II SPP/Ol 92/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 16 września 2019r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 22 sierpnia 2019r. sygn. akt II SPP/Ol 92/19 odmawiającego ustanowienia dla skarżącego adwokata w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania zasiłku dla opiekuna i w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia W. S. wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania zasiłku dla opiekuna i w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2019r. (sygn. akt II SPP/Ol 92/19) Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W związku z tym postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia zawodowego pełnomocnika wskazano, że skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja życiowa uzasadnia ustanowienie dla niego adwokata. Wprawdzie źródłem dochodu skarżącego jest pomoc społeczna, a wysokość dochodu jest niższa od aktualnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, lecz na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Z oświadczenia skarżącego wynika, że mieszkanie opłaca matka, zaś niezbędne środki utrzymania o charakterze rzeczowym dostarczają mu członkowie jego rodziny. Zatem sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu na poczynienie ze środków własnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W. S. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł, że brak pomocy prawnej uniemożliwia prawidłowy tok postępowania oraz utrudnia dostęp do sądu, co jest niezgodne z Konstytucją RP. Wskazał, że jako osoba nieposiadająca odpowiedniej wiedzy prawniczej, jak również wiedzy ogólnej, nie ma szans podjęcia skutecznej obrony w przedmiotowej sprawie i konieczna jest mu pomoc obrońcy, a jego aktualna sytuacja nie pozwala na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Podał przy tym, że nie ma innych dochodów, z których mógłby ponieść należne koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Odnosząc powyższe uregulowania do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby jego obecna sytuacja życiowa uzasadniała ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący podał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, zaś jego miesięczny dochód - otrzymywany z pomocy społecznej - wynosi 1538 zł, a także że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Jednakże nie ulega wątpliwości, że mieszka razem z matką, nad którą sprawuje opiekę i z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Przy czym w złożonym oświadczeniu skarżący sam podał, że mieszkanie opłaca matka, a ponadto że utrzymuje go rodzina, zapewniając podstawowe elementy do przeżycia bez środków finansowych. Skarżący nie wskazał przy tym, aby ponosił jakiekolwiek wydatki. Zatem samo jego oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy. Skoro bowiem skarżący uzyskuje dochód, a jednocześnie nie ponosi wydatków na swoje utrzymanie, to jego sytuacja finansowa pozwala mu na poczynienie ze środków własnych oszczędności w celu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Sama okoliczność, że w ocenie skarżącego przedmiotowa sprawa nie jest prosta i wymaga poprowadzenia przez profesjonalnego pełnomocnika nie stanowi przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, a w związku z tym nie uzasadnia uwzględnienia wniosku skarżącego. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.