II SAB/Ol 143/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. Ż. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 25 lutego 2015 r. sygn. akt II SAB/Ol 143/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. Ż. na bezczynność Rady Gminy M. w udostępnieniu informacji publicznej postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2015 r. (sygn. akt II SAB/Ol 143/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę R. Ż. na bezczynność Rady Gminy M. w udostępnieniu informacji publicznej. Pismem z dnia 30 stycznia 2015 r. (data nadania pocztowego) skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wskazanego wyżej rozstrzygnięcia tut. Sądu i jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w celu wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący w rubryce nr 4 pozostawił nieskreślone pozycje: zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego, ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, że od dnia 21 lipca 2014 r. nie pracuje i nie posiada obecnie stałego źródła dochodu. Zaznaczył, iż starał się znaleźć pracę, lecz bezskutecznie, z uwagi na zły stan zdrowia. Wskazał, iż jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przebywającą pod stałą opieką lekarską i wymagającą stałego przyjmowania leków, a nie stać go na samodzielne ich pokrywanie. Skarżący szczegółowo opisał swoje problemy zdrowotne. Dodał, iż wcześniej pożyczał od znajomych na leki, ale obecnie nie ma już jak pożyczać. Wskazał, iż mieszka u rodziców, którzy pomagają mu w zakupie żywności i leków, jednak nie może liczyć na nic więcej. Podniósł, że gdy jeszcze pracował zaciągnął kredyt na pokrycie zaległości w opłatach z ratą miesięczną w wysokości 461 zł, ale obecnie ma zaległości także w spłacie tego kredytu. Mimo, że pracował nie miał jak odłożyć jakichkolwiek pieniędzy, bowiem wszelkie środki przeznaczał na bieżące koszty i spłatę kredytów, a teraz jest zdany na pomoc rodziców. Nie posiada też żadnych dóbr, które mógłby spieniężyć na opłacenie kosztów postępowania ani nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy na ten cel. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, ojcem, bratem i bratanicą. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wykazał, że rodzice posiadają mieszkanie o powierzchni 43 m2 (dwa pokoje, kuchnia i łazienka), zaś ich dochody ze stosunku pracy wynoszą łącznie 3.330 zł brutto, co stanowi 2.479 zł netto. Natomiast dochód własny skarżącego z tytułu zasiłku dla bezrobotnych to kwota 610 zł brutto. Ponadto skarżący wskazał wydatki ponoszone przez rodziców (mieszkanie, prąd, gaz, TV, telefony, dojazdy do pracy, podatek, rata kredytu w wysokości 101 zł, zaciągniętego "na wymianę instalacji w domu") w łącznej kwocie 721 zł miesięcznie i dodał, że ojciec ponosi również wydatki szkolne bratanicy i kupuje do domu środki czystości. Za pozostałe pieniądze rodzice kupują wyżywienie dla całej rodziny. Skarżący dodał, iż brat także ma trudności ze znalezieniem pracy, gdyż wyszedł z zakładu karnego, a ponadto ciąży na nim zobowiązanie alimentacyjne. Oświadczył, że ani rodzice, ani brat nie posiadają rzeczy wartościowych, które można byłoby spieniężyć, jak również bratanica nie posiada żadnego majątku. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył kopie: zaświadczeń z urzędu pracy, zgodnie z którymi bratu nie przysługuje prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zaś on sam pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 100%; zaświadczeń pracodawców rodziców, które potwierdzają wysokość wykazanych we wniosku dochodów; naliczenia opłat za lokal mieszkalny od lipca 2014 r. oraz rozliczenia wodomierzy za pierwsze półrocze 2014 r.; terminarza spłaty pożyczki, zaciągniętej przez ojca (rata miesięczna - 101,13 zł); harmonogramu spłat pożyczki własnej (rata miesięczna - 458,74 zł) wraz z informacją mailową o powstaniu zadłużenia na rachunku tej pożyczki, które na dzień 14 stycznia 2015 r. wyniosło 461,42 zł; wyciągu z jego rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego za grudzień 2014 r.; orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz dokumentacji medycznej odnoszącej się do jego problemów zdrowotnych. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 143/14, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowiła dla skarżącego adwokata oraz odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, iż mając na uwadze to, jak kształtowała się i kształtuje obecnie sytuacja materialna skarżącego, należy uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kosztów postępowania związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, lecz jednocześnie jest w stanie zgromadzić środki niezbędne na pokrycie pozostałych kosztów postępowania, w tym w szczególności wymaganej obecnie opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł oraz w dalszej kolejności - wpisu od skargi kasacyjnej w tej samej kwocie. R. Ż. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, żądając jego zmiany w części odmawiającej zwolnienia go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy został błędnie oceniony. Ponadto wskazał, iż nastąpiła istotna zmiana w stanie faktycznym, bowiem jego ojciec został przeniesiony na pół etatu i jego pensja została obniżona o 50% w stosunku do wskazywanej dotychczas kwoty, o czym skarżący dowiedział się dopiero w marcu 2015 r. Pogorszeniu uległ także stan zdrowia skarżącego, który musi przyjmować nowe leki, przez co zwiększyły się wydatki na leczenie. Jednocześnie skarżący wskazał na zaległości w spłacie zaciągniętego kredytu oraz zadłużenie w opłatach mieszkaniowych. Odnosząc się do uiszczonego wcześniej wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, skarżący podniósł, iż wówczas miał od kogo pożyczyć pieniądze, natomiast obecnie pożyczył już na leki i rachunki od osób, na które mógł liczyć i nie ma skąd wziąć kolejnych pieniędzy. Dodał, iż nie kupują z rodziną odzieży, gdyż nie mogą sobie na to pozwolić, a pieniądze wydają tylko na artykuły podstawowej potrzeby. Do sprzeciwu skarżący dołączył kopię porozumienia dotyczącego warunków pracy i płacy, z którego wynika, iż od dnia 1 stycznia 2015 r. ojciec skarżącego pracuje na ½ etatu, uzyskując wynagrodzenie w wysokości 875 zł brutto miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 14 marca 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Dokonując oceny bieżącej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału aktowego skarżący prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe – razem z rodzicami, bratem oraz bratanicą. Źródłem dochodu rodziny są wynagrodzenia rodziców skarżącego z tytułu umowy o pracę oraz zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany przez skarżącego, który stosownie do obwieszczenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wysokości zasiłku dla bezrobotnych (M. P. z dnia 22 maja 2014 r.), od dnia 1 czerwca 2014 r. w przypadku przyznania po dniu 31 grudnia 2009 r., wynosi: a) 831,10 zł - w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku, b) 652,60 zł - w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku, co stanowi odpowiednio a) 717,30 zł netto i b) 572,87 zł netto. Zgodnie z przedłożonymi przez skarżącego dokumentami matka skarżącego uzyskuje dochód w wysokości 1650 zł brutto miesięcznie, natomiast wynagrodzenie ojca skarżącego do dnia 31 grudnia 2014 r. wynosiło 1680 zł brutto miesięcznie, zaś od dnia 1 stycznia 2015 r. – jak podał skarżący w złożonym sprzeciwie – jego ojciec pracuje na ½ etatu, uzyskując wynagrodzenie w wysokości 875 zł brutto miesięcznie, co potwierdza dołączona do sprzeciwu kserokopia porozumienia dotyczącego warunków pracy i płacy zawartego między ojcem skarżącego a jego pracodawcą. Jednocześnie skarżący zaznaczył, iż o zmianie umowy o pracę ojca dowiedział się dopiero w marcu 2015 r. Z kolei ponoszone przez rodzinę skarżącego miesięczne koszty utrzymania wynoszą łącznie 620 zł, na którą to kwotę składają się następujące wydatki: tv – 30 zł, telefony – 75 zł, gaz – 55 zł, podatek – 30 zł, koszty dojazdu do pracy – 140 zł, mieszkanie – 200 zł, prąd – 90 zł. Rodzina ponosi również koszty środków czystości, żywności, a także artykułów szkolnych dla bratanicy skarżącego. Spłacany jest też kredyt zaciągnięty na wymianę instalacji w domu, którego rata miesięczna wynosi 101 zł. Ponadto rodzice pomagają skarżącemu w zakupie leków, bowiem jak wynika z przedłożonej dokumentacji medycznej skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i wymaga stałej kontroli neurologa, kardiologa i psychiatry oraz regularnego przyjmowania leków. Skarżący spłaca również kredyt z ratą miesięczną ponad 400 zł, który zaciągnął na spłatę zaległości w opłatach mieszkaniowych w czasie, gdy jeszcze pracował. Jako jedyny majątek skarżący podał mieszkanie rodziców o powierzchni 43 m². W ocenie Sądu, powyższe okoliczności przedstawione przez skarżącego pozwalają na stwierdzenie, iż uiszczenie kosztów sądowych, jak również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przekraczają obecnie możliwości finansowe rodziny skarżącego. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, iż wysokość dochodów rodziny skarżącego uległa znacznemu zmniejszeniu wskutek obniżenia wynagrodzenia ojca skarżącego i mimo, iż w dalszym ciągu rodzina skarżącego uzyskuje stały, miesięczny dochód, na który składają się wynagrodzenia z tytułu umów o pracę rodziców skarżącego oraz zasiłek dla bezrobotnych otrzymywany przez wnioskodawcę, wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków uniemożliwia poczynienie stosownych oszczędności w celu dalszego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiotowej sprawie. Oprócz bowiem wskazanych we wniosku wydatków związanych z kosztami utrzymania na łączną kwotę 620 zł miesięcznie, rodzina skarżącego ponosi także inne niezbędne wydatki, jak żywność, leki, czy środki czystości, których wysokości co prawda nie podano, jednakże w przypadku pięcioosobowej rodziny niewątpliwie są one znaczne. Tym samym, nie budzi wątpliwości, iż sytuacja materialna skarżącego jest trudna i aktualnie nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zwłaszcza, iż jak wskazano w sprzeciwie uległ pogorszeniu stan zdrowia skarżącego, przez co wzrosły koszty leczenia, gdyż musi przyjmować nowe leki. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.