II SO/Ol 5/17

Dnia 3 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.C. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 czerwca 2017r. sygn. akt II SO/Ol 5/17 w przedmiocie przyznania prawa pomocy z wniosku R.C. o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego przed wniesieniem skargi w przedmiocie ustalenia opłaty eksploatacyjnej za wydobywanie kopalin ze złoża z rażącym naruszeniem koncesji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. We wniosku z dnia 25 maja 2017r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, R.C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Do majątku małżonków należą: dom o powierzchni 120 m2 (wartość: ok. 800.000 zł), dwa mieszkania o powierzchni 90 m2 i 57 m2 (wartość odpowiednio: 300.000 zł i 260.000 zł), grunty rolne o powierzchni 26 ha (wartość: ok. 250.000 zł), grunt (bez wskazania jakiego rodzaju) o powierzchni 320 m2 (wartość: 40.000 zł) oraz samochód osobowy marki [...], rok produkcji: 2004 (wartość: ok. 20.000 zł). Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są: dochód żony z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.800 zł brutto oraz dochód wnioskodawcy z tytułu dzierżawy gruntów rolnych w wysokości 20.000 zł rocznie, co stanowi 1.666,66 zł miesięcznie. W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wskazano "opłaty miesięczne" w wysokości 400 zł oraz "ubezpieczenia" w wysokości 1.000 zł rocznie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wpis od skargi wynosi 8.818 zł, a tym samym przewyższa prawie 4-krotnie łączny dochód wnioskodawcy i jego żony. Dla jego uiszczenia wymagane byłoby spieniężenie jednego z trwałych składników majątku, który objęty jest małżeńską wspólnością majątkową. Zauważono, że konieczne byłoby do tego uzyskanie zgody żony wnioskodawcy, co oznaczałoby, że to ona poniosłaby połowę tej opłaty, do czego nie jest w żadnym razie zobowiązana. Wskazano, że wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności. Poza dochodem z tytułu dzierżawy gruntów rolnych, który przeznaczany jest na zaspokojenie bieżących potrzeb rodzinnych, wnioskodawca czerpał dotychczas dochody z tytułu działalności gospodarczej. Jednak w 2016r., w związku z postępowaniem upadłościowym, powstała strata w wysokości ponad 300.000 zł i od 1 marca 2017r. prowadzenie działalności gospodarczej zostało zawieszone. Podsumowując stwierdzono, że uiszczenie wpisu od skargi jest dla wnioskodawcy niewykonalne, a w konsekwencji brak przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie może spowodować obciążenie go opłatą administracyjną, czego prawdopodobnym skutkiem będzie ogłoszenie upadłości. Oprócz wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wnioskodawca przedstawił wydruki komputerowe: swoich zeznań podatkowych za 2015r. PIT-36 i PIT-36L oraz za 2016r. PIT-36 i PIT-36L wraz z pierwszą stroną załącznika PIT/B (dotyczących spółki: Spółka Jawna A), a ponadto zeznań podatkowych za 2015r. i 2016r. CIT-8 (dotyczących spółki: Sp. z o.o. A) oraz informacji z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącej pierwszej spółki. Na wskazanych zeznaniach podatkowych brak jest wymaganych podpisów, jak również nie przedłożono jednocześnie dokumentu poświadczającego ich złożenie w urzędzie skarbowym w wersji odpowiadającej przełożonym wydrukom drogą elektroniczną. Do przedmiotowego pisma załączono ponadto bilanse spółki jawnej na dzień 31 grudnia 2015r. i 31 grudnia 2016r. Na wskazanych dokumentach nie ma daty ich sporządzenia i podpisu osoby sporządzającej, natomiast podpis osoby zatwierdzającej jest nieczytelny. Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 czerwca 2017r., sygn. akt II SO/Ol 5/17 odmówiono przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, iż w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie go od kosztów sądowych, czy w całości, czy też w części. W sytuacji, gdy wnioskodawca i jego żona posiadają majątek o znacznych rozmiarach (m.in. dom o powierzchni 120 m2, dwa mieszkania o powierzchni 90 m2 i 57 m2, grunty rolne o powierzchni 26 ha), wzgląd na to, że majątek ten objęty jest małżeńską wspólnością majątkową nie może stanowić uzasadnienia dla przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Ponadto wskazano, że z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, iż wyłącznymi wspólnikami spółek: Spółka Jawna A i Sp. z o.o. A są wnioskodawca i jego żona. W przypadku Spółki z o.o. brak jest jakichkolwiek informacji o trudnościach związanych z jej działalnością (brak wpisów w dziale 6). Skoro zatem pomimo straty w dalszym ciągu kontynuowana jest działalność gospodarcza w tym zakresie, z tytułu której przychód w 2016r. wyniósł 417.309,34 zł, to uznano, że wnioskodawca - będący z żoną jedynym jej udziałowcem nie wykazał, że kondycja finansowa Spółki jest tak zła, że nie pozwala na pozyskanie także z tego źródła środków na partycypowanie w kosztach postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Wnioskodawca i jego żona osiągają również stałe dochody z tytułu dzierżawy gruntów rolnych i umowy o pracę przekraczające minimalne wynagrodzenie za pracę, co przy rozsądnym gospodarowaniu umożliwia nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania rodziny, ale także poczynienie pewnych oszczędności, którymi można posiłkować się ponosząc koszty postępowania. Od powyższego postanowienia pełnomocnik R.C. złożył sprzeciw podnosząc, że miesięczny dochód brutto rodziny wnioskodawcy to około 3466 zł (wynagrodzenie małżonki i przychód z dzierżawy gruntów rolnych). Pozostałe składniki majątku nie przynoszą żadnego przychodu, który mógłby zostać przeznaczony do pokrycia ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z kolei posiadane udziały w spółkach kapitałowych oraz osobowych również nie stanowią źródła dodatkowych środków finansowych dla wnioskodawcy. Zarówno w spółkach osobowych, jak i kapitałowych ewentualne przysporzenia wspólników zależą wyłącznie od dochodu danej spółki. W sytuacji, gdy spółka osiąga stratę, to możliwość transferu kapitału na wspólnika jest wyłączona. Zatem jedynym dochodem rodziny wnioskodawcy jest wynagrodzenie małżonki i przychód z dzierżawy gruntów rolnych w łącznej kwocie około 3466 zł brutto. W tej sytuacji wysokość wpisu sądowego przekracza ponad dwukrotnie miesięczne dochody rodziny wnioskodawcy. Pełnomocnik wskazał, że brak zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych uniemożliwi mu sądową kontrolę wadliwego aktu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, Lex nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r., FZ 478/04 (dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl–dalej jako: CBOSA) podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002r., OZ 862/04, Lex nr 1405537). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009r., II FZ 545/09, dostępne w CBOSA). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W świetle powyższego starszy referendarz zasadnie uznał, że wniosek R.C. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką. Do majątku małżonków należą: dom o powierzchni 120 m2 (wartość: ok. 800.000 zł), dwa mieszkania o powierzchni 90 m2 i 57 m2 (wartość odpowiednio: 300.000 zł i 260.000 zł), grunty rolne o powierzchni 26 ha (wartość: ok. 250.000 zł), grunt (bez wskazania jakiego rodzaju) o powierzchni 320 m2 (wartość: 40.000 zł) oraz samochód osobowy marki [...], rok produkcji: 2004 (wartość: ok. 20.000 zł). Źródłami dochodu 3-osobowej rodziny są: dochód żony z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.800 zł brutto oraz dochód wnioskodawcy z tytułu dzierżawy gruntów rolnych w wysokości 20.000 zł rocznie, co stanowi 1.666,66 zł miesięcznie. W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wskazano "opłaty miesięczne" w wysokości 400 zł oraz "ubezpieczenia" w wysokości 1.000 zł rocznie. W ocenie Sądu, sytuacja materialna wnioskodawcy nie przemawia za uznaniem, że uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie przekracza jego możliwości finansowe. Do majątku wnioskodawcy i jego rodziny należy m.in. dom o powierzchni 120 m2, dwa mieszkania o powierzchni 90 m2 i 57 m2, grunty rolne o powierzchni 26 ha, samochód osobowy. Łączny stały dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 4466,66 zł brutto miesięcznie (wynagrodzenie małżonki i przychód z dzierżawy gruntów rolnych). Fakt ten stawia wnioskodawcę i jego rodzinę ewidentnie poza kręgiem osób najuboższych. W tym miejscu należy też wyjaśnić, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 405/13, dostępne w CBOSA). Mając na uwadze wysokość środków, którymi dysponuje wnioskodawca i jego rodzina oraz wysokość wykazanych wydatków stałych (łącznie około 1400 zł), należy uznać, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu zaoszczędzenie pieniędzy na opłaty sądowe oraz uzasadnia przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Posiadanie majątku trwałego i ruchomego w znacznym rozmiarze ewidentnie umożliwia skarżącemu poniesienie kosztów postępowania w postaci uiszczenia wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.