II SAB/Ol 22/14

Dnia 6 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2014 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu S.M. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Ol 22/14 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S.M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. w przedmiocie poprawnego wydawania i doręczania decyzji administracyjnych, na które służy środek zaskarżenia postanawia ustanowić dla skarżącego radcę prawnego. Po odrzuceniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 22/14 skargi S.M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E., skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W piśmie z dnia 25 marca 2014 r. zwrócił się o otrzymanie pomocy prawnej ze strony Kancelarii Radców Prawnych [...]. W formularzu PPF wnioskodawca wskazał, że otrzymuje rentę w wysokości 1220 zł netto, w skład jego majątku wchodzi mieszkanie w E. o pow. 49,2 m² oraz pustostany po działalności rzemieślniczej. Stwierdził, że posiadane przez niego nieruchomości w P. przy ul. [...] bezskutecznie próbował kilkanaście razy sprzedać. W rubryce 6 formularza, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wpisał żonę. Dalej jednak wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną mieszkającą w E., bowiem on mieszka na poddaszu użytkowym w P. przy ul. [...]. Do wniosku m.in. dołączono kserokopię: zestawienia średnich miesięcznych wydatków w 2013 r., pozwu rozwodowego, potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy skarżącego w P. przy ul. [...], decyzję w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r., nakazu płatniczego na łączne zobowiązanie pieniężne za 2014 r., obliczenia podatku przez organ rentowy za 2013 r., PIT-36 za 2012 r., informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2012, wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 1 lutego 2014 r., skierowania do sanatorium. Po wezwaniu skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w piśmie z dnia 14 kwietnia 2014 r. skarżący wskazał, że posiada konto w [...] jako konto osobiste i do prowadzenia działalności gospodarczej, a także posiada konto pomocnicze w [...], na którym jest około 84 zł zaległości. Żona natomiast posiada konto bankowe w [...], na które ZUS dokonuje przelewów świadczeń emerytalnych w wysokości około 1400 zł. Skarżący wyjaśnił również, że w roku 2009 r. zameldował się na pobyt czasowy w P., i w związku z tym opłaca jedynie połowę czynszu mieszkaniowego w wysokości 200 zł miesięcznie. Odnosząc się do kwestii comiesięcznych wydatków związanych z poddaszem użytkowym w P. i pustostanami po byłej działalności gospodarczej, a także spłatą kredytu, skarżący wyszczególnił wydatki na: wyżywienie (420 zł), leczenie, dojazdy, paliwo samochodowe (160-220 zł), telefony (45-50 zł), gaz butlowy (60-240 zł), opał-ogrzewanie (240-450 zł), kredyt (240 zł), ½ czynszu w SM (200 zł), rachunek bankowy (16 zł), ubezpieczenie (43 zł), artykuły biurowe (29 zł), opłaty pocztowe (25 zł), środki chemiczne i higieniczne (26 zł), wodę (25 zł), energię elektryczną (60-85 zł). W zależności od pory roku suma tych wydatków wynosi od 1349 do 2069 zł. Jednakże skarżący podniósł, że każdego miesiąca występują niedobory finansowe, w szczególności brakuje środków finansowych na opłacenie podatków od nieruchomości (zadłużenie na dzień 31 marca 2014 r. wynosi łącznie 7009 zł). Skarżący wyjaśnił, że jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1400 zł netto miesięcznie, nie posiada majątku, gdyż nieruchomości stanowią wspólną własność, zasobów pieniężnych również nie posiada. Odnośnie nieruchomości w S. skarżący podał, że składa się ona z działki o pow. 1700 m2 i obory o pow. 190 m2, która do 1997 r. służyła za magazyn. Brak jest chętnych do zakupu tej nieruchomości. Skarżący wskazał również, że prowadził działalność gospodarczą w P. przy ul. [...], jednakże obecnie są tam jedynie pustostany. Do pisma m.in. dołączono kserokopię: dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego żony, powiadomienia o opłatach za używanie lokalu w SM, zaświadczenia dotyczące działalności gospodarczej, zawiadomienia o dokonywaniu potrącenia z renty, wyciągów z rachunku bankowego m.in. za okres od 1 do 28 lutego 2014 r. i od 1 do 31 marca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 22/14 odmówił ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, że z powodu nieprzedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów, oświadczenie skarżącego budzi wątpliwości i nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W oparciu o takie oświadczenie nie można ocenić, jaka rzeczywiście jest sytuacja materialna skarżącego. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w piśmie z dnia 14 kwietnia 2014 r. zawarł wyjaśnienia dotyczące jego sytuacji materialnej i tym samym spełnił wymogi przyznania mu radcy prawnego lub adwokata. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że ze względu na stan zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, chociaż jej nie wyrejestrował. Ponadto podniósł, że przez ponad 10 lat starał się sprzedać posiadane nieruchomości, jednakże nie znalazł się na nie kupiec. Wskazał również, że od [...] kwietnia do [...] maja 2014 r. był w sanatorium i w związku z tym musiał opłacić koszty pobytu w wysokości 686,10 zł oraz opłatę miejscową w wysokości 84 zł. Do sprzeciwu skarżący dołączył m.in. kserokopię: faktury VAT dopłaty do pobytu w sanatorium, wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2012 r. do 20 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej; ustawa ppsa.). Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. e ustawy ppsa., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zakres rozpatrzenia złożonego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Na podstawie art. 262 ustawy ppsa., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 ustawy ppsa., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa.). Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy ppsa. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., sygn. II FZ 156/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powołanego wyżej przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ustawy ppsa.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy ppsa. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Okoliczności przedstawione przez skarżącego w formularzu PPF, jak również wynikające z przedłożonych przez niego oświadczeń, wyjaśnień i kopii dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, że poniesienie kosztów ustanowienia adwokata lub radcy prawnego przekracza jego możliwości finansowe. Z przedstawionej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego wynika, że otrzymuje on rentę w wysokości 1220 zł netto, nie prowadzi już działalności gospodarczej ze względu na zły stan zdrowia, w skład jego majątku wchodzi mieszkanie w E. o pow. 49,2 m² oraz pustostany w P. i S., które bezskutecznie próbował sprzedać. Mieszkająca w E. żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1400 zł, ale nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego razem ze skarżącym, który mieszka w P. Comiesięczne wydatki skarżącego na wyżywienie, leczenie, dojazdy, paliwo samochodowe, telefony, gaz butlowy, opał-ogrzewanie, kredyt, ½ czynszu w SM, rachunek bankowy, ubezpieczenie, artykuły biurowe, opłaty pocztowe, środki chemiczne i higieniczne, wodę, energię elektryczną w zależności od pory roku wynoszą łącznie od 1349 do 2069 zł. Poza tym z tytułu podatku od nieruchomości zadłużenie skarżącego na dzień 31 marca 2014 r. wynosi łącznie 7009 zł. Nadto szczególnym wydatkiem poniesionym w ostatnim okresie była konieczność partycypacji w kosztach pobytu na leczeniu sanatoryjnym w wysokości 686,10 zł oraz oplata miejscowa w wysokości 84 zł. W świetle tych danych Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadne jest zatem przyznanie mu prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, bowiem o takiego profesjonalnego pełnomocnika skarżący w szczególności wnioskował w piśmie z dnia 25 marca 2014 r. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy ppsa., orzekł jak w sentencji postanowienia.