I SA/Op 12/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 października 2013 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia i od czerwca do października 2010 r. w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 19 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę M. P. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 października 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r., z uwagi na nieuiszczenie w terminie wpisu od skargi. Od powyższego postanowienia skarżący, działając poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika w osobie adwokata W. W., wywiódł skargę kasacyjną, w której zawarł wniosek o zwolnienie go w całości od kosztów sądowych, złożony następnie w dniu 28 marca 2014 r. również na druku PPF. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r., wydanym na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 - zwanej dalej p.p.s.a.) referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołując się na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy umożliwiający udzielenie tego prawa osobom charakteryzującym się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin oraz na utrwalony w orzecznictwie pogląd o obciążeniu wnioskodawcy ciężarem dowodu w zakresie wykazania przesłanki prowadzącej do zwolnienia (brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny) stwierdził, że strona nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości niemożności pokrycia całości kosztów postępowania sądowego, gdyż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (tak NSA w postanowieniach z dnia: 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13; 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13). Na podstawie przekazanych deklaracji podatkowych VAT-7 ustalono bowiem, że skarżący w ostatnim okresie, tj. w miesiącach październik, listopad, grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r., prowadząc działalność gospodarczą dokonał sprzedaży towarów i usług na kwotę 359.553 zł, jednocześnie dokonując nabycia towarów i usług na łączną kwotę 258.400 zł (wartość netto). Zatem sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, i to jak wskazują powyższe kwoty w znacznym zakresie, świadczy o możliwościach płatniczych skarżącego. Ponadto zdaniem referendarza skarżący nie wykazał i tym samym nie udokumentował wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie, ograniczając się jedynie do ogólnego stwierdzenia, iż są one na poziomie minimum socjalnego, co dowodzi braku współpracy z Sądem w ustalaniu okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. We wniesionym na to postanowienie sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go z obowiązku zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zarzucił, że wniosek nie mógł być rozpatrzony z pominięciem dowodów znajdujących się w aktach sprawy (nie sprecyzował jakich) jak też z pominięciem akt sprawy alimentacyjnej, z którymi sąd nie zapoznał się. Zwrócił uwagę na zaoczny charakter wyroku zasądzający od skarżącego alimenty, a zatem w ramach tego postępowania nie była badana rzeczywista sytuacja pozwanego (majątkowa i zarobkowa). W ocenie pełnomocnika Sąd dysponuje wystarczającą dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy, aby uznać, że sytuacja materialna skarżącego jest oczywiście zła; z uwagi na separację z żoną zamieszkuje on u swej matki, która ponosi cały ciężar kosztów jego utrzymania, w tym wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Powtórzył argument o zajęciu wszystkich dochodów przez komornika skarbowego i podkreślił, że prowadzenie działalności gospodarczej nie świadczy o możliwościach płatniczych skarżącego, gdyż nie odzwierciedla faktycznego stanu posiadania skarżącego. Zdaniem pełnomocnika w aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego spełnione zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, pozwalające na przyznanie mu prawa pomocy w dochodzonym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem sąd rozpoznaje wniosek od nowa, mając na uwadze całość materiału dowodowego, w tym uzupełnionego w związku z wniesionym sprzeciwem. Równocześnie w ramach złożonego sprzeciwu skarżący dokonał zmodyfikowania pierwotnego zakresu wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia go od kosztów postępowania, ograniczając go na obecnym etapie rozpoznania sprawy wyłącznie do zwolnienia go od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wywiedzionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie tut. Sądu wydane w przedmiocie odrzucenia skargi. Będący przedmiotem oceny wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść obciążających ją kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie rozpoznania sprawy, jak wynika ze złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, przedmiotem przyznania prawa pomocy objęte zostało wyłącznie zwolnienie skarżącego z obowiązku zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego jego udzielenie może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, gdyż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04 stwierdzając, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zatem zwolnienia od ich ponoszenia stanowią odstępstwo od obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości stanowisko, że "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (por. postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). Ponadto w piśmiennictwie przyjmuje się, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ponadto w piśmiennictwie wskazuje się, że brak danych dotyczących bieżących wydatków sprawia, że niemożliwym staje się ustalenie, czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LEX 2011, s. 724). Nawiązując do powyższych aspektów prawa pomocy, związanych z koniecznością wykazania przez osobę ubiegającą się o zwolnienie z obowiązku poniesienia ciężaru finansowego z tytułu kosztów postępowania (w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej), należy stwierdzić, że skarżący, w ramach przedłożonych Sądowi dokumentów, nie wykazał w rzetelny sposób okoliczności braku po jego stronie możliwości poniesienia takiego wydatku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że jeszcze na etapie rozpoznania jego wniosku przez referendarza sądowego został on wezwany do przedłożenia określonych dokumentów, w tym między innymi do przedłożenia zeznania o wysokości dochodów osiągniętych w latach 2012 -2013 (PIT). W odpowiedzi na to wezwanie skarżący poinformował wówczas Sąd, że PIT -36 za 2012 r. został przez niego zagubiony i wystąpił już do Urzędu Skarbowego o wydanie jego duplikatu, zaś za 2013 r. zeznanie takie nie zostało jeszcze złożone. Nadal jednak, mimo upływu czasu i złożenia sprzeciwu od negatywnego dla skarżącego rozpoznania wniosku o prawo pomocy przez referendarza sądowego, który już wówczas zwrócił w uzasadnieniu swojego postanowienia uwagę na niedostateczne udokumentowanie przez skarżącego swojej aktualnej sytuacji majątkowej, oba dokumenty nie zostały przedłożone, chociaż, co nie ulega wątpliwości, upłynął już w dacie złożenia przez fachowego pełnomocnika strony, ustawowy termin do rozliczenia się z obowiązku podatkowego w podatku od osób fizycznych za 2013r., jak również możliwe było uzyskanie też duplikatu zeznania za 2012r., skoro własną kopie skarżący, jak wskazywał, zagubił. Nadal też, podobnie jak na wcześniejszym etapie rozpoznania jego wniosku, odnośnie wydatków ponoszonych w związku ze swoim utrzymaniem, jedynie lakonicznie wskazano w treści sprzeciwu, że obecnie skarżący zamieszkuje u swojej matki, która ponosi za niego wszystkie wydatki. Ponadto, pomimo że, jak wskazuje, pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym (twierdzi, że zamieszkuje z nią i pozostaje na jej utrzymaniu) nie ujawnił w druku PPF danych dotyczących uzyskiwanych przez nią dochodów, jak tego wymaga rubryka 10. druku PPF. Zupełnie niezrozumiały i nietrafny jest podnoszony w sprzeciwie argument o konieczności zapoznania się przez sąd administracyjny z urzędu z aktami sprawy alimentacyjnej o oznaczonej sygnaturze prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Opolu. Po pierwsze, to obowiązkiem skarżącego jest przedstawić sądowi administracyjnemu twierdzenia i uzasadniające je dokumenty obrazujące sytuację materialną i stan dochodów. Dotyczy to także faktu zasądzenia alimentów i ich wysokości. Żadnego dokumentu, poza własnymi twierdzeniami, skarżący na tę okoliczność nie przedłożył, w tym uwierzytelnionej kopii wyroku zaocznego. Sąd administracyjny w żadnym razie nie ma obowiązku podejmowania tego rodzaju czynności dowodowych, tym bardziej w postępowaniu incydentalnym. Po wtóre, gdyby skarżący uznawał, że wysokość zasądzonych świadczeń alimentacyjnych jest nadmierna (na co wskazuje w treści wniosku), winien skorzystać ze środków odwoławczych od wyroku zaocznego bądź też wystąpić z powództwem o obniżenie alimentów. Nieskorzystanie z tych środków prawnych może uprawniać do wniosku, że w jego ocenie zakres nałożonego nań obowiązku alimentacyjnego nie jest nadmierny. Stwierdzić też należy, że sam fakt zasądzenia alimentów nie oznacza, że są one przymusowo egzekwowane. Tego skarżący nie wykazał. Również nie wykazał w żaden sposób swojego twierdzenia o pozostawaniu z żoną w separacji, Nie wiadomo przy tym czy chodzi o formalną (usankcjonowaną prawem) czy też nieformalną separację. Nie potwierdził też żadnym dowodem, że faktycznie doszło do rozwiązania wspólności majątkowej, z jakim momentem i jaki jest stan dotyczący zgromadzonego do tego momentu majątku wspólnego. W swojej argumentacji dotyczącej trudnej sytuacji majątkowej skarżący skupił się prawie wyłącznie na wykazaniu ciążących na nim zobowiązań z różnych tytułów, przy czym nawet w tym zakresie, jeśli chodzi o przedłożone kserokopie nakazów zapłaty nakładających obowiązek zapłaty należności cywilnoprawnych, to nie jest na nich uwidoczniona klauzula prawomocności, a z pouczenia na tych nakazach wynika, że może od nich być wniesiony sprzeciw. Mimo skierowanego do niego na wcześniejszym etapie rozpoznania sprawy wezwania Sądu, nadal nie przedstawił też szczegółowych danych co do stopnia zaawansowania egzekucji, a zatem kwoty należności już wyegzekwowanych i pozostałych do zapłaty. Należy przy tym podkreślić, że wprawdzie skarżący sygnalizuje złożenie do akt sprawy dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, a zwłaszcza wysokość obciążeń, jednakże potwierdzają one w większości dokonanie zajęć rachunków bankowych – co jednak nie jest okolicznością wystarczającą dla dokonania oceny jego rzeczywistej bieżącej sytuacji finansowej. Jeśli zatem chodzi o tę szczególnie eksponowaną przez skarżącego kwestię egzekucyjnych zajęć rachunków bankowych na wysokie kwoty, to sam fakt dokonania takich zajęć nie dowodzi sam w sobie, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia: 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13 i z dnia 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13). Skarżący nie skonkretyzował też, jaka jest wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów, ograniczając się do stwierdzenia o nieposiadaniu tego dochodu z uwagi na zajęcia egzekucyjne. Powyższe okoliczności wskazują na nadal utrzymujący się ze strony skarżącego brak współpracy z Sądem w zakresie dokładnego ustalenia okoliczności faktycznych, rzutujących na ocenę zasadności jego wniosku. Stwierdzić wobec tego należy, że niedopełnienie obowiązku przewidzianego w art. 255 p.p.s.a. może skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Postępowanie w tym przedmiocie zakłada bowiem konieczność współpracy wnioskodawcy z Sądem, z negatywnym dla strony skutkiem w przypadku uchylania się od tej współpracy (por. postanowienia NSA z dnia: 1 lutego 2014 r. IIFZ 1584/13, z dnia 11 luty 2014 r. II FZ 1474/13). W żadnej mierze za taką współpracę z Sądem nie można uznać twierdzenia pełnomocnika skarżącego zawartego w sprzeciwie, który "powołując się na powyższe dowody" (jakie konkretnie ?- stwierdzenie Sądu), uznał że "sytuacja majątkowa skarżącego jest znakomicie znana Sądowi z urzędu, a dokumenty znajdujące się w aktach spraw potwierdzają prawdziwość złożonych oświadczeń przez skarżącego". Można w tej kwestii zadać sobie jedynie retoryczne pytanie, czy w oparciu o powyższe twierdzenie pełnomocnika, możliwa jest weryfikacja prawdziwości wskazywanego obecnie faktu zamieszkania przez skarżącego ze swoją matką i pozostawania na jej wyłącznym utrzymaniu (nadal przy tym cały czas podawany jest w pismach ten sam adres skarżącego w Opolu, przy [...]) Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentacją Sądu dotyczącą aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego a w szczególności niewykazanie przez niego faktu niemożności poniesienia kosztów postępowania w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej, Sąd nie stwierdził zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.