II SO/Ol 39/12

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy "[...]" w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W reakcji na doręczenie wezwania do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od zażalenia, A. Z. złożył wniosek z dnia 28 lipca 2015 r., w którym - zgodnie z rubryką nr 4 - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych czy przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy (...) oraz wspólnie gospodarującej rodziny". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedyny majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż "posiadany majątek, (...) nie jest znaczny, gdyż wykorzystuje go racjonalnie i obiektywnie uwzględniając sytuację rynku nieruchomości czy faktycznych obiektywnych możliwości kredytowych (...) i swoje potrzeby życiowe na swoje potrzeby mieszkaniowe oraz w zakresie wyżywienia przez prowadzenie na nieruchomości rolnej upraw warzyw na swoje potrzeby życiowe." Dodał, iż "prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, w zakresie którego ponosi opłaty za mieszkanie ze wszelkimi jego kosztami eksploatacyjnymi w tym i podatki za mieszkanie i nieruchomość rolną w wysokości łącznej msc. ok. "[...]", wyżywienie "[...]". Innych wydatków (...) nie ponosi, lecz (...) posiada zaległości płatnicze (...)", które wykazywał już we wcześniejszych wnioskach, i których wysokość rośnie, bowiem nie posiada "jakichkolwiek dochodów i zatem możliwości płatniczych z dochodów, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. Dlatego (...) w zakresie powyższego jest zmuszony utrzymywać się sam ponosząc (...) wszystkie koszty i trudności tego utrzymania, co odzwierciedla powyższe zadłużenie i brak obiektywnych możliwości w zakresie (...) jego zapłaty." Skarżący dodał ponadto, iż odmowa przyznania mu prawa pomocy pozbawi go "realnie dostępu do sądu (...) oraz ochrony prawnej". Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając to na uwadze zauważyć należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym – szóstym już wnioskiem wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, trzykrotnie odmawiał uwzględnienia wniosków wnioskodawcy z powodu nieprzedstawienia przez niego, w tym pomimo wezwania w trybie art. 255 ppsa, informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności płatnicze w sposób niebudzący wątpliwości, powielania w kolejnych wnioskach tych samych informacji niewystarczających do rzetelnej oceny jego sytuacji życiowej w pełnym zakresie i uniemożliwienia tym samym przeprowadzenia analizy posiadanych przez niego środków. Zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w tym przedmiocie były trzykrotnie oddalane przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ostatecznie postanowieniem z dnia 24 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek wnioskodawcy o wymierzenie organowi grzywny z powodu nieuiszczenia wpisu od tego wniosku. W wyniku rozpoznania wniosków z dnia 24 lutego 2014 r. i z dnia 9 grudnia 2014 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, poprzedzonego wezwaniem wnioskodawcy - w trybie art. 255 ppsa - do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. oddalił również te wnioski. W uzasadnieniu podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca po raz kolejny uchylił się od przedstawienia żądanych informacji, co uniemożliwiło obiektywną ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej, przez co również te wnioski nie zasługiwały na uwzględnienie. We wnioskach tych wnioskodawca podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i innych świadczeń z tego tytułu. Wykazał też, że jest właścicielem mieszkania, domu oraz nieruchomości rolnej. Podał, że nieruchomość rolną uprawia wyłącznie na potrzeby własnego wyżywienia. Nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Mając to na uwadze, Sąd zauważył, iż rozpoznawane wnioski to kolejne wnioski w sprawie, w których wnioskodawca podaje takie same argumenty jak poprzednio, nie wyjaśniając w dalszym ciągu skąd ma środki na utrzymanie, mimo trzykrotnej prawomocnej odmowy przyznania mu prawa pomocy z powodu uniemożliwienia dokonania oceny jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, wnioskodawca faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Wbrew wezwaniu, pomimo wielokrotnego wyjaśniania wnioskodawcy potrzeby oszacowania potencjału posiadanych nieruchomości poprzez ustalenie ich położenia i wartości, skarżący w dalszym ciągu pomija te okoliczności, przedstawiając tylko te dane, które uznaje za stosowne. W dalszym ciągu odmawia przedłożenia pełnej treści aktów notarialnych, nie podaje kto i w jakim zakresie udziela mu wsparcia finansowego. Sąd podkreślił, iż wnioskodawcy już wielokrotnie wyjaśniano, że strona, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny. Argumentacja wnioskodawcy sprowadza się natomiast po raz kolejny jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu co do oceny możliwości poniesienia przez niego kosztów niniejszego postępowania, a także do bezpodstawnego kwestionowania stanowiska Sądów o konieczności ujawnienia wszelkich danych obrazujących sytuację rodzinną, majątkową oraz finansową wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt II OZ 614/15, oddalił zażalenie wnioskodawcy na przedmiotowe postanowienie. Podzielając stanowisko Sądu I instancji stwierdził, iż w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, to rzeczą strony jest rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi ona liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem. Zauważył, iż w rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy przyznania prawa pomocy wnioskodawcy we wcześniej wydanych orzeczeniach w tym przedmiocie było uchylanie się przez niego od obowiązków nałożonych na niego w toku tego postępowania, a związanych z udokumentowaniem jego sytuacji majątkowej. Wnioskodawca, kwestionując ustalenia Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu, nie wykazał w zażaleniu bądź dodatkowych dokumentach okoliczności mogących świadczyć za przyznaniem prawa pomocy. Nie ulega ponadto wątpliwości, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko uzyskiwanie bieżących dochodów i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Jak wskazał natomiast Sąd I instancji, w skład majątku wnioskodawcy wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju, a nie wykazał on wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie byłby w stanie przezwyciężyć problemów finansowych. Na zakończenie Naczelny Sąd Administracyjny dodał, iż odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia prawa do sądu. Skoro bowiem wnioskodawca nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji tego Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy, to nie można mówić o naruszeniu prawa do sądu. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, wnioskodawca składając kolejny wniosek – z dnia 28 lipca 2015 r., poza zmianą jego zakresu, powtórzył w istocie argumentację, jaką zawarł we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te Sądy. Wyjaśnienie w tych postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jego wniosku i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca jego uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że składając kolejny wniosek wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Wnioskodawca, pomimo że wykazuje wydatki miesięczne związane z utrzymaniem siebie i majątku oraz twierdzenia, że zmuszony jest utrzymywać się sam, w dalszym ciągu nie wykazuje środków, które umożliwiają pokrycie tych wydatków i źródeł ich pochodzenia. Pomimo twierdzenia o rosnącym zadłużeniu wnioskodawca nie przedłożył też jakichkolwiek dowodów, na potwierdzenie tego faktu. Powyższe nie pozwala natomiast na poznanie jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W konsekwencji, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.