II SA/Ol 956/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzje Wojewody z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. Nr "[...]" 2) uchyla decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. Nr "[...]" 3) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 - sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]" r., wydaną w wyniku wznowionego z urzędu postępowania, Prezydent Miasta orzekł o uchyleniu dwóch własnych decyzji ostatecznych, w tym decyzji z dnia "[...]" r. w sprawie uznania M. K. z dniem 30 czerwca 2004 r. za osobę bezrobotną uprawnioną do zasiłku od dnia 8 lipca 2004 r. i decyzji z dnia "[...]"r. w sprawie wstrzymania wypłaty tegoż zasiłku z dniem 30 grudnia 2004 r., oraz orzekł o odmowie uznania M. K. z dniem 30 czerwca 2004 r. za osobę bezrobotną. Z motywów tego rozstrzygnięcia wynikało, że w marcu 2006 r. organ powziął wiadomość, iż Skarżąca w dniu rejestracji w organie zatrudnienia, mającej miejsce w dniu 30 czerwca 2006 r., była właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych. Na podstawie informacji uzyskanej z Urzędu Gminy ustalono, że małż. M. i K. K. są współwłaścicielami w ½ części gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,4031 ha fizycznych i 2,0520 ha przeliczeniowych. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001, z późn. zm.) osoba będąca właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe nie może posiadać statusu osoby bezrobotnej. Argumentacja organu zatrudnienia sprowadzała się do stwierdzenia, że każdy właściciel zgodnie z przepisami art. 195 i nast. Kodeksu cywilnego jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, w jakim daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Nie jest on ograniczony we władaniu rzeczą wspólną tylko do swojej części. W ślad za tym powierzchnia całego gospodarstwa będzie podstawą weryfikacji spełnienia dla otrzymania statusu osoby bezrobotnej, a następnie zasiłku dla bezrobotnych. W następstwie powyższej decyzji tenże organ decyzją z dnia "[...]" r. nr "[...]" orzekł w stosunku do Skarżącej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 8 lipca 2004 r. do 29 grudnia 2004 r. w kwocie 2907,60 zł. W uzasadnieniu tej decyzji opisano stan faktyczny i prawny sprawy. Podniesiono także, iż w przedmiocie zwrotu zasiłku dla bezrobotnych, sprawę należy rozpatrzyć zgodnie z dyspozycją art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Mając na uwadze powołany przepis i przedstawione okoliczności faktyczne organ I instancji uznał, że Skarżąca nie mogła posiadać statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jednocześnie podkreślono, iż M. K., uprzedzona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, złożyła w karcie rejestracyjnej bezrobotnego oświadczenie, że nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowe, a także od dnia rejestracji nie informowała urzędu o posiadaniu nieruchomości rolnej. Od decyzji Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. M. K. wniosła odwołanie, zarzucając oparcie przedmiotowej decyzji na błędnej wykładni prawa materialnego, a polegającej na przyjęciu, że współwłaściciel jest właścicielem całości, a nie części ułamkowej przedmiotu współposiadania. W przekonaniu odwołującej się w jej przypadku nie było przeszkód do uzyskania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jako że nie posiada samoistnie nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Wojewoda nie uwzględnił odwołania i decyzją z dnia "[...]" r. nr "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, podzielając w całej rozciągłości przedstawioną w niej argumentację. Ponadto w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego poinformowano stronę o możliwości ubiegania się o rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie M. K. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że wraz z mężem są współwłaścicielami ½ części gospodarstwa rolnego, zaś współwłaścicielami pozostałej jego części są małżonkowie C. W związku z takim stanem rzeczy wraz z małżonkiem posiadają 1,026 ha przeliczeniowego nieruchomości rolnej, a jej udział wynosi 0,513 ha przeliczeniowego. Nadmieniła nadto, że z małżeństwem C dokonali podziału gruntu rolnego w taki sposób, że każde z małżeństw korzysta z wyodrębnionej połowy gruntów. Z tych względów, zdaniem Skarżącej, posiadana przez nią powierzchnia przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie stanowiła przeszkody w uzyskaniu zasiłku dla bezrobotnych. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda, wnosząc o jej oddalenie podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ stwierdził, iż Skarżąca posiada udział cząstkowy nieruchomości, ale nie nastąpiło zniesienie współwłasności. Cała powierzchnia gospodarstwa rolnego jest podstawą weryfikacji spełnienia warunków dla otrzymania statusu osoby bezrobotnej, niezależnie od tego czy gospodarstwo jest w posiadaniu skarżącej czy innej osoby i czy jest uprawiane czy nie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, sąd ten kontroluje zaskarżone decyzje pod względem ich zgodności z prawem, przy czym przy ocenie ich legalności sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Nadto na mocy art. 135 tej ustawy Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oznacza to, iż Sąd może i powinien usunąć z obrotu prawnego nie tylko akt administracyjny objęty skargą, ale też orzeczenia pozostające w takim związku z zaskarżonym aktem, iż ingerencja w dostrzeżone wadliwości istniejące w tych aktach jest w ocenie sądu niezbędna do końcowego załatwienia sprawy. Z analizy powyższych przepisów wynika, że ustawa wyposażyła sąd administracyjny w takie środki, które nakazują Sądowi reagować na wadliwe przejawy działań administracji "w granicach sprawy", jeśli jest to niezbędne dla osiągnięcia w ramach postępowania sądowego skutku końcowego jej załatwienia. Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą obciążenia M. K. obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a wcześniej pozbawienie jej w trybie nadzwyczajnym statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, było stwierdzenie, że skarżąca składała oświadczenie niezgodne z prawdą co do własności nieruchomości rolnej, a więc negatywnej przesłanki przyznania jej statusu osoby bezrobotnej wynikającej z przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001, ze zm.).Zgodnie z treścią tego przepisu status bezrobotnego może być przyznany osobie, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Organy zatrudnienia, w wyniku dokonanej wykładni wskazanej normy prawnej, prezentują pogląd, iż posiadanie przez Skarżącą udziału (w ramach wspólności małżeńskiej) ½ gospodarstwa rolnego o powierzchni o 2,0520 ha przeliczeniowych oznacza, że powinna być ona traktowana jak każdy właściciel gospodarstwa rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie podziela takiej wykładni. Nie budzi wątpliwości, że analizowany przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia nie odnosi się tylko do właścicieli, ale także do współwłaścicieli nieruchomości rolnej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie elementy definicji bezrobotnego należy oceniać według identycznych reguł zarówno w przypadku właściciela, jak współwłaściciela nieruchomości. Na ten aspekt spornego zagadnienia zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 692/06 (niepublikowany) uwzględniającym skargę kasacyjną Rzecznika Praw Obywatelskich, w sprawie o zbliżonym stanie faktycznym. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA przypomniał na czym polega istota współwłasności, kładąc nacisk, że "współwłasność w częściach ułamkowych jest taką własnością, przy której "prawo własności" (prawo, a nie rzecz) podzielone jest pomiędzy współwłaścicieli w formie udziałów. Zakres uprawnień, które przysługują każdemu ze współwłaścicieli z uwagi na wspólną rzecz, określa udział współwłaściciela. Udział jest natomiast miernikiem uprawnień, jakie przysługują współwłaścicielowi na podstawie prawa współwłasności. Dlatego nie można uznać, że tak samo jak właściciel nieruchomości rolnej o powierzchni co najmniej 2 hektarów przeliczeniowych z kręgu osób uprawnionych wyłączony jest także współwaściciel nieruchomości o identycznej powierzchni. Przypisanie współwaścicielowi całej powierzchni nieruchomości rolnej stawiałoby współwłaściciela w znacznie gorszej sytuacji niż właściciela. Na to zaś nie ma żadnych racjonalnych i prawnych podstaw". Przedstawiona powyżej argumentacja przemawia za uznaniem, że statusu bezrobotnego nie może uzyskać tylko współwłaściciel, którego udział we współwłasności nieruchomości rolnej odpowiadać będzie części nieruchomości o powierzchni co najmniej 2 ha przeliczeniowe. Innymi słowy, współwłaściciel podlegać może tym ograniczeniom tylko wtedy, gdy wielkość jego udziału odpowiadać będzie powierzchni nieruchomości, jaką ustawodawca ustanowił dla właściciciela. W rezultacie takiej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zasadnym staje się stwierdzenie, iż w przypadku M. K., której wielkość udziału w nieruchomości rolnej o powierzchni 2,0520 ha przeliczeniowych, nie przekracza 2 ha przeliczeniowych, nieuprawnionym było żądanie zwrotu zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 8 lipca 2004 r. do dnia 29 grudnia 2004 r. U podstaw tego żądania legła niewłaściwa interpretacja ustawowej definicji bezrobotnego w kontekście wielkości gospodarstwa rolnego stanowiącego współwłasność Skarżącej, która na skutek utraty miejsca pracy zarejestrowała się w urzędzie pracy uzyskując status osoby bezrobotnej uprawnionej do zasiłku dla bezrobotnych. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy zatrudnienia uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Z powodu błędnej wykładni prawa materialnego Wojewódzki Sąd Administracyjny z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Ponadto korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 135 powołanej ustawy, Sąd uchylił decyzję Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. Nr. Stosownie zaś do art.152 ustawy P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Oznacza to, iż decyzja ta nie wywołuje skutków prawnych, które wynikają z jej rozstrzygnięcia, od chwili wydania wyroku, mimo że wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.