II SA/Ol 956/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty inwestycyjnej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – M. M. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, iż ze wzglądu na niską opłacalność produkcji rolniczej nie będzie w stanie ponieść kosztów związanych ze sprawą. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. W skład jego majątku wchodzą dwa domy o powierzchni "[...]" i "[...]" o wartości odpowiednio "[...]" i "[...]", grunty rolne o powierzchni "[...]", lasy o powierzchni "[...]", budynki gospodarcze (obora, stodoła), inwentarz żywy ("[...]") i pojazdy mechaniczne (dwa ciągniki rolnicze o wartości "[...]" i "[...]", dwa samochody osobowe o wartości "[...]" i "[...]") oraz oszczędności w wysokości "[...]". W rubryce nr 10 skarżący wykazał "roczny dochód z gospodarstwa" w wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 wydatki: utrzymanie gospodarstwa – "[...]", utrzymanie własne – "[...]", utrzymanie syna na studiach – "[...]", koszty leczenia – "[...]", podatki i ubezpieczenia – "[...]". Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego jej wniosek, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Strony zobowiązane są bowiem co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego syna nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. W sytuacji, gdy skarżący posiada majątek o znacznych rozmiarach [dwa domy, nieruchomość rolną prawie "[...]"-krotnie większą niż średnie gospodarstwo rolne w Polsce, liczny inwentarz żywy, a przede wszystkim oszczędności w wysokości "[...]"] oraz osiąga dochód z tytułu działalności rolniczej, który przy jak podnosi niskiej opłacalności produkcji i kosztach utrzymania gospodarstwa w wysokości "[...]" wynosi jednak "[...]" rocznie, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi "[...]", czyli ponad "[...]"-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, trudno jest uznać go za osobę należącą do grona osób ubogich. W niniejszej sprawie, dzięki posiadanemu majątkowi, w szczególności oszczędnościom, których wysokość znacznie przekracza koszty postępowania w niniejszej sprawie i co do wykorzystania których na wskazany cel nie wskazał żadnych przeszkód, skarżący może zdobyć środki pieniężne potrzebne na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 2-osobowej rodziny. Na zakończenie zauważyć należy, że skarżący nie wypełnił prawidłowo rubryki nr 7.1. urzędowego formularza (7.1. "Nieruchomości", pozycje: "mieszkanie" i "nieruchomość rolna"). Mając jednak na uwadze sytuację materialną skarżącego i jego syna wykazaną w tym formularzu uznano, że w warunkach niniejszej sprawy względy ekonomiki procesowej uzasadniają merytoryczne rozpoznanie wniosku bez wzywania skarżącego do uzupełnienia przedmiotowego braku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.