II SO/Ol 7/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych w całości w sprawie z wniosku J.S. o wymierzenie grzywny Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego za nieprzekazanie akt administracyjnych i skargi na bezczynność w przedmiocie wykonania robót budowlanych sprawy postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości. WSA/post.1 - sentencja postanowienia J.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosek o wymierzenie grzywny Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego za nieprzekazanie akt administracyjnych i skargi na bezczynność w przedmiocie wykonania robót budowlanych. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 28 kwietnia 2008 r. wnioskodawca został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł J.S. złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek z dnia 30 kwietnia 2008 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony następnie pismem procesowym z dnia 13 maja 2008 r. nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach J.S. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Nie posiadają oni żadnych zasobów pieniężnych oraz cennych przedmiotów. Do majątku rodziny należy dom o powierzchni 110 m2. Źródłem jej dochodu jest renta wnioskodawcy w kwocie 1419,68 zł. W rubryce nr 11 formularza wniosku J.S. podniósł, iż jego sytuacja materialna, wykazująca niedostatek została wnikliwie zbadana przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, czego potwierdzeniem jest załączona do wniosku kserokopia postanowienia tegoż Sądu z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt II OZ 1325/07. W piśmie z dnia 13 maja 2008 r. wnioskodawca sprecyzował, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmuje żądanie zwolnienia od wpisu i wszystkich innych kosztów sądowych, których obowiązek uiszczenia może pojawić się na dalszym etapie postępowania. Przedstawił ponadto swoją sytuację majątkową, podał, że uśrednione wydatki rodziny wynoszą w sumie około 1313,46 zł miesięcznie. Składają się na nie koszty: energii elektrycznej, gazu, wody, usług telekomunikacyjnych, wywozu odpadów, ubezpieczenia na życie, podatku od nieruchomości, abonamentu RTV, wizyt lekarskich i lekarstw oraz planowanego w 2008 r. remontu. Wskazał, iż remont ma obejmować wymianę, uszkodzonych przy próbach włamań, drzwi zewnętrznych i garażowych. Remont na łączną kwotę 5.700 zł ma być sfinansowany ze środków pieniężnych pochodzących ze zwrotu podatków od osób fizycznych i VAT oraz z kredytu odnawialnego. Wnioskodawca wyjaśnił ponadto, iż w l półroczu 2008 r. był zwolniony od kosztów wszystkich postępowań przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, za wyjątkiem jednej sprawy, w której dokonał wpłaty 100 zł za pieniądze otrzymane w prezencie urodzinowym. Ostatniej wpłaty w kwocie 200 zł dokonał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 74/08. W sprawie tej nie poniósł natomiast żadnych kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, gdyż korzystał z pomocy prawnej zaprzyjaźnionego radcy prawnego. Wnioskodawca oświadczył ponadto, iż posiada kredyt odnawialny w wysokości 4.000 zł. Saldo konta jest ujemne od 2007 r. Prócz kserokopii dokumentów uprawdopodabniających lub potwierdzających fakt ponoszenia wykazanych wydatków i ich wysokości oraz wysokości renty w kwocie 1.419,68 zł netto, wnioskodawca przedłożył kserokopie: wyciągów z rachunku bankowego za okres od dnia 12 września 2007 r. do dnia 7 kwietnia 2008 r., zeznania podatkowego PIT-37 za 2007 r. oraz umowy na wykonanie stolarki drzwiowej z dnia 6 maja 2008 r. Następnie uzupełnił wyjaśnienia pismem z dnia 26 maja 2008 r., nadesłanym w odpowiedzi na ponowne wezwanie z dnia 20 maja 2008 r. Oświadczył, iż z uwagi na trudną sytuację materialną jego dom jest nieubezpieczony, zaś konieczność wymiany drzwi wynika nie tylko z próby włamań, ale również z ich zużycia. Podniósł, iż nie posiada żadnej specyfikacji zamówionych drzwi wejściowych i garażowych, oprócz załączonej umowy i wyjaśnił, iż zgodnie z porozumieniem zawartym z wykonawcą drzwi będą obudowane blachą w celu zapobieżenia włamaniom. Oświadczył, iż nie posiada samochodu. Podniósł również, iż nie otrzymał jeszcze wyciągu z rachunku bankowego za kwiecień, więc nie może go załączyć, nie posiada także dokumentów potwierdzających jego dotychczasowe wpłaty do sądu. Do przedmiotowego pisma wnioskodawca załączył kserokopię wniosku VZM-1 wraz z dwoma załącznikami. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt II SO/OI 7/08 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy. J.S. wniósł sprzeciw od tego postanowienia w ustawowym terminie. W uzasadnieniu sprzeciwu podał, że kwota 100 zł miesięcznie, jaka pozostaje jemu i żonie na przeżycie po odliczeniu wydatków, jest niewystarczająca i nie daje możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W jego ocenie wydane w sprawie orzeczenie narusza natomiast art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wnoszący sprzeciw podniósł, iż Referendarz w postanowieniu z dnia 10 czerwca 2008 r. oparł się na wydatkach pochodzących z wcześniejszego okresu, gdy wnioskujący posiadał środki finansowe ze sprzedaży akcji spółki, w której był zatrudniony do 1999 r. Określił uzyskany w ten sposób w 2003 r. przychód na kwotę 35.000 zł i podał, że pozostające po zapłacie podatku środki przeznaczył w całości na remonty oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb. W odczuciu wnoszącego sprzeciw jego szczere oświadczenia w zakresie stanu majątkowego wykorzystywane są przeciwko niemu. Dodatkowo podał, iż zamówienie na drzwi zewnętrzne i garażowe nie jest realizowane przez firmę, która podjęła się ich wykonania oraz czyni starania, aby odzyskać wpłaconą na poczet ten transakcji zaliczkę w kwocie 2.000 zł. Kontrahent ma trudności finansowe i w związku z tym wnioskodawca podaje, iż najprawdopodobniej nie dotrzyma on warunków umowy ani nie zwróci wpłaconej należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zm., zwanej dalej w skrócie: ustawą ppsa) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady w postępowaniu sądowym strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów źródłowych, Sąd uznał, że zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Za przyznaniem prawa pomocy w takim zakresie przemawia trudna sytuacja materialna skarżącego. Skarżący jest osobą niepełnosprawną niezdolną do pracy. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z niepracującą żoną, a ich jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe w kwocie 1334,25 zł. Z oświadczenia J.S. wynika, iż suma miesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i leczeniem wynosi 838,45 zł, przy czym podana kwota nie obejmuje żywności oraz innych rzeczy, niezbędnych w codziennym użytku. Ponadto skarżący wraz z małżonką nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych, takich jak oszczędności lub papiery wartościowe. Tej trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący wraz z małżonką posiadają dom oraz wykonują jego drobne remonty, gdyż jak wynika z oświadczenia J.S. remont w postaci wymiany drzwi wejściowych i garażowych zostanie sfinansowany ze środków pochodzących ze zwrotu podatków od osób fizycznych i VAT oraz z kredytu odnawialnego i jest on niezbędny ze względów bezpieczeństwa. W ocenie Sądu skarżący wykazał, iż nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie nie tylko od wpisu sądowego, lecz również od wszystkich kosztów sądowych, w tym także takich, które mogą pojawić się na dalszym etapie postępowania sądowego. Jednocześnie Sąd poucza o treści art. 249 ustawy ppsa, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Mając na uwadze przedstawione okoliczności oraz wynikający z art. 45 Konstytucji RP obowiązek zagwarantowania stronie prawa do Sądu, Sąd w niniejszej sprawie dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 ustawy ppsa i orzekł jak w sentencji.