II SO/Ol 29/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o wyłączenie sędziów WSA w Białymstoku w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 657/11 postanawia oddalić wniosek. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Stowarzyszenie "[...]" we wniosku z dnia 29 września 2011 r. wniosło o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i referendarzy sądowych od udziału w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 657/11. Stwierdziło, że wcześniejsze odmowy przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym w postępowaniach sądowoadministracyjnych oraz nieuwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego dowodzi wadliwego prowadzenia tych postępowań, ich przewlekłości oraz braku bezstronności i działania na szkodę skarżącego, z naruszeniem prawa. Powyższe, w ocenie Stowarzyszenia, uzasadnia wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku od rozpoznawania sprawy. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II OW 161/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie określonych powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (tak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy zostały wymienione w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Stanowi on, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie oraz w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Treść cytowanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że zawarte w nim wyliczenie jest wyczerpujące. Z uwagi na enumeratywny charakter tego wyliczenia przyjmuje się, że objęte nim przyczyny wyłączenia nie powinny być interpretowane rozszerzająco (por. postanowienie NSA z dnia 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 4/04, ONSAiWSA 1/2004, poz. 7). W art. 19 p.p.s.a. zawarto natomiast fakultatywne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Powyższe, stosownie do art. 24 § 1 p.p.s.a., stosuje się również do referendarzy sądowych. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, stosownie do art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy wniosek. Wskazać należy, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSNCP 1972, nr 3, poz. 55). W aktach sprawy znajdują się oświadczenia wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, z których jednoznacznie wynika, że między nimi a stronami postępowania nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w tej sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje zaś ugruntowany pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w danej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OZ 864/10). Stowarzyszenie nie wskazało i nie udowodniło żadnych okoliczności dyskredytujących prawdziwość złożonych oświadczeń. Natomiast zasadność wniosku o wyłączenie sędziego i referendarza sądowego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Wniosek strony o wyłączenie sędziego i referendarza sądowego musi bowiem odpowiadać określonym w ustawie rygorom formalnym i stosownie do art. 20 p.p.s.a., musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające przyczyny wyłączenia. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie zgłaszając wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Białymstoku wskazało wyłącznie, że we wcześniej prowadzonych postępowaniach sądowoadministracyjnych przed tym Sądem, odmawiano przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym i nie uwzględniano wniosku o wyłączenie sędziego, zatem, w ocenie wnioskodawcy, postępowania te były prowadzone z naruszeniem prawa, przewlekle, stronniczo i stanowiły działanie na szkodę Stowarzyszenia. Okoliczności te nie mieszczą się w hipotezie art. 18 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie istnieją również przyczyny fakultatywnego wyłączenia wskazanych sędziów. Wyjaśnić należy, że użycie w art. 19 p.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010, str. 82). Nie stanowi więc wystarczającej podstawy poddawanie w wątpliwość przez skarżące Stowarzyszenie bezstronności sędziów i referendarzy w tej sprawie. Niezbędnie jest bowiem wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów i referendarzy. Sytuacja taka nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie. Skarżące Stowarzyszenie nie wskazało we wniosku jakichkolwiek faktów, które stanowiłyby przesłankę wynikającą z treści art. 18 lub art. 19 p.p.s.a., zaś powołane w nim zarzuty nie spełniają dyspozycji żadnego z wskazanych wyżej przepisów. Jak już wyżej wskazano, instytucja wyłączenia sędziego służy wyłącznie zapewnieniu bezstronności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a nie kontroli merytorycznej prawidłowości orzekania. Wobec tego kwestia prawidłowości i zasadności odmowy przyznania prawa pomocy i wyłączenia sędziego nie stanowi okoliczności wskazującej na brak bezstronności sędziów. Dodać należy, że sam fakt że sędzia sądu administracyjnego, którego wyłączenia domaga się skarżący był sprawozdawcą w innej jego sprawie, z jego udziałem, nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego (por. postanowienia NSA z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt I OZ 935/05 i z dnia 28 października 2005 r., sygn. akt I OZ 1125/05). Skarżące Stowarzyszenie nie wskazało więc żadnych okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość złożonych w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a., wyjaśnień, a wątpliwości takie nie nasuwają się również w oparciu o inne zawarte w aktach sądowych pisma i dokumenty. Natomiast dopiero wykazanie braku bezstronności może prowadzić do postępowania stronniczego. Należy zatem stwierdzić, że nie ma podstaw faktycznych i prawnych do wyłączenia sędziów WSA w Białymstoku od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 657/11. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.