II SA/Ol 970/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia zawiesić postępowanie sądowe. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium odwoławcze, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), przyznało D.S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, począwszy od dnia 1 marca 2010 r. do 30 kwietnia 2012r., a następnie przyznano skarżącej świadczenie od dnia 1 maja 2012 r. - bezterminowo. Pismem z dnia 1 lipca 2013 r. Kierownik MOPS poinformował D.S., że z dniem 1 lipca 2013 r. wygasła decyzja przyznająca jej świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony. W dniu 11 czerwca 2013 r. D.S. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania D.S. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o to prawo nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ wskazał, że wnioskodawczyni przed przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracowała zawodowo, gdyż ostatni okres zatrudnienia ustał z dniem 31 maja 1994 r., zaś później od 1 czerwca 1996 r. do 18 lutego 2008 r. pozostawała zarejestrowana jako bezrobotna z prawem lub bez prawa do zasiłku w urzędzie pracy do dnia, kiedy odmówiła podjęcia zatrudnienia. Organ stwierdził, że fakt wyrejestrowania z urzędu pracy nie jest rezygnacją z zatrudnienia. W odwołaniu od tej decyzji D.S. wskazała, że jej opieka nad mężem jest nadal konieczna, przy czym sprawuje ją od 1996 r., kiedy to mąż przeszedł trzecią operację kręgosłupa i jej pomoc jest mu niezbędna. Podkreśliła, że kilkakrotnie dostawała propozycje pracy lecz musiała odmówić ich podjęcia z uwagi na opiekę nad mężem i z tego powodu właśnie z dniem [...] 2008 r. została wyrejestrowana z urzędu pracy wobec braku gotowości do podjęcia zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości stanowisko, że odwołująca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Kolegium wskazało, że strona nie pracuje od czerwca 1994 r., natomiast niepełnosprawność małżonka datuje się od dnia 30 grudnia 1989 r., zaś ustalony stopnień niepełnosprawności od 23 marca 2010 r., a więc już w okresie pozostawania wnioskodawczyni bez pracy. Wyjaśniono także, że o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie decydowała okoliczność rezygnacji z zatrudnienia, ale przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, natomiast obecnie do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, która to rezygnacja w przypadku odwołującej się nie wystąpiła. W dniu 30 września 2013 r. D.S. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, podnosząc argumenty powołane w odwołaniu. Podkreśliła, że niepełnosprawność męża datuje się od 1988 r., zaś ona pracowała do 1994 r, wtedy też mąż przeszedł drugą operację kręgosłupa i potrzebował jej pomocy. W 1996 r. mąż przeszedł trzecią operację kręgosłupa, po której stan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, co wymagało konieczności zapewnienia mu stałej całodobowej opieki, którą sprawowała. Z tego też powodu w dniu 19 lutego 2008r. odmówiła podjęcia zaproponowanego zatrudnienia i została wyrejestrowana jako osoba bezrobotna. Skarżąca wyraziła niezrozumienie dla zajętego przez organy stanowiska. Wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane bezterminowo, a także była wtedy bez pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wskazać należy, iż praktyka sądowa opowiada się za szerokim interpretowaniem użytego w tym przepisie pojęcia "rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania" wychodząc poza tradycyjne rozumienie prejudycjalności postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2005, str. 302 i nst). Ekonomika procesowa, a także względy sprawiedliwości mogą przemawiać za potrzebą zawieszenia postępowania z punktu widzenia wystąpienia w przyszłości przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego skarżonym aktem, jak i przesłanek do wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione zainicjowaniem przed Trybunałem Konstytucyjnym, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 24 czerwca 2013 r., postępowania o zbadanie zgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r. poz. 1548) z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych, wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygnaturą K 27/13. Wskazać należy, że od 1 stycznia 2013 r. ustawa zmieniająca w odmienny sposób uregulowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wprowadziła nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle dodanego tą nowelą art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie zaś z dodanym art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielniej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Możliwość otrzymania tego nowego świadczenia uzależniona została od spełnienia kryterium dochodowego W ocenie Rzecznika na skutek zmian w ustawie świadczeniowej, dotyczących w szczególności modyfikacji warunków nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, doszło do ingerencji w prawa nabyte z decyzji administracyjnej, a także do naruszenia zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez to państwo prawa. Zakwestionowany przepis art. 11 ust 1 ustawy zmieniającej wprowadził co prawda okres przejściowy, uprawniający osoby dotychczas otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne do otrzymywania przedmiotowego świadczenia przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli do 30 czerwca 2013 r., a ponadto zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej decyzje wydane na podstawie przepisów dotychczasowych w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostają w mocy do 30 czerwca 2013 r., czyli na okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy i po upływie tego okresu z mocy prawa przestają obowiązywać, to jednak ustanowienie powyższej regulacji nie może być uznane za wystarczający argument, przemawiający za jej konstytucyjnością. Ustawodawca odebrał bowiem znacznej grupie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego prawo do tego świadczenia, otrzymywanego dotychczas na podstawie decyzji administracyjnej na czas nieokreślony na podstawie art. 17 ust. l w związku z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie tych uregulowań ustawodawca wkroczył zatem w prawomocne decyzje administracyjne, na podstawie których osoby otrzymały prawo do pobierania świadczeń pielęgnacyjnych. Rzecznik słusznie dostrzegł, że osoby pobierające świadczenia pielęgnacyjne w zaufaniu do państwa i tworzonego przezeń prawa podjęły ważne decyzje życiowe i rodzinne, dotyczące przerwania zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym, wymagającym osobistej i bezpośredniej pielęgnacji, polegającej na systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Osoby takie miały zatem prawo oczekiwać ciągłości przyznanego decyzją administracyjną świadczenia. Z tego względu nie można uznać, że kwestionowana regulacja służy konstytucyjnym wartościom, jakimi są opieka nad osobami niepełnosprawnymi oraz ochrona i opieka nad rodziną. Wskazana powyżej kwestia ma znaczenie także dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, gdyż skarżącej przyznane zostało decyzją ostateczną, na czas nieokreślony, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z Konstytucją, oznaczałoby, że sytuacja prawna skarżącej mogłaby ulec zmianie na korzyść. Z tego względu Sąd uznał za zasadne zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.