II SO/Ol 5/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. C. o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego przed wniesieniem skargi w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin ze złoża z rażącym naruszeniem koncesji postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu PPF, R. C., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że wpis od skargi przewyższa prawie "[...]"krotnie łączny dochód wnioskodawcy i jego żony, co oznacza, że dla jego uiszczenia wymagane byłoby spieniężenie jednego z trwałych składników majątku, który objęty jest małżeńską wspólnością majątkową. Zauważono, że konieczne byłoby do tego uzyskanie zgody żony wnioskodawcy, co jest zdarzeniem niezależnym od jego woli, ponadto oznaczałoby, że to ona poniosłaby połowę tej opłaty, do czego nie jest w żadnym razie zobowiązana. Wskazano, że wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności. Poza dochodem z tytułu dzierżawy gruntów rolnych, który przeznaczany jest na zaspokojenie bieżących potrzeb rodzinnych, czerpał dotychczas dochody z tytułu działalności gospodarczej, lecz w "[...]" w związku z postępowaniem upadłościowym powstała strata w wysokości ponad "[...]" i od "[...]" prowadzenie działalności gospodarczej zostało zawieszone. Podsumowując stwierdzono, że uiszczenie wpisu od skargi jest dla wnioskodawcy niewykonalne, a w konsekwencji brak przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie może spowodować jego obciążenie opłatą administracyjną, czego najprawdopodobniejszym skutkiem będzie ogłoszenie upadłości. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i jednym dzieckiem. Do majątku małżonków należą: dom o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"), dwa mieszkania o powierzchni "[...]" i "[...]" (wartość odpowiednio: "[...]" i "[...]"), grunty rolne o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"), grunt (bez wskazania jakiego rodzaju) o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]") oraz samochód osobowy marki "[...]", rok produkcji: "[...]" (wartość: "[...]"). W rubryce nr 10 wnioskodawca wykazał dochód żony z tytułu umowy o pracę w wysokości "[...]" brutto oraz dochód własny z tytułu dzierżawy gruntów rolnych w wysokości "[...]" rocznie, co stanowi "[...]" miesięcznie, natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał "opłaty miesięczne" w wysokości "[...]" oraz "ubezpieczenia" w wysokości "[...]" rocznie. W ślad za wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, do pisma procesowego z dnia "[...]" załączone zostały pełnomocnictwo oraz wydruki komputerowe: zeznań podatkowych skarżącego za 2015 r. "[...]" oraz za 2016 r. "[...]" wraz z pierwszą stroną załącznika "[...]" (dotyczących spółki: X), a ponadto zeznań podatkowych za 2015 r. i 2016 r. "[...]" (dotyczących spółki: Y) oraz informacji z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącej pierwszej spółki. Na wskazanych zeznaniach podatkowych brak jest wymaganych podpisów - nie przedłożono natomiast jednocześnie dokumentu poświadczającego ich złożenie w urzędzie skarbowym w wersji odpowiadającej przełożonym wydrukom drogą elektroniczną. Do przedmiotowego pisma załączono ponadto bilanse spółki X na dzień 31.12.2015 r. i 31.12.2016 r. Na wskazanych dokumentach nie ma daty ich sporządzenia i podpisu osoby sporządzającej, natomiast podpis osoby zatwierdzającej jest nieczytelny. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna wnioskodawcy i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie go od kosztów sądowych, czy w całości, czy też w części. W sytuacji, gdy wnioskodawca i jego żona posiadają majątek o znacznych rozmiarach [dom o powierzchni "[...]", dwa mieszkania o powierzchni "[...]" i "[...]", grunty rolne o powierzchni "[...]", grunt (którego rodzaj nie został wskazany we wniosku) o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy], wzgląd na to, że majątek ten objęty jest małżeńską wspólnością majątkową nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, znajduje umocowanie prawne w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i 27 KRO). W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Z obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, także w związku z prowadzeniem spraw sądowych, małżonków nie zwalnia nawet rozdzielność majątkowa (tak np. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2005 r., sygn. akt I FZ 403/05, i z dnia 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05, niepubl.). W przedstawionej sytuacji wnioskodawcę trudno jest uznać zatem za osobę należącą do grona osób ubogich, które nie posiadają możliwości zdobycia środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W warunkach niniejszej sprawy możliwości takie daje bowiem majątek wnioskodawcy i jego żony. Niezależnie od powyższego, odnosząc się do kwestii związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (jak wynika z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego wyłącznymi wspólnikami spółek: X i Y są wnioskodawca i jego żona), wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych. Z tego powodu niski dochód bądź strata nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę (por. np. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 49/14, i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że o ile w przypadku Spółki X doszło do zawieszenia wykonywania działalności, o tyle w przypadku Spółki Y brak jest jakichkolwiek informacji o trudnościach związanych z jej działalnością (brak wpisów w dziale 6). Skoro zatem pomimo straty w dalszym ciągu kontynuowana jest działalność gospodarcza w tym zakresie, z tytułu której przychód w 2016 r. wyniósł "[...]", to stwierdzić należy, że wnioskodawca - "[...]" nie wykazał, że kondycja finansowa Spółki jest tak zła, że nie pozwala na pozyskanie także z tego źródła środków na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie, "[...]"krotnie niższych od kosztów związanych z działalnością tej Spółki. Niezależnie od kwestii związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazać ponadto należy, że wnioskodawca i jego żona osiągają również stałe dochody z tytułu dzierżawy gruntów rolnych i umowy o pracę przekraczające minimalne wynagrodzenie za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania rodziny, ale także poczynienie pewnych oszczędności, którymi można posiłkować się ponosząc koszty postępowania. W warunkach niniejszej sprawy stwierdzić zatem należy, że skarżący nie wykazał, że pomimo posiadanego majątku, stałych dochodów i bycia wspólnikiem Spółki, generującej znaczne obroty, nie posiada i nie jest w stanie zdobyć, także z wykorzystaniem produktów kredytowych, środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.