktualną sytuację dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stan majątkowy. Pojęcie to oznacza nie tylko zasób gotówki, lecz również wartość majątku ruchomego i nieruchomego. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt I GZ 218/10, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Teza ta niewątpliwie odnosi się do sytuacji, w której skarżąca, prócz tego iż uzyskuje wraz z mężem stałe dochody, jest nie tylko właścicielem gruntu rolnego i domu zaspokajającego potrzeby mieszkaniowe jej rodziny, lecz również "niezamieszkałego domu w R.". Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Ze względu na argumentację wniosku o ustanowienie adwokata, godzi się na marginesie wyjaśnić skarżącej, iż niepotrzebnie obawia się, że bez udziału adwokata jej interes nie będzie należycie chroniony. Reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje bowiem realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania zakończonego zaskarżonym aktem administracyjnym. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.)