II SA/Ol 996/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłków celowych postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. J.W., skarżąc decyzję odmawiającą przyznania mu zasiłków celowych, wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie na jego rzecz adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, iż nie ma środków na dojazd do sądu i wynajęcie adwokata, "który będzie obeznany w tym urzędowym mataczeniu przeciw obywatelowi". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowi mieszkanie o pow. 51,20 m2 oraz działka o pow. 1600 m2, na której znajduje się "budynek w stanie surowym z rozpoczętą budową za czasów PRL-u i niedokończony", a jedynym dochodem jest zasiłek z tytułu opieki nad matką w kwocie 520 zł. Stałe wydatki to czynsz, wynoszący razem z należnością za wodę i ogrzewanie 477 zł oraz koszt ubezpieczenia mieszkania ("82,- zł. do 2017 roku"). 16 września 2016 r. skarżącemu doręczone zostało wezwanie do przedłożenia w terminie 7 dni: 1) dowodów opłacenia należności wiążących się z posiadaniem mieszkania i domu (z tytułu czynszu, podatku od nieruchomości, dostaw wody, gazu, energii elektrycznej i cieplnej, odbioru nieczystości stałych i płynnych) - za lipiec 2016 r.; 2) pisemnego oświadczenia – wyjaśniającego, czy mieszka wspólnie z matką; jeśli tak - to wskazującego wysokość jej miesięcznych dochodów netto i tytuły, z jakich pochodzą oraz jej stan majątkowy (posiadane nieruchomości, zasoby pieniężne i przedmioty wartościowe); jeśli nie - to wskazującego, czy może liczyć na jej pomoc w opłaceniu usługi adwokackiej w niniejszej sprawie, a jeśli nie - to dlaczego, – podającego pozostałe (inne niż określone w pierwszym punkcie wezwania) wydatki jego i matki (jeśli z nim mieszka) wraz z uśrednioną miesięczną wysokością poszczególnych ich rodzajów i źródłem pokrywania każdego z nich; 3) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez niego i matkę (jeśli z nim mieszka) - za okres od 1 lipca 2016 r. do dnia odbioru wezwania (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania w tym czasie konta należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy); 4) kopii dowodu ostatniego odbioru zasiłku dla opiekuna. Mimo, iż skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie dostarczył żadnego z żądanych dokumentów. Wobec powyższego stwierdza się, co następuje: Ponieważ z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 w skrócie: p.p.s.a.), skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosując odpowiednio art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., profesjonalnego pełnomocnika ustanawia się dla osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest ona obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1106/14; orzeczenia.nsa. gov.pl). To, iż chcąc skorzystać z prawa pomocy, skarżący winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków rodziny, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami, perswadował mu już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 21 grudnia 2010 r. (sygn. akt I OZ 966-969/10). Odnosząc się na marginesie do podniesionego w uzasadnieniu wniosku argumentu o potrzebie uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej, należy wyjaśnić, iż udział zawodowego pełnomocnika jest konieczny dopiero w razie potrzeby sporządzenia środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Do tego czasu udzielanie stronie pomocy prawnej nie warunkuje realizacji prawa do sądu. Wynika to z tego, iż sąd pierwszej instancji nie jest w niniejszym postępowaniu związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), co oznacza, że dokona całościowej oceny legalności postępowania administracyjnego. W razie uzasadnionej potrzeby jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.). Postanowienie niniejsze wydane zostało w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.