II SO/Ol 5/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu I. Z. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SO/Ol 5/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z wniosku I. Z. o wymierzenie Zakładowi Usług Komunalnych grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. I. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na bezczynność Zakładu Usług Komunalnych w zakresie udzielenia informacji publicznej oraz przekazania skargi do sądu administracyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu I. Z. podał, iż jest emerytem i posiada na wychowaniu niepełnosprawnego syna, cierpiącego na porażenie mózgowe, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji. Wydatki z tym związane wynoszą około 400 zł miesięcznie. Ponadto sam skarżący posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa, a na zakup swoich lekarstw przeznacza około 100 zł miesięcznie. Z kolei koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 800 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim syn, zaś majątek stanowi mieszkanie "współwłasnościowe" o pow. ok. 57m2. Jego miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wynosi 1162,87 zł, zaś syn otrzymuje rentę socjalną w wysokości 526,88 zł miesięcznie. Skarżący wskazał również na zaciągniętą pożyczkę w rodzinie w wysokości 15000 zł, podkreślając, iż w tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych równoważne byłoby z pozbawieniem rodziny środków do życia, a ponadto wymagałoby zaciągnięcia dodatkowej pożyczki, której spłacenie byłoby bardzo trudne. Wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia w terminie 7 dni: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego i jego syna z okresu ostatnich trzech miesięcy, kopii dowodów odbioru emerytury i renty socjalnej za marzec 2011 r. (w razie, gdy nie zostały przelane na rachunek bankowy), kopii umowy pożyczki, kopii dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za marzec 2011 r. (o ile nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego), kopii dowodów poniesienia wydatków na lekarstwa, leczenie i rehabilitację z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością, wyjaśniającego, czy prócz emerytury i renty socjalnej występują inne źródła utrzymania oraz wskazującego przeznaczenie pożyczki. W odpowiedzi wnioskodawca poinformował, że w danej chwili nie ma możliwości przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, bowiem są to konta internetowe, zaś w związku z przeprowadzką do innego miasta na razie nie posiada dostępu do Internetu, a tym samym nie ma możliwości wydrukowania wyciągów. Podał również, iż nie posiada dowodów odbioru emerytury i renty, dowodów opłacenia należności mieszkaniowych, dowodów poniesionych wydatków na lekarstwa czy rehabilitację ani też umowy pożyczki, gdyż umowa ta zawarta była ustnie. Oświadczył, iż oprócz emerytury i renty syna rodzina nie posiada innych dochodów w rozumieniu przepisów ustawy o podatkach. Oprócz wydatków w wysokości około 800 zł za mieszkanie oraz około 600 zł na lekarstwa i rehabilitację, pozostałe około 300 zł wydatkowane są na wyżywienie. Wskazana pożyczka została zaciągnięta na przeprowadzenie remontu zakupionego mieszkania. W kolejnym piśmie wnioskodawca poinformował o uzyskaniu możliwości korzystania z Internetu i dosłał wyciągi z wszystkich posiadanych kont bankowych oraz konta bankowego żony, na które wpływa renta syna. Do pisma zostały załączone: wyciągi z rachunku o nr "[...]" za okres od 21 lutego do 18 marca 2011 oraz od 21 marca do 19 kwietnia 2011 r., zestawienia operacji na rachunkach o nr "[...]" i "[...]" za okres od 19 kwietnia 2009 do 19 kwietnia 2011 r., zestawienie operacji na rachunku o nr "[...]" za okres od 19 grudnia 2010 r. do 19 kwietnia 2011 r., listy transakcji na rachunkach o nr "[...]" i "[...]" za okres od 1 stycznia do 19 kwietnia 2011 r. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślono, iż zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji wynika jednoznacznie, iż to osobę ubiegającą się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się ona w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. Dlatego też składany na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym oraz dochodach. Należy też oczekiwać spójności tych danych z informacjami wynikającymi z materiałów uzyskanych w toku ewentualnego uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. Równie istotna jest należyta staranność w realizacji wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, czy też dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie wymogi te nie zostały spełnione. Skarżący nie uwzględnił bowiem swojej żony jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto zestawienie jego oświadczeń z treścią wyciągów z rachunków bankowych wskazuje na szereg rozbieżności dotyczących wpływów, jak i ponoszonych wydatków. Nadmieniono przy tym, iż wnioskodawca powinien był przewidzieć potrzebę udokumentowania obciążeń powoływanych we wniosku. I. Z. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, iż w jego ocenie wykazał w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojej rodziny. Zgodnie z żądaniem Referendarza wykazał wszystkie dochody rodziny podlegające obowiązkowi podatkowemu, a także złożył stosowne oświadczenia. Nie jest też prawdą, iż nie uwzględnił w wymaganym formularzu urzędowym swojej żony jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Podniósł, iż dostarczał na wezwanie Sądu wszelkie możliwe dowodowy, jakie posiadał lub mógł uzyskać. Podkreślił, iż nie posiada żadnych oszczędności lub innego wartościowego majątku przynoszącego dochody i nie jest przy obecnym stanie finansowym pokryć kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na to, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania i w związku z tym, nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 24 maja 2005r. (III SAB/Wa 65/04) zaznaczył, iż zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych (w tym wpisu od skargi) może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Zatem w pierwszej kolejności Sąd powinien rozstrzygnąć, czy sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pozwala na poniesienie kosztów postępowania w całości. Należy również wskazać, iż to całkowicie na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Zatem to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej tak, aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że skarżący składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinien go skrupulatnie wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez niego oświadczenia i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, analizując przedłożone przez skarżącego dokumenty i oświadczenia nie można uznać, aby skarżący przekonał Sąd o niemożliwości uiszczenia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący podał, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1162,87 zł brutto miesięcznie oraz renta socjalna otrzymywana przez niepełnosprawnego syna - 526,88 zł miesięcznie. Jednocześnie oświadczył, iż koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 800 zł miesięcznie, zaś leczenie i rehabilitacja syna – 400 zł miesięcznie. Natomiast na swoje lekarstwa, które jest zmuszony przyjmować z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa wydaje około 100 zł miesięcznie. Jednakże I. Z. nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających wskazane wyżej wydatki. Złożone oświadczenia nie zawierają również wyszczególnienia pozostałych wydatków ani ich przybliżonej kwoty. Ponadto skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim syn, a jedyny majątek stanowi mieszkanie "współwłasnościowe" o pow. ok. 57m2. Tymczasem analiza przedstawionych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wskazuje, iż żona skarżącego, I. Z. pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Rozbieżności te podnosił w wydanym postanowieniu Referendarz sądowy, jednakże skarżący w złożonym sprzeciwie nie wyjaśnił spornych kwestii. Brak staranności w zakresie wskazania, czy to wysokości ponoszonych wydatków, czy też wysokości uzyskiwanych dochodów pozbawia Sąd możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Należy przy tym zaznaczyć, iż skarżący miał świadomość potrzeby precyzyjnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, gdyż w poprzednio rozpoznawanych sprawach w przedmiocie prawa pomocy wzywany był do podania dowodów potwierdzających uzyskiwane dochody, jak i ponoszone wydatki. Z uwagi na wielość wnoszonych skarg do sądu skarżący ma świadomość także i tego, że w przypadku rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z jego żądaniem kwota 100 złotych stanowiąca wysokość wpisu zostanie zasądzona na rzecz skarżącego. W ocenie Sądu wskazane wcześniej wyżej rozbieżności są na tyle istotne, iż uniemożliwiają w sposób nie budzący wątpliwości dokonania oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny. Wobec braku wyjaśnienia przez skarżącego w sposób wyczerpujący kwestii dotyczącej jego stanu majątkowego nie jest natomiast możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny nie można bowiem wykluczyć, że może on zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, należy stwierdzić, iż Sąd nie ma możliwości rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie ma możliwości przyznania I. Z. prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.