II SA/Ol 952/11

Dnia 13 grudnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2011 roku sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 13 czerwca 2011 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. odmówił G.P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem S.P. Organ pierwszej instancji wywiódł bowiem, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. decyzją z dnia 18 lipca 2011 r. uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zarzuciło organowi pierwszej instancji, że nie zbadał istnienia w sprawie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy. Wobec tego zobowiązało organ I instancji do ustalenia czy i w jakim okresie wnioskodawczyni była zatrudniona lub wykonywała inną pracę zarobkową oraz czy i ewentualnie w jakim terminie zrezygnowała z tego zatrudnienia. Ponadto Kolegium uznało za niezbędne ustalenie, od kiedy wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad mężem. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. decyzją z dnia 8 września 2011 r. ponownie odmówił G.P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu decyzji podał, że wnioskodawczyni pracowała w latach 1994 – 1995, następnie była zarejestrowana w Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna i pobierała zasiłek dla bezrobotnych do września 1996 r. W okresie od dnia 8 maja 2002 r. do dnia 20 czerwca 2002 r. pracowała na umowę zlecenie jako rachmistrz spisowy, a następnie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do świadczeń. Organ pierwszej instancji, na podstawie pisma pracownika socjalnego z dnia 6 września 2011 r., ustalił, że S.P. od 1995 r. choruje na "[...]", porusza się wyłącznie na wózku inwalidzkim i wymaga całodobowej opieki osoby trzeciej, gdyż nie jest w stanie samodzielnie wykonywać jakichkolwiek czynności związanych z codzienną pielęgnacją. W związku z pogarszającym się stanem zdrowia męża, wnioskodawczyni nie może podjąć jakiejkolwiek pracy, osobiście bowiem sprawuje opiekę pielęgnacyjną przy mężu i nie może liczyć na pomoc sąsiadów i najbliższych. W tych okolicznościach faktycznych, Kierownik GOPS stwierdził, że bezspornie strona sprawuje opiekę nad mężem, który jej bezwzględnie potrzebuje. Wskazał jednocześnie, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż osoba wymagająca opieki w pozostaje związku małżeńskim. Wyjaśnił ponadto, że wprawdzie decyzją z dnia 27 stycznia 2010 r. przyznał wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem do dnia 31 maja 2011 r., jednakże obecnie powrócił do pierwotnej wykładni powołanego wyżej przepisu. Stwierdził, że skoro ustawodawca nie podjął działań zmierzających do zmiany tego przepisu, to jego wolą jest wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji G.P. podniosła, że nie podejmuje zatrudnienia, gdyż musi opiekować się mężem. Z uwagi na stan zdrowia mąż wymaga pomocy osób trzecich, a nikt poza odwołującą się nie może opiekować się nim. Decyzją z dnia 10 października 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że nie można przyjąć, że odwołująca się zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego bezsporne było, że G.P. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy, gdyż nie pracowała od 1995 r., zaś pierwsze orzeczenie o ustaleniu, że jej mąż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji wydane zostało przez Lekarza Orzecznika ZUS dnia 20 czerwca 2005 r. - na okres od czerwca 2005 r. do czerwca 2008 r. Kolegium wywiodło, że osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego powinna pozostawać "osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", co należy odnieść do zakresu pracy, której uprawniony nie będzie wykonywał. Zakres ten wynika z definicji pojęć zatrudnienia i innej pracy zarobkowej zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego, "rezygnacja" z określonej w art. 3 pkt 22 pracy zarobkowej, oznacza rezygnację z pracy zarobkowej, polegającą na powstrzymaniu się od jej podejmowania, w przypadku gdy status zatrudnionego jeszcze nie został przez uprawnionego nabyty, rozwiązaniu stosunku prawnego lub powstrzymaniu się od aktywności mogącej przynieść kontynuację zatrudnienia. Kolegium stwierdziło ponadto, że zakres sprawowanej opieki odpowiada zwyczajnemu postępowaniu przyjętemu w normalnie funkcjonujących rodzinach, w których współmałżonkowie i dzieci pomagają w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnym członkom rodziny. Podkreśliło również, że nie można postrzegać świadczenia pielęgnacyjnego jako formy wynagradzania z tytułu sprawowania opieki nad najbliższym członkiem rodziny, wobec którego opieka i pomoc jest przede wszystkim obowiązkiem moralnym. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie brało pod uwagę negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i tę okoliczność pominęło w swoich rozważaniach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję G.P. podała, że jej mąż jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji, cierpi na "[...]". Nie porusza się samodzielnie i ze względu na swój stan zdrowia wymaga całodobowej opieki skarżącej. Podniosła, że z uwagi na powyższe nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej. Wywiodła, że sytuacja jej rodziny jest wyjątkowa i uzasadnia przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zarzuciła ponadto, że w takim samym stanie faktycznym organy administracji podjęły odmienne rozstrzygnięcia, gdyż decyzją GOPS z dnia 31 maja 2010 r. przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne, zaś zaskarżoną decyzją odmówiono przyznania tego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Przy czym wskazał, że dopiero do skargi zostało dołączone orzeczenie wskazujące, że od 6 lipca 1999 r. mąż skarżącej miał orzeczoną znaczną niepełnosprawność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje, w przypadku gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle tego przepisu istotne jest zatem, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozpoznając zatem niniejszą sprawę organy administracji zobligowane były do bezspornego ustalenia rzeczywistych przyczyn niepodejmowania przez skarżącą pracy zarobkowej. W zaskarżonej decyzji podkreślono natomiast jedynie, że skarżąca nie pracuje od 1995 r., zaś jej mąż został uznany za osobę niezdolną do samodzielniej egzystencji dopiero orzeczeniem z dnia 20 czerwca 2005 r. Pominięto jednak i nie oceniono okoliczności, że S.P. choruje na stwardnienie rozsiane, a od 6 lipca 1999 r. miał orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji powinien zatem wziąć pod uwagę rodzaj choroby, na którą cierpi mąż skarżącej. W piśmie pracownika socjalnego z dnia 6 września 2011 r. wskazano, że choroba ta postępuje. Z akt administracyjnych nie wynika jednoznacznie, od kiedy skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad mężem, tj. od kiedy stan zdrowia S.P. na tyle się pogorszył, że tylko żona może sprawować nad nim stałą opiekę. Wyjaśnić ponadto należy czy jest rzeczywiście skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować stałą opiekę nad niepełnosprawnym S.P. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na rozstrzygnięcie tej kwestii, gdyż w zasadzie wyłącznie w piśmie z dnia 6 września 2011 r. ogólnikowo podano, że skarżąca "nie może liczyć na pomoc sąsiadów i najbliższych" w sprawowaniu opieki nad mężem. Stosownie zaś do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wobec powyższego stwierdzić należy, że podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organy administracji, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., nie zgromadziły i nie oceniły wszystkich dowodów, nie ustaliły zatem jednoznacznie wszystkich okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, do czego na podstawie powołanych wyżej przepisów były zobligowane. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organ pierwszej instancji ustali czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą spowodowane jest koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem czy też ma inne podłoże oraz czy faktycznie wyłącznie skarżąca może sprawować tę opiekę, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.