II SA/Ol 982/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. E.W., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu zawarł stwierdzenie, iż jest osobą bez pracy, w związku z czym nie ma dochodów już od kilku lat. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mieszka sam, nie ma dochodów, a jedynym jego majątkiem jest mieszkanie o powierzchni 37,8 m2, zajmowane przez żonę z dziećmi. Skarżący został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i żonę - z ostatnich dwóch miesięcy (zastrzeżono, iż nieposiadanie w tym czasie konta należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); 2) oświadczenia podającego informacje o: – wspólnym gospodarstwie domowym żony i dzieci (wskazano, iż należy wyszczególnić nazwiska i imiona oraz daty urodzenia, źródła dochodów i ich miesięczne wysokości netto, składniki majątku o wartości powyżej 3000 euro), – przeciętnej, miesięcznej wysokości poszczególnych, ponoszonych przez niego wydatków i źródłach pokrywania każdego z nich; 3) kopii dokumentu określającego tytuł prawny do korzystania z lokalu "[...]" (informacje zawarte we wniosku wskazują, iż nie jest to zadeklarowane w nim mieszkanie); 4) kopii dowodów uiszczenia w październiku br. wydatków związanych z obydwoma lokalami; 5) kopii polisy ubezpieczenia posiadanego samochodu (w rubryce 5 formularza wniosku skarżący nadmienił, iż jeździ po wydaniu prawa jazdy już kilka lat). Ostatniego dnia terminu skarżący nadał pismo, w którym stwierdził: "Proszę o uwzględnienie wiadomości które umieściłem w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przed wypełnieniem tegoż formularza zapoznałem się dokładnie z pouczeniem. Dane, które podałem są prawdziwe i podpisałem się pod nim własnoręcznie." "Od wielu lat jestem w separacji z żoną. Dzieci są w wieku 30 i 25 lat." Mając na uwadze powyższe stwierdzono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny [art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami), w skr.: p.p.s.a.]. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa zatem na wnioskodawcy. Winien on więc przedstawić w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinny i majątkowym. Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy dokumentów źródłowych (art. 255 p.p.s.a.). Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić mu należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyli jego uzupełnienie w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem sądu (referendarza sądowego), wystarczające do uznania przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W przeciwnym razie, wobec braku pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, uzasadniona staje się odmowa przyznania prawa pomocy. Pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie. Celem wystosowanego w niniejszej sprawie wezwania było ustalenie, w jaki sposób, mimo braku jakichkolwiek dochodów, czy też oszczędności, skarżący jest w stanie samodzielnie się utrzymywać. Nie złożył on jednak niezbędnego ku temu oświadczenia i dokumentów na jego poparcie, mimo pouczenia o negatywnych skutkach zaniechania w tym zakresie. Chociaż w tej sytuacji nie ma to znaczenia dla podejmowanego rozstrzygnięcia, należy zwrócić uwagę skarżącego na to, iż informacja o pozostawaniu w separacji nie powinna pozostawiać wątpliwości co do jej rodzaju. Prócz formalnej, orzekanej przez sąd, częstokroć występuje bowiem także tzw. faktyczna, która nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa oraz prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych nie zwalnia to małżonka z obowiązku udzielenia pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W takim przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Stwierdzając zatem, iż skarżący nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi prawnemu wykazania zasadności swego wniosku, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.