II SAB/Ol 113/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na bezczynność Starosty "[...]" w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi A.B. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Stwierdził, iż jest w tragicznej sytuacji finansowej. W wyniku wypadku on i jego żona utracili na trwałe zdrowie i możliwość wykonywania pracy zarobkowej, a tym samym poprawy sytuacji finansowej. Stałe miesięczne wydatki na czynsz wynoszą 381,17 zł, prąd - 91,54 zł, gaz - 100,93 zł, wodę - ok. 80 zł, leki (dla skarżącego i jego żony) - ok. 220 zł. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną; suma ich miesięcznych dochodów brutto z tytułu rent wynosi 2350,60 zł, a jedyny majątek to spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 60,75 m2. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, informacje przedstawione przez skarżącego nie przekonują, by znajdował się on w szczególnej sytuacji ekonomicznej. Wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych, sprowadzających się w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w niniejszej sprawie do wpisu od skargi w wysokości 100 zł, nie przekracza możliwości małżonków, którzy posiadają własne mieszkanie, dysponują niewysokimi, jednak stałymi świadczeniami rentowymi i nie są zmuszeni ponosić nadzwyczajnych wydatków. Argumentacja ta znana jest skarżącemu z uzasadnienia prawomocnego postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z 16 kwietnia br. o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 39/14. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.