I SA/Op 108/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółka z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003r. wskutek wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącej o przyznanie kosztów pomocy prawnej postanawia: przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika strony skarżącej – A. C. kwotę 2.700,00 zł (słownie: dwa tysiące siedemset i 00/100 złotych) netto tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną przez skarżącą "A" spółka z o.o. w D. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 grudnia 2009 r. w części dotyczącej odsetek za zwłokę od nieuiszczonych w terminie odsetek od zaliczek oraz oddalił skargę w pozostałej części określając, że w części uchylonej zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W wyniku złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. przyznał jej prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu pismem z dnia 13 września 2010 r. poinformowała Sąd o wyznaczeniu jako pełnomocnika strony radcy prawnego A. C. Wskazany pełnomocnik wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wymienionego wyżej wyroku, w której zawarł wniosek o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Pismem z dnia 21 grudnia 2010 r. A. C. powiadomiła Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu o skreśleniu jej z dniem 14 grudnia 2010 r. z listy radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w Opolu i o wygaśnięciu stosunku pełnomocnictwa łączącego ją ze skarżącą Spółką. W związku z tym Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu w piśmie z dnia 31 stycznia 2011 r. wskazała jako nowego pełnomocnika skarżącej – radcę prawnego P. K., anulując poprzednie wskazanie radcy prawnego A. C. jako pełnomocnika procesowego. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II FSK 2597/10 skarga kasacyjna wniesiona przez skarżącą została oddalona. W punkcie 3 tego wyroku przyznano wynagrodzenie radcy prawnemu P. K. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększone o należny podatek od towarów i usług. W piśmie z dnia 18 lipca 2012 r. skierowanym do tut. Sądu A. C. wniosła o przyznanie na jej rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej przez nią, jako radcę prawnego ustanowionego z urzędu, na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej: [p.p.s.a.] oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.) – dalej jako: [rozporządzenie] - za sporządzenie i wniesienie przez nią skargi kasacyjnej – w czasie gdy była pełnomocnikiem skarżącej - w wysokości 75% stawki minimalnej określonej w § 6 pkt 6 rozporządzenia. W piśmie tym zawarła oświadczenie, że nie otrzymała wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy we wskazanej sprawie w całości ani w części. W uzasadnieniu wskazała, że NSA w powołanym wyżej wyroku przyznał wynagrodzenie wyłącznie na rzecz radcy prawnego P. K., który uczestniczył w rozprawie przed tym Sądem. Sąd ten nie rozstrzygnął natomiast o kosztach pomocy prawnej dla radcy prawnego, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną. Wnioskodawczyni podkreśliła, że uczestniczący w rozprawie przed NSA pełnomocnik nie był jej pełnomocnikiem substytucyjnym, a tylko kolejnym pełnomocnikiem ustanowionym w ramach prawa pomocy – po tym, jak przestała ona wykonywać zawód radcy prawnego. W piśmie tym podniosła zarazem, iż jako sędzia nie ma prawnej możliwości skutecznego odprowadzenia podatku od towarów i usług. Postanowieniem referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 8 sierpnia 2012 r. odmówiono wnioskodawczyni przyznania wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu z tym uzasadnieniem, że osoba składająca wniosek o przyznanie wynagrodzenia wraz z oświadczeniem o niepobranych przez nią opłatach niebędąca jednocześnie adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym bądź rzecznikiem patentowym nie może oczekiwać, iż takowe wynagrodzenie jej przysługuje. Zdaniem referendarza taka wykładnia wynika jednoznacznie z treści art. 250 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie wnioskodawczyni wniosła sprzeciw, w którym zwróciła uwagę na znaczny nakład pracy przy sporządzaniu skargi kasacyjnej – tak w aspekcie prawa materialnego jak i procesowego - oraz na spełnienie wymogu złożenia oświadczenia o nieopłaceniu pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 8 października 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek A. C. o przyznanie kosztów pomocy prawnej. W motywach uzasadnienia wskazano, iż prawo do wynagrodzenia, o którym jest mowa w art. 250 p.p.s.a., powstaje w wyniku łącznego wystąpienia następujących przesłanek: rzeczywistego wykonania czynności, złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia; złożenia oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości bądź części. Następnie, odwołując się do § 15 rozporządzenia, sąd wskazał, iż kwota 3600 zł. przyznana w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nowemu pełnomocnikowi obejmowała także stawkę minimalną za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz za uczestnictwo w rozprawie przed sądem, tym samym wynagrodzenie dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej zostało już przyznane. Zdaniem sądu przy przyznawaniu wynagrodzenia należało bowiem uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnego przypadku, w tym także i te, jakie wystąpiły w sprawie, a zatem – że wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej zostało już przyznane innemu pełnomocnikowi i nie może być przyznane ponownie. Na powyższe postanowienie A. C. wniosła zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II FZ 956/12 Naczelny Sąd Administracyjny uznając wniesione przez A. C. zażalenie za uzasadnione, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano bowiem, że zarówno na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych, jak i doktryny prawnej nie budzi wątpliwości stanowisko, że warunkiem otrzymania wynagrodzenia wskazanego w art. 250 p.p.s.a. jest faktyczne udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Zatem pełnomocnik, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną, a co za tym idzie udzielił pomocy prawnej, może wystąpić z wnioskiem, o którym jest mowa w § 16 rozporządzenia. W ocenie NSA wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej nie zostało przyznane innemu pełnomocnikowi, albowiem w punkcie trzecim sentencji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wymieniono wprost tylko drugiego pełnomocnika – nie uszczegółowiono przy tym, jakie dokładnie czynności obejmowało wynagrodzenie. Również w uzasadnieniu wyroku nie podniesiono tej kwestii. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego A. C. słusznie podniosła, że pełnomocników ustanowionych w celu świadczenia pomocy prawnej nie łączy żaden stosunek prawny, stanowiący podstawę do wzajemnych rozliczeń. Dlatego, zdaniem sądu nie ma podstaw, by wskazując na interes Skarbu Państwa, odmówić Wnioskodawczyni prawa do wynagrodzenia za faktycznie podjęte czynności procesowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, rozpatrując ponownie sprawę, zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy na skutki, jakie dla dalszego toku niniejszej sprawy wynikają z faktu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionego zażalenia. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. Sąd któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tych względów Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając wniosek i będąc związany wykładnią przepisów przedstawioną w postanowieniu NSA (por. uchwała NSA z dnia 15.09.2010 r. I GPS 1/10) nie może dokonywać własnej ich interpretacji, a podjęte rozstrzygnięcie uwzględnić musi zaprezentowaną przez NSA ocenę prawną. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w rozstrzygnięciu Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na Sądzie pierwszej instancji może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, co w niniejszym przypadku nie miało miejsca. Z tych też względów w ramach obecnego, ponownego rozpoznania wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może dokonywać nowych, własnych ocen prawnych dotyczących kwestii będących już uprzednio przedmiotem rozważań czynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w sprawie postanowieniu, a wyrażone w nim poglądy prawne muszą zostać w pełni zaakceptowane, ze wszystkimi wynikającymi z nich konsekwencjami prawnymi. Mając powyższe wywody na względzie w pierwszej kolejności za Naczelnym Sądem Administracyjnym podnieść należy, że zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Jednocześnie zauważyć należy, iż przedmiotowe koszty zasądzane są tylko i wyłącznie na wniosek pełnomocnika z urzędu, w którym wnioskodawca zobligowany jest wykazać, że czynności, za które żąda zasądzenia wynagrodzenia, zostały rzeczywiście dokonane. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą, wynagrodzenie określone w art. 250 p.p.s.a. przyznawane pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu przysługuje za faktycznie udzieloną pomoc prawną (por. np. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; post. NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08). W piśmie z dnia 18 lipca 2012r. skierowanym do tut. Sądu A. C. wniosła o przyznanie na jej rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 czerwca 2010r. Wniosek ten zawierał stosowne oświadczenie pełnomocnika o niezapłaceniu wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną, co stanowi podstawę do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Z kolei szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) Według § 15 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 tego rozporządzenia oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Jednocześnie, stosownie do treści § 14 ust 2 lit. b cytowanego rozporządzenia, stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynosi 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji, wynosi 75% stawki minimalnej, nie mniej niż 120 zł. Mając na względzie przedstawione przez Sąd kasacyjny uwagi wskazać należy, iż w punkcie 3 sentencji wyroku wydanego przez NSA w sprawie o sygn. akt: II FSK 2597/10 wprost wymieniono P. K. - drugiego z ustanowionych w sprawie pełnomocników i ustalono wynagrodzenie radcy prawnego w kwocie 3.600 zł. Ponieważ w powołanym wyroku nie uszczegółowiono, jakie czynności obejmowało przyznane wynagrodzenie, przyjąć za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy, iż za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej nie przyznano wynagrodzenia innemu pełnomocnikowi. Wskazać również należy za sądem drugiej instancji, że pełnomocników ustanowionych w celu świadczenia pomocy prawnej nie łączył żaden stosunek prawny, stanowiący podstawę wzajemnych rozliczeń. Ustanowieni w sprawie pełnomocnicy nie występowali łącznie, nie byli także związani stosunkiem substytucji. Zdaniem tut. Sądu charakter czynności dokonanych przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika - radcę prawnego A. C. pozwala na przyjęcie, że pomoc prawna w postępowaniu kasacyjnym została faktycznie i profesjonalnie udzielona. Tym samym za faktyczne udzielenie pomocy prawnej tj. sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej należało przyznać wynagrodzenie, które na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b w związku z § 6 pkt 6 rozporządzenia wyniosło 2.700 zł. Ponieważ wnioskodawczyni zaprzestała wykonywania zawodu radcy prawnego i aktualnie nie jest i nie może być, z uwagi na pełnioną funkcję sędziego, czynnym podatnikiem podatku VAT, przyznane wynagrodzenie nie zostało powiększone o kwotę należnego podatku od towarów i usług, zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia. Całokształt przedstawionych wyżej powodów sprawił, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny, będąc związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią mających zastosowanie w sprawie przepisów postanowił jak w sentencji, w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz powołane wyżej przepisy rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia za czynności radców prawnych (...).