II SAB/Ol 22/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi S.M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w "[...]" w przedmiocie poprawnego wydawania i doręczania decyzji administracyjnych, na które służy środek zaskarżenia postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego lub adwokata. S.M., po odrzuceniu jego skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w "[...]", złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata /karty 119-122 akt sądowych/. W piśmie przewodnim /k. 117-118/ zwrócił się o otrzymanie, w razie takiej możliwości, pomocy prawnej ze strony Kancelarii Radców Prawnych "[...]"". Według oświadczenia zawartego we wniosku, skarżący pobiera rentę w wysokości 1220 zł netto a jego majątek to mieszkanie o pow. 49,2 m2 "w spółdzielni mieszkaniowej" w X. oraz "pustostany po byłem działalności rzemieślniczej - podmiotu gospodarczego "[...]"". Jak stwierdził, "(p)osiada nieruchomości w Y "[...]" kilkanaście razy próba sprzedaży, bez efektów TYPOWE PASYWO - duże koszty utrzymania pustostanów." W rubryce 6 formularza, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wpisał żonę. Dalej jednak wskazał, iż: "Wspólnego gospodarstw domowego NIE MA żona mieszka w X mieszkanie 49,2 m2 a (on) mieszka(-) na poddaszu użytkowym w Y". Do wniosku dołączone zostały (w formie kserokopii): zestawienie średnich miesięcznych wydatków w 2013 r. /k. 123/, pozew rozwodowy /k. 126/, protokół posiedzenia pojednawczego /k. 125/, postanowienie o umorzeniu postępowania rozwodowego /k. 124/, wniosek o wydanie kserokopii z akt sądowych /k. 127/, potwierdzenie zameldowania na pobyt czasowy /k. 128/, decyzja w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r. /k. 129/, nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne za 2014 r. /k. 130/, obliczenie podatku przez organ rentowy za 2013 r. /k. 131/, koperta z ZUS /k. 132/, PIT-36 za 2012 r. /k. 133-135/, informacja o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2012 /k. 136/, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2013 r. do 1 lutego 2014 r. /k. 137-146/, skierowanie do sanatorium /k. 147/, koperta z NFZ /k. 148/. Skarżącego zobowiązano /k. 151/ do przedłożenia: 1) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego żonę - za marzec 2014 r.; 2) kopii dokumentów, z których wynika wysokość przychodu i kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo- -Usługowego "[...]" w 2014 r.; 3) kopii trzech ostatnich deklaracji VAT-7, złożonych w ramach tej działalności; 4) kopii dowodów uiszczenia w marcu 2014 r. comiesięcznych wydatków związanych z mieszkaniami w X i Y, działalnością gospodarczą i spłatą kredytu; 5) pisemnego oświadczenia: a) podającego miesięczny dochód netto żony i jego źródło oraz jej majątek, b) opisującego nieruchomość w Z (rodzaj, powierzchnia gruntu i zabudowy, sposób wykorzystywania), c) wyjaśniającego, czy skarżący starał się ostatnio sprzedać również i ww. nieruchomość, d) wskazującego miejsce wykonywania działalności gospodarczej, 6) kopii polisy ubezpieczenia samochodu. Odpowiadając na wezwanie skarżący dostarczył: (ad 1) wyciągi ze swojego rachunku bankowego w A za okres od 1 lipca 2013 r. do 10 kwietnia 2014 r. /k. 231-239/; (ad 2) kopie podatkowych ksiąg przychodów i rozchodów z 2013 i 2014 r. /k. 192-197/, (ad 3) deklaracje VAT-7 za okres od września 2013 r. do lutego 2014 r. wraz z wnioskami o zwrot różnicy podatku /k. 198-206/; (ad 4) wystawione na działalność gospodarczą faktury za: usługi telekomunikacyjne /k. 161, 164-165, 171, 173, 176, 179, 181, 190-191/, świetlówki /k 163, 166/, paliwo samochodowe /k. 167, 172, 174-175, 177, 182-183,185/, gaz /k. 168, 184/, osprzęt komputerowy /k. 178-180/, artykuły papiernicze /k. 169, 187/ oraz (zaksięgowane) rachunki za wydruki /k. 162/, użytkowanie wieczyste /k. 170/ i wypis z ewidencji /k. 188/. W piśmie przewodnim z 14 kwietnia 2014 r. /k. 154-160/ skarżący wskazał (ad 1), iż posiada "również konto pomocnicze w B (...). Zapomniał(-) już o tym koncie lecz na koniec I kwartału b.r. - otrzymał(-) powiadomienie SMS że powstała zaległość opłat miesięcznych po 7 zł za m-c (...) około 84 zł". Żona "posiada konto bankowe w C (...) na które ZUS (...) dokonuje przelewów świadczeń emerytalnych". W zakresie wymogu dostarczenia dowodów uiszczenia w marcu br. comiesięcznych wydatków związanych z mieszkaniem w X (ad 4) skarżący stwierdził m.in., iż "w roku 2009 zameldował(-) się na pobyt czasowy w Y do dnia dzisiejszego i nadal. Co przyczyniło się do tylko dopłat na czynsz mieszkaniowy 1/2 obecnie jest to 200 zł (...) miesięcznie. Nie wnika(-) w comiesięczne wydatki związane z mieszkaniem w X." Odnosząc się do kwestii comiesięcznych "wydatków związanych z poddaszem użytkowym w Y i pustostanami po byłej działalności gospodarczej, spłat kredytu" (ad 4), skarżący wyszczególnił wydatki na: wyżywienie (429 zł), leczenie, dojazdy, paliwo samochodowe (160-220 zł), telefony (45-50 zł), gaz butlowy (60-240 zł), opał- -ogrzewanie (240-450 zł), "kredyt – D" (240 zł), ½ czynszu w SM (200 zł), rachunek bankowy (16 zł), ubezpieczenie (43 zł), artykuły biurowe (29 zł), opłaty pocztowe (25 zł), środki chemiczne i higieniczne (26 zł), wodę (25 zł), energię elektryczną (60-85 zł). W zależności od pory roku, ich suma ma wynosić od 1349 do 2069 zł. "Każdego miesiąca występują niedobory finansowe i należy bądź rezygnować z danych kosztów wydatków Najtrudniejsza jest sytuacja - brak środków finansowych na opłacenie podatków od nieruchomości. Obecne zadłużenie na dzień 2014-03-31 wynoszą 1) Y (...) 5721 zł 2) Z k/Y (...) 1288 zł". Skarżący wskazał (ad 5 a), iż jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 1400 zł netto miesięcznie; "majątku nie posiada - nieruchomości stanowią wspólną własność ustawową (...), zasobów pieniężnych nie posiada, gdyż koszty leczenia i rehabilitacji (...) są bardzo wysokie." Jeśli chodzi o nieruchomość w Z (ad 5 b i c), skarżący podał, iż składa się ona z działki o pow. 1700 m2 i obory o pow. 190 m2, która do 1997 r. służyła za magazyn. Później budynek ten stał się "nadmierny i zbędny". Został wystawiony na sprzedaż, jednak chętnych brak. Skarżący wskazał (ad 5 d), iż prowadzi działalność gospodarczą w Y przy ul. "[...]". Przedłożył (ad 6) kopię polisy dot. samochodu "[...]" rocznik 1989 /k. 246/. Dodatkowo przedstawione zostały (w formie kserokopii): niektóre z dokumentów dołączonych już do wniosku o przyznanie prawa pomocy /k. 214, 217-218, 224-225, 240-241, 244-245/, powiadomienie o opłatach za używanie lokalu w SM /k. 223/, karta kredytowa banku A i karta płatnicza banku D /k. 215/, zaświadczenia dotyczące działalności gospodarczej (k. 219-221), dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego i jego żony /k. 207-208, 211-212, 250-251/, zawiadomienie o dokonywaniu potrącenia z renty /k. 229/ oraz inne pisma /k. 209-210, 213, 215-216,226-228, 242-243/. Wobec powyższego stwierdza się, co następuje: Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa zatem na wnioskodawcy. Winien on więc przedstawić w sposób wiarygodny okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, stosownie do art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinny i majątkowym. Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy dokumentów źródłowych (art. 255 p.p.s.a.). Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić mu należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czyli jego uzupełnienie w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się, zdaniem sądu (referendarza sądowego), wystarczające do uznania przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną. W konsekwencji, podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niekompletne wywiązanie się z obowiązku dostarczenia żądanych przez sąd danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. Mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego żony. Domniemany powód tego zaniechania, czyli wskazywane we wniosku nieistnienie wspólnego gospodarstwa domowego nie może mieć tu znaczenia, ponieważ badanie zdolności płatniczej osoby będącej w związku małżeńskim zawsze odbywa się z uwzględnieniem sytuacji współmałżonka [art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.)]. Podobnie brak było podstaw do uchylenia się od przedłożenia dowodów uiszczenia wydatków związanych z mieszkaniem w X (w razie, gdy nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). Trzeba też zaznaczyć, iż nie dostarczając wyciągu z jednego ze swoich kont bankowych, skarżący nie mógł zasłaniać się tym, iż nie jest ono przez niego używane, skoro wymóg przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych był bezwarunkowy. Z kolei w zakresie kosztów związanych z lokalem w Y, stanowiącym miejsce zamieszkania skarżącego, przedstawił on jedynie dowód zakupu gazu butlowego, zaksięgowanego jako koszt działalności gospodarczej /k. 168 i 194 verte/. Uiszczenie wydatków na energię elektryczną, ogrzewanie oraz wodę, wymienione w piśmie procesowym z 14 kwietnia 2014 r., nie zostało natomiast udokumentowane (jedynie spłatę rat kredytu uwidacznia wyciąg z rachunku bankowego). Wobec rozstrzygającego znaczenia, jakie ma niepełne zastosowanie się do wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a., tylko marginalnego zasygnalizowania wymaga wątpliwość co do rzetelności informacji o długotrwałej niemożności zbycia nieużywanej nieruchomości rolnej i sporej nieruchomości przemysłowej w centrum Y /k. 129/, szczególnie jeśli przez ten czas generują one zadłużenie, a dodatkowo prowadzona w tej ostatniej działalność gospodarcza rzeczywiście przynosi jedynie straty. W tym zakresie należy odnotować, iż Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie w uzasadnieniu nieprawomocnego postanowienia z 14 kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania S.M. prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 168/14 stwierdził, iż nie uprawdopodobnił on tego, iż faktycznie podejmował próby zbycia majątku. Wskazane zostało, iż wyjaśnienia w tym zakresie są lakoniczne i sprowadzają się do schematu, iż stanowi on "pustostany", których nie sposób sprzedać, z uwagi na niekorzystne położenie w miejscowości Y, gdzie - cyt. za skarżącym - "bezrobocie 36%" tym samym brak jest potencjalnych nabywców. Skarżący nie określa wartości posiadanego majątku, twierdząc, że nie potrafi jej oszacować. Jednocześnie jednak twierdzi, iż podejmował próby sprzedaży nieruchomości. Wyjaśnienia w tym zakresie są zatem sprzeczne. Przyjmując bowiem za prawdziwe twierdzenia wnioskodawcy, że podejmował próby sprzedaży majątku, nie sposób uznać, że nie jest on w stanie choćby wstępnie określić jego wartości, skoro niezbędnym warunkiem złożenia oferty sprzedaży jest określenie ceny towaru. Mając na względzie powyższe, w przekonaniu referendarza, nie było możliwe podjęcie niepozostawiającego wątpliwości rozstrzygnięcia w kwestii oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z tej przyczyny orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.