I SA/Op 118/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 20 grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 8 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę B.O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 20 grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym. Wcześniej, tj. 27 lutego 2013 r., skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 200 zł, wymaganej na mocy § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193). Po zapadłym wyroku koszty sądowe w przedmiotowej sprawie obejmują opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku, stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192), w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 27 maja 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego B.O., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż osobą bezrobotną, nieposiadającą żadnych źródeł dochodów. W części formularza odnoszącej się do sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwiema córkami, że miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego opiewają na kwotę 3000 zł (zgodnie z oświadczeniem w całości uzyskiwane przez jego żonę z pozarolniczej działalności gospodarczej) oraz że na posiadany w gospodarstwie domowym majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 143 m², działka budowlana o powierzchni 603 m² i samochód osobowy marki Volvo–V50 (rok produkcji 2004). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powyższego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 4 czerwca 2013 r. został wezwany do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych kosztów utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych niż wykazane w formularzu PPF źródeł finansowych umożliwiających pokrycie kosztów utrzymania rodziny wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez obojga małżonków w 2012 r. (PIT), - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, - kserokopii deklaracji podatkowych PIT-5 oraz VAT-7 za miesiące styczeń, luty, marzec i kwiecień 2013 r. składanych przez żonę skarżącego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem (w tym utrzymaniem domu mieszkalnego) oraz innych obciążeń jego dochodów wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te wydatki (kserokopie faktur i umowy pożyczki hipotecznej), a także kserokopie zeznań o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w 2012 r. (PIT-36) i kserokopie deklaracji podatkowych (VAT-7) za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2013 r. składanych przez żonę w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej (karty od 53 do 69). Z przedłożonego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznie ponoszone są koszty dotyczące utrzymania jego i rodziny łącznie w wysokości 2.935 zł (pożyczka hipoteczna - 1.400 zł, opłata za telefon - 80 zł, opłata za internet - 25 zł, ogrzewanie- 200 zł, opłata za energię elektryczną - 160 zł, opłata za wodę i kanalizację - 70 zł, zakup wyżywienia i innych artykułów - 1000zł). Z kolei zawarte w przekazanych kserokopiach zeznań i deklaracji podatkowych dane wskazują, że żona skarżącego w 2012 r., prowadząc pozarolniczą działalność, uzyskała przychody w wysokości 278.752,90 zł, zaś w pierwszych czterech miesiącach 2013 r. w wysokości 41.939 zł. Jednak przedłożone przez skarżącego kserokopie zeznań podatkowych PIT-36, deklaracji podatkowych VAT-7 oraz faktur dotyczących dostawy energii elektrycznej, świadczenia usług telekomunikacyjnych oraz dostawy wody i odprowadzania ścieków w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku nałożonego wezwaniem Sądu z 4 czerwca 2013 r. Przede wszystkim skarżący nie przekazał, pomimo wezwania, wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych zarówno swoich jak i żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. W ten sposób skarżący uchylił się od przekazania informacji jakimi środkami finansowymi on i żona aktualnie dysponują, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przedłożył dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Powyższe wskazuje również na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Nie mniej jednak rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie w oparciu o niepełne informacje co do jego sytuacji finansowej i materialnej zawarte przez skarżącego w formularzu PPF oraz wykazanych wyżej pisma i dokumentów należało uznać, iż w jego przypadku nie wyczerpane zostały znamiona przesłanek zawartych w art. 246 § 1 ustawy. Należałoby przede wszystkim wskazana na duży potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącego przejawiający się w postaci przychodów uzyskiwanych przez jego żonę z działalności gospodarczej Otóż na podstawie zeznania PIT-36 ustalono, iż żona skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości 278.752,90 zł, zaś w pierwszych czterech miesiącach 2013 r. w wysokości 41.939 zł. Również posiadanie przez skarżącego i jego żonę majątku w postaci domu mieszkalnego, działki budowlanej, samochodu osobowego marki Volvo świadczy o znacznym potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącego. W tym kontekście należy wskazać postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepubl.), w którym stwierdzono, że " posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Powyższa ocena co do możliwości uiszczenia wymaganych obecnie koszów sądowych, tj. opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej, została potwierdzona po części przez fakt dokonania przez skarżącego zapłaty wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.